મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5886-5905

ઇત્યાખ્યાતે પવનતનયં મૈથિલીવોન્મુખી સા ત્વામુત્કણ્ઠોચ્છ્વસિતહૃદયા વીક્ષ્ય સંભાવ્ય ચૈવ ।
શ્રોષ્યત્યસ્માત્ પરમવહિતા સૌમ્ય સીમન્તિનીનાં કાન્તોદન્તઃ સુહૃદુપનતઃ સંગમાત્ કિંચિદૂનઃ ॥

ઇત્યાદિગુણસંપન્ને લોકયાત્રાવિદિ સ્થિરે ।
નિર્વૃતઃ પિતરીવાસ્તે યત્ર લોકઃ સ પાર્થિવઃ ॥

ઇત્યાદિ દૂષ્યાન્ સંદૂષ્ય પ્રજાનામભિવૃદ્ધયે ।
વિનયઞ્ શ્રિયમુત્કર્ષં રાજા શલ્યં સમુદ્ધરેત્ ॥

ઇત્યુક્તવત્યા યદલોપિ લજ્જા સાનૌચિતી ચેતસિ નશ્ ચકાસ્તુ ।
સ્મરસ્ તુ સાક્ષી તદદોષતાયામ્ ઉન્માદ્ય યસ્ તત્તદવીવદત્ તામ્ ॥

ઇત્યુદ્ગતે શશિનિ પેશલકાન્તદૂતી- સંલાપસંચલિતલોચનમાનસાભિઃ ।
અગ્રાહિ મણ્ડનવિધિર્વિપરીતભૂષા- વિન્યાસહાસિતસખીજનમઙ્ગનાભિઃ ॥

ઇત્યેતત્ તપસો દેવા મહાભાગ્યં પ્રચક્ષતે ।
સર્વસ્યાસ્ય પ્રપશ્યન્તસ્ તપસઃ પુણ્યમુદ્ભવમ્ ॥

ઇત્યેતાઃ કુટિલતરાઃ ક્રૂરાચારા ગતત્રપાશ્ ચપલાઃ ।
યો નામ વેત્તિ રામાઃ સ સ્ત્રીભિર્ણૈવ વઞ્ચ્યતે મતિમાન્ ॥

ઇત્યેવં બહુહૃદયા બહુજિહ્વા બહુકરાશ્ ચ બહુમાયાઃ ।
તત્ત્વેન સત્યરહિતાઃ કો જાનાતિ સ્ફુટં વેશ્યાઃ ॥

ઇત્યેવં યોષિતો રાજન્ ભેદસ્ય વ્યસનસ્ય ચ ।
પરાભવસ્ય ચ પદં સેવેતાશઙ્કિતોઽથ તાઃ ॥

ઇદં કવિવરૈર્નિત્યમ્ આખ્યાનમુપજીવ્યતે ।
ઉદયપ્રેપ્સુભિર્ભૃત્યૈર્ અભિજાત ઇવેશ્વરઃ ॥

ઇદં કિં તે ન્યસ્તં વલયિનિ કરે વક્ત્રકમલં ન યુક્તઃ કોપોઽયં પ્રણયિનિ નિરાગસ્યપિ જને ।
બ્રુવાણે મય્યેવં શ્વસનવિષમોત્કમ્પિતકુચં મૃગાક્ષ્યાસ્ તત્કાલં નયનજલમેવોત્તરમભૂત્ ॥

ઇદં કિલાવ્યાજમનોહરં વપુસ્ તપઃક્ષમં સાધયિતું ય ઇચ્છતિ ।
ધ્રુવં સ નીલોત્પલપત્રધારયા સમિલ્લતાં છેત્તુમૃષિર્વ્યવસ્યતિ ॥

ઇદં કૃતમિદં કાર્યમ્ ઇદમન્યત્ કૃતાકૃતમ્ ।
એવમીહાસુખાસક્તં કૃતાન્તઃ કુરુતે વશે ॥

ઇદં કૃષ્ણં કૃષ્ણં પ્રિયતમ નનુ શ્વેતમથ કિં ગમિષ્યામો યામો ભવતુ ગમનેનાથ ભવતુ ।
પુરા યેનૈવં મે ચિરમનુસૃતા ચિત્તપદવી સ એવાન્યો જાતઃ સખિ પરિચિતાઃ કસ્ય પુરુષાઃ ॥

ઇદં ચ ત્વાં સર્વપરં બ્રવીમિ પુણ્યં પદં તાત મહાવિશિષ્ટમ્ ।
ન જાતુ કામાન્ ન ભયાન્ ન લોભાદ્ ધર્મં ત્યજેજ્ જીવિતસ્યાપિ હેતોઃ ॥

ઇદં જ્ઞેયમિદં જ્ઞેયમ્ ઇતિ યસ્ તૃષિતશ્ ચરેત્ ।
અપિ કલ્પસહસ્રેષુ નૈવ જ્ઞેયમવાપ્નુયાત્ ॥

ઇદં તત્ કાલિન્દીતટમિહ હિ કંસાસુરભિદો યશઃ શૃણ્વદ્ વક્ત્રં સ્ખલિતકવલં ગોકુલમભૂત્ ।
ભ્રમાદ્ વેણુક્વાણપ્રણયમસૃણોત્તારમધુર- સ્વરાભિર્ગોપીભિર્દિશિ દિશિ સમુદ્ગીર્ણમનિશમ્ ॥

ઇદં તત્ સ્નેહસર્વસ્વં સમમાઢ્યદરિદ્રયોઃ ।
અચન્દનમનૌશીરં હૃદયસ્યાનુલેપનમ્ ॥

ઇદં તાવચ્ ચિત્રં યદવનિતલે પાર્વણશશી કલઙ્કાદુન્મુક્તઃ કિમપિ ચ તદન્તર્વિલસતિ ।
પ્રવાલં માણિક્યં કુવલયદલં મન્મથધનુર્ મનોવીણાવાદધ્વનિરિતિ મહચ્ચિત્રમધરમ્ ॥

ઇદં તે કેનોક્તં કથય કમલાતઙ્કવદને યદેતસ્મિન્ હેમ્નઃ કટકમિતિ ધત્સે ખલુ ધિયમ્ ।
ઇદં તદ્ દુઃસાધાક્રમણપરમાસ્ત્રં સ્મૃતિભુવા તવ પ્રીત્યા ચક્રં કરકમલમૂલે વિનિહિતમ્ ॥