મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5806-5825

ઇતિ દેવ ભવત્યુદારસત્ત્વો દૃઢભક્તશ્ચ વિલાસિનીજનોઽપિ ।
અવરોધસમો મહીપતીનાં કિમુતાન્યઃ કુલજઃ પુરન્ધ્રિલોકઃ ॥

ઇતિ દેવ સદૈવ હાસ્યભાવં પરિભાવે ચ જનસ્ય નિન્દ્યતાં ચ ।
વિપદાસ્પદતાં ચ યાન્તિ મૂઢા ઇહ સન્તસ્ તુ ભવન્તિ પૂજનીયાઃ ॥

ઇતિ દ્વિકૃત્વઃ શુચિમૃષ્ટભોજિનાં દિનાનિ તેષાં કતિચિન્ મુદા યયુઃ ।
દ્વિરષ્ટસંવત્સરવારસુન્દરી- પરીષ્ટિભિસ્ તુષ્ટિમુપેયુષાં નિશિ ॥

ઇતિ ધર્મતરોર્મૂલમ્ અશુદ્ધં યસ્ય માનસમ્ ।
શુદ્ધં યસ્ય ચ તદ્રૂપં ફલં તસ્ય ન સંશયઃ ॥

ઇતિ નિખિલમુદારમર્થસાર્થ- પ્રણિહિતમેકમિહેવ ખડ્ગશાસ્ત્રે ।
ગિરિશમતમિદં નિષેવ્ય ચક્રે ક્ષિતિપતિમન્ત્રિસમૂહચક્રવર્તી ॥

ઇતિ નેત્રાદિવિકારૈર્ વશમુપનીતં પ્રલીનધૈર્યાઙ્ગમ્ ।
મારગ્રહાભિભૂતં પરિમૃષ્ટપ્રાઙ્નિરાકૃતિસ્મરણમ્ ॥

પ્રાદુર્ભૂતરિરંસં ક્ષણે ક્ષણે જઘનદેશગતદૃષ્ટિમ્ ।
પક્વામ્રમિવ વિમોક્ષ્યસિ પૂર્વવદાચૂષ્ય નિઃશેષમ્ ॥

ઇતિ પથિ વિનિવેશિતાત્મનો રિપુરપિ ગચ્છતિ સાધુ મિત્રતામ્ ।
તદવનિપતિમત્સરાદૃતે વિનયગુણેન જગદ્ વશં નયેત્ ॥

ઇતિ પરિગણિતાર્થઃ શાસ્ત્રમાર્ગાનુસારી નિયમયતિ યતાત્મા યઃ પ્રજા દણ્ડનીત્યા ।
અપુનરપગમાય પ્રાપ્તમાર્ગપ્રચારા સરિત ઇવ સમુદ્રં સંપદસ્તં વિશન્તિ ॥

ઇતિ પરિણયમિત્થં યાનમેકત્ર યાને દરચકિતકટાક્ષપ્રેક્ષણં ચાનયોસ્ તતત્ ।
દિવિ દિવિષદધીશાઃ કૌતુકેનાવલોક્ય પ્રણિદધુરિવ ગન્તું નાકમાનન્દસાન્દ્રાઃ ॥

ઇતિ પૂર્વકર્મનિયતં ભવિતવ્યં જગતિ યસ્ય જન્તોર્યત્ ।
તદયત્નેન સ પુરતઃ પતિતં પ્રાપ્નોત્યસાધ્યમપિ ॥

ઇતિ પ્રકુપિતોરગપ્રમુખભઙ્ગુરાં સર્વદા નિધાય નિજચેતસિ પ્રબલદુઃખદાં સંસૃતિમ્ ।
વિમુઞ્ચત પરિગ્રહગ્રહમનાર્જવં સજ્જના યદીચ્છત સુખામૃતં રસિતુમસ્તસર્વાશુભમ્ ॥

ઇતિ પ્રવીરે સુભગે ચ સત્યતો વિવેકિનીનામપિ દેવ યોષિતામ્ ।
ચલં મનો ધાવતિ યત્ર કુત્રચિદ્ વિશુદ્ધસત્ત્વા વિરલાઃ પુનઃ સ્ત્રિયઃ ॥

ઇતિ પ્રિયે પૃચ્છતિ માનવિહ્વલા કથંચિદન્તર્ધૃતબાષ્પગદ્ગદમ્ ।
ન કિંચિદિત્યેવ જગાદ યદ્ વધૂઃ કિયન્ ન તેનૈવ તયાસ્ય વર્ણિતમ્ ॥

ઇતિ બહુભિરુપાયૈઃ કુટ્ટની કામુકાનાં કૃતસુકૃતવિહીના વઞ્ચનાં સા કૃતઘ્ના (?) ।
વનભુવિ મૃગબન્ધં હન્ત પશ્યન્તિ નિત્યં તદપિ હરિણશાવાઃ કૂટપાશં વિશન્તિ ॥

ઇતિ મદમદનાભ્યાં રાગિણઃ સ્પષ્ટરાગાન્ અનવરતરતશ્રીસઙ્ગિનસ્ તાનવેક્ષ્ય ।
અભજત પરિવૃત્તિં સાથ પર્યસ્તહસ્તા રજનિરવનતેન્દુર્લજ્જયાધોમુખીવ ॥

ઇતિ મુષિતધિયઃ શ્રિયા પ્રયાન્ત્યા રભસવશાદવિચિન્ત્ય દગ્ધભૂપાઃ ।
બલભરબહુમાનતઃ પતઙ્ગ- વ્રતમુપયાન્તિ પરપ્રતાપદીપે ॥

ઇતિ યસ્માદુભૌ લોકૌ ધારયત્યાત્મવાન્ નૃપઃ ।
પ્રજાનાં ચ તતઃ સમ્યગ્ દણ્ડં દણ્ડીવ ધારયેત્ ॥

ઇતિ રતિસમયોપદેશયુક્ત્યા રતગુરુદર્શિતયા પુરંધ્રિલોકઃ ।
નિજપરપરભાગવૃત્તિમૌજ્ઝીત્ સ્મરપરમાદ્વયભૂમિકાનિલીનઃ ॥

ઇતિ રાજગુણાનેતાન્ યથોક્તાન્ યોઽનુતિષ્ઠતિ ।
અનુભૂયેહ ભદ્રાણિ પ્રેત્ય સ્વર્ગે મહીયતે ॥