મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5846-5865

ઇતો ન કિંચિત્ પરતો ન કિંચિદ્ યતો યતો યામિ તતો ન કિંચિત્ ।
વિચાર્યમાણં હિ જગન્ ન કિંચિત્ સ્વાત્માવબોધાદધિકં ન કિંચિત્ ॥

ઇતો ભ્રષ્ટસ્ તતો ભ્રષ્ટઃ પરમેકાન્તિવેષભાક્ ।
ન સમ્સારસુખં તસ્ય નૈવ મુક્તિસુખં ભવેત્ ॥

ઇતો મૃત્યુરિતો વ્યાધિર્ ઇતો વિપદિતો જરા ।
ચતુરઙ્ગા તુલ્યબલા હન્તિ લોકમનિત્યતા ॥

ઇતો વિદ્યુત્પુઞ્જસ્ફુરિતમસકૃદ્ ભાવયતુ મામ્ ઇતઃ કેકાનેકા હરતુ હૃદયં નિર્દયમિદમ્ ।
ઇતઃ કામો વામઃ પ્રહરતુ મુહુઃ પુઙ્ખિતશરો ગતાસિ ત્વં દૂરે ચપલનયને પ્રેયસિ યતઃ ॥

ઇતો વિદ્યુદ્વલ્લીવિલસિતમિતઃ કેતકતરુ- સ્ફુરદ્ગન્ધઃ પ્રોદ્યજ્જલદનિનદસ્ફૂર્જિતમિતઃ ।
ઇતઃ કેકિક્રીડાકલકલરવઃ પક્ષ્મલદૃશાં કથં યાસ્યન્ત્યેતે વિરહદિવસાઃ સંભૃતરસાઃ ॥

ઇતો વિપિનપઙ્ક્તયસ્ તિલકિતા રસાલાઙ્કુરૈર્ મરુન્મલયભૂરિતઃ કલમિતઃ પિકીનાં રુતમ્ ।
ઇતશ્ચ નવચમ્પકૈઃ સુરભિતાઃ સમન્તાદ્ દિશસ્ તદદ્ય મયિ તાં વિના ભજતુ ઘસ્મરત્વં સ્મરઃ ॥

ઇતો હાસ્યતરં લોકે કિંચિદન્યન્ ન વિદ્યતે ।
યત્ તુ દુર્જન ઇત્યાહ સજ્જનં દુર્જનઃ સ્વયમ્ ॥

ઇત્થં કવિકુટુમ્બસ્ય વચાંસિ વિચિનોતિ યઃ ।
અનિદ્ધવચનસ્યાપિ તસ્ય વશ્યા સરસ્વતી ॥

ઇત્થં કેલિતતીર્વિહૃત્ય યમુનાકૂલે સમં રાધયા તદ્રોમાવલિમૌક્તિકાવલિયુગે વેણીભ્રમં બિભ્રતિ ।
તત્રાહ્લાદિકુચપ્રયાગફલયોર્લિપ્સાવતોર્હસ્તયોર્ વ્યાપારાઃ પુરુષોત્તમસ્ય દદતુ સ્ફીતં મુદાં સંપદમ્ ॥

ઇત્થં ક્રિયાસુ નિવસન્ત્યપિ યાસુ તાસુ પુંસાં શ્રિયઃ પ્રબલસત્ત્વબહિષ્કૃતાસુ ।
એવં ચ સાહસધનેષ્વથ બુદ્ધિમત્સુ સંતુષ્ય દાનનિરતાઃ ક્ષિતિપા ભવન્તિ ॥

ઇત્યૈહિકેન ચ પુરા વિહિતેન ચાપિ સ્વેનૈવ કર્મવિભવેન શુભાશુભેન ।
શશ્વદ્ ભવેત્ તદનુરૂપવિચિત્રભોગઃ સર્વો હિ નામ સસુરાસુર એષ સર્ગઃ ॥

ઇત્થં ચોપાર્જિતો યત્નાદ્ ગુણોઽપિ વિધુરે વિધૌ ।
સંપત્તયે ન ન પરં જાયતે તુ વિપત્તયે ॥

મૂલે હ્યવિકૃતે સદા સિક્તે પ્રજ્ઞાનવારિણા ।
નયાલવાલઃ ફલતિ પ્રાયઃ પૌરુષપાદપઃ ॥

ઇત્થં તલ્પતલાધિરોહણમિયં પર્ણાર્પણપ્રક્રિયા શય્યાયા વચનક્રમસ્ય દયિતસ્યૈવંવિધારાધના ।
એવં કેલિગૃહોપદેહલિ બલાદાનીયમાના મુહુશ્ ચાટૂક્તિપ્રકરૈશ્ ચિરં નવવધૂરાલીભિરધ્યાપ્યતે ॥
ઇત્થં તેન નિરીક્ષિતં ન ચ મયાપ્યેવં સમાલોકિતસ્ તેનોક્તં સુભગેન તત્ર ન મયા દત્તં વચો મન્દયા ।
તત્સત્યં કથયાલિ કિં સ સુભગઃ કુપ્યેન્ ન મહ્યં ગત ઇત્યુક્ત્વા સુદૃશા કયાપિ વલિતગ્રીવં દૃશૌ સ્ફારિતે ॥

ઇત્થં દુરવધાર્યૈવ સ્ત્રીચિત્તસ્ય ગતિઃ કિલ ।
અન્યાસક્તિં ચ કુર્વન્તિ મ્રિયન્તે ચ પતિં વિના ॥

ઇત્થં ધર્માર્જિતા લક્ષ્મીર્ આસંતત્યનપાયિની ।
ઇતરા તુ જલાપાતતુષારકણનશ્વરી ॥

અતો યતેત ધર્મેણ ધનમર્જયિતું પુમાન્ ।
રાજા તુ સુતરાં યેન મૂલં રાજ્યતરોર્ધનમ્ ॥

ઇત્થં વૃઢતરવામિત- મનસાં પુંસામસાંપ્રતં પુરતઃ ।
વેશવિલાસવતીનામ્ અશરીરશરવ્યથાકથનમ્ ॥

ઇત્થં નારીર્ઘટયિતુમલં કામિભિઃ કામમાસન્ પ્રાલેયાંશોઃ સપદિ રુચયઃ શાન્તમાનાન્તરાયાઃ ।
આચાર્યત્વં રતિષુ વિલસન્મન્મમથશ્રીવિલાસા હ્રીપ્રત્યૂહપ્રશમકુશલાઃ શીધવશ્ ચક્રુરાસામ્ ॥

ઇત્થં પશુપતિપેશલ- પાશકલીલાપ્રયુક્તવક્રોક્તેઃ ।
હર્ષવશતરલતારકમ્ આનનમવ્યાદ્ ભવાન્યા વઃ ॥