મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5866-5885

ઇત્થં પ્રજ્ઞૈવ નામેહ પ્રધાનં લોકવર્તનમ્ ।
જીવત્યર્થદરિદ્રોઽપિ ધીદરિદ્રો ન જીવતિ ॥

ઇત્થં ફલતિ શુદ્ધેન સિક્તં સંકલ્પવારિણા ।
પુણ્યબીજમપિ સ્વલ્પં પુંસાં કૃષિકૃતામિવ ॥

તદેવ દૂષિતં દેવિ દુષ્ટસંકલ્પપાથસા ।
ફલત્યનિષ્ટમ્ ... ... ... ... ॥

ઇત્થં મધૂત્થં રસમુદ્ગિરન્તી તદોષ્ઠબન્દૂકધનુર્વિસૃષ્ટા ।
કર્ણાત્ પ્રસૂનાશુગપઞ્ચબાણી વાણીમિષેણાસ્ય મનો વિવેશ ॥

ઇત્થં યુક્તિમુપાયાનાં કુર્વાણસ્ય ચતુષ્ટયીમ્ ।
વ્રજતીન્દુપ્રભાગૌરં પરૈરક્ષય્યતાં યશઃ ॥

ઇત્થં વિહૃત્ય વનિતાભિરુદસ્યમાનં પીનસ્તનોરુજઘનસ્થલશાલિનીભિઃ ।
ઉત્સર્પિતોર્મિચયલઙ્ઘિતતીરદેશમ્ ઔત્સુક્યનુન્નમિવ વારિ પુરઃ પ્રતસ્થે ॥

ઇત્થં સભાપતિર્ભૂત્વા યઃ કાવ્યાનિ પરીક્ષતે ।
યશસ્ તસ્ય જગદ્વ્યાપિ સ સુખી તત્ર તત્ર ચ ॥

ઇત્થં સમુત્થવિરહાનલતીવ્રતાપ- સંતાપિતાઙ્ગ કરિપુઙ્ગવ મુઞ્ચ શોકમ્ ।
ધાત્રા સ્વહસ્તલિખિતાનિ લલાટપટ્ટે કો વાક્ષરાણિ પરિમાર્જયિતું સમર્થઃ ॥

ઇત્થં સુબુદ્ધિરલ્પેન દેવ યત્નેન બોધ્યતે ।
ન કૃચ્છ્રેણાપિ મહતા નિર્વિચારમતિઃ પુનઃ ॥

ઇત્થં સ્વદુર્નયવિપાકવશેન દિવ્યાઃ શાપચ્યુતા હ્યવતરન્તિ મનુષ્યલોકે ।
ભુક્ત્વા ફલં તદુચિતં ચ નિજાં ગતિં તે પૂર્વાર્જિતેન સુકૃતેન પુનઃ પ્રયાન્તિ ॥

ઇત્થમારાધ્યમાનોઽપિ ક્લિશ્નાતિ ભુવનત્રયમ્ ।
શામ્યેત્ પ્રત્યપકારેણ નોપકારેણ દુર્જનઃ ॥

ઇત્યગુહ્યં નિગૂહન્તે ગુહ્યં પ્રકટયન્તિ ચ ।
મૌર્ખ્યાભિમાનેનાદાતું મૂર્ખાઃ પ્રત્યયમાત્મનિ ॥

ઇત્યઙ્ગૈઃ સંયુતઃ સર્વૈર્ દેહિનો બાલકાકૃતિઃ ।
માતુરાહારરસતો દેહે ગર્ભોઽભિવર્ધતે ॥

ઇત્યજ્ઞાનતમશ્છન્નાઃ સ્વદોષોન્માર્ગગામિનઃ ।
અપુરસ્કૃતસચ્છાસ્ત્રદીપા ભ્રશ્યન્તિ નિશ્ચિતમ્ ॥

ઇત્યનર્થાય શબ્દૈકપરો તાત્પર્યવિજ્ જડઃ ।
... ... ... ... ... ... ॥

ઇત્યનુદ્વેગશીલા યે ભવ્યા ધૈર્યાવલમ્બનાઃ ।
દૂરભ્રષ્ટામપિ નિજાં ભૂમિં સંપ્રાપ્નુવન્તિ તે ॥

ઇત્યન્યદુપચારેણ મિત્રમન્યત્ તુ સત્યતઃ ।
તુલ્યેઽપિ સ્નિગ્ધતાયોગે તૈલં તૈલં ઘૃતં ઘૃતમ્ ॥

ઇત્યન્યરક્તચિત્તા સ્ત્રીભુજઙ્ગી હન્ત્યસંશયમ્ ।
... ... ... ... ... ... ॥

ઇત્યબુદ્ધિધનાધાનનિધાનૈર્વિવિધોદયૈઃ ।
કૂટપણ્યૈરસામાન્યૈસ્ તારુણ્યમતિવાહ્યતે ॥

ઇત્યર્થલોભાન્ મિથ્યૈવ વિજ્ઞાનખ્યાપનેચ્છવઃ ।
મૂર્ખાઃ પુત્રમપિ ઘ્નન્તિ ન રજ્યેત્ તેષુ બુદ્ધિમાન્ ॥