મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5786-5805

ઇતરોપાયદુઃસાધ્યે ચણ્ડદણ્ડો મહીપતિઃ ।
અદુષ્ટાયત્યસૌ નીતેર્ અશ્નાતિ વિપુલં ફલમ્ ॥

ઇતશ્ચઞ્ચચ્ચૂતચ્યુતમધુચયા વાન્તિ ચતુરાઃ સમીરાઃ સંતોષં દિશિ દિશિ દિશન્તો મધુલિહામ્ ।
નિશાન્તે કાન્તાનાં સ્મરસમરકેલિશ્રમમુષો વિજૃમ્ભન્તે જૃમ્ભાકલિતકમલામોદસુહૃદઃ ॥

ઇતશ્ચન્દ્રઃ સાન્દ્રઃ સ્મરમયવયઃસંધિમધુરઃ સ્ફુરન્મુગ્ધાકેલિસ્મિતમિવ મયૂખૈઃ સુખયતિ ।
ચકોરાણાં ચક્રં કુમુદસમુદાયોઽપિ ચ શરન્- નિશારમ્ભેઽમુષ્મિન્ સમસમયમન્તર્વિકસતિ ॥

ઇતશ્ચેતશ્ચાદ્ભિર્વિઘટિતતટઃ સેતુરુદરે ધરિત્રી દુર્લઙ્ઘ્યા બહુલહિમપઙ્કો ગિરિરયમ્ ।
ઇદાનીં નિર્વૃત્તે કરિતુરગનીરાજનવિધૌ ન જાને યાતારસ્ તવ ચ રિપવઃ કેન ચ પથા ॥

ઇતસ્તતશ્ ચઙ્ક્રમણો રજોભિઃ ક્રીડન્મનોમત્તમતઙ્ગજોઽયમ્ ।
યઃ સર્વદા પિપ્પલભોગતુષ્ટસ્ તચ્છાન્તયે ત્વં હરિમાશ્રયસ્વ ॥

ઇતસ્તતો ભષન્ ભૂરિ ન પતેત્ પિશુનઃ શુનઃ ।
અવદાતતયા કિં ચ ન ભેદો હંસતઃ સતઃ ॥

ઇતસ્તતો વાતવિધૂતિચઞ્ચલૈર્ નીરન્ધ્રિતાશાગગનૈર્ધ્વજાંશુકૈઃ ।
લક્ષૈઃ ક્વણત્કાઞ્ચનકિઙ્કિણીકુલૈર્ અમજ્જિ ધૂલીજલધૌ નભોગતે ॥

ઇતસ્તતો વાન્તિ વિશિષ્ય યસ્યાં વાતાઃ શકૃદ્વેશ્મવિહારવિસ્રાઃ ।
સા વર્ણ્યતે રૌરવરાજધાની કેન પ્રતોલી મનસાપ્યગમ્યા ॥

ઇતસ્તતોઽસ્મિન્ વિલસન્તિ મેરોઃ સમાનવપ્રે મણિસાનુરાગાઃ ।
સ્ત્રિયશ્ચ પત્યૌ સુરસુન્દરીભિઃ સમા નવપ્રેમણિ સાનુરાગાઃ ॥

ઇતસ્તાવન્ નેત્રે વલય મલયાદ્રે નિધિરપામ્ અપારસ્ત્વત્પાદપ્રણયપરતન્ત્રો નિવસતિ ।
અથાત્માનં કિં ન સ્મરસિ કુલશૈલં કિમયશઃ- પતાકા સર્પૌઘૈઃ પ્રતિશિખરિશાખાસુ વહસિ ॥

ઇતસ્ ત્રસદ્વિદ્રુતભૂભૃદુજ્ઝિતા પ્રિયાથ દૃષ્ટા વનમાનવીજનૈઃ ।
શશંસ પૃષ્ટાદ્ભુતમાત્મદેશજં શશિત્વિષઃ શીતલશીલતાં કિલ ॥

ઇતિ કૃતવચનાયાઃ કશ્ચિદભ્યેત્ય બિભ્યદ્ ગલિતનયનવારેર્યાતિ પાદાવનામમ્ ।
કરુણમપિ સમર્થં માનિનાં માનભેદે રુદિતમુદિતમસ્ત્રં યોષિતાં વિગ્રહેષુ ॥

ઇતિ ક્ષિતીશો નવતિં નવાધિકાં મહાક્રતૂનાં મહનીયશાસનઃ ।
સમારુરુક્ષુર્દિવમાયુષઃ ક્ષયે તતાન સોપાનપરંપરામિવ ॥

ઇતિ ગદન્તમનન્તરમઙ્ગના ભુજયુગોન્નમનોચ્ચતરસ્તની ।
પ્રણયિનં રભસાદુદરશ્રિયા વલિભયાલિભયાદિવ સસ્વજે ॥

ઇતિ ગદિતવતી રુષા જઘાન સ્ફુરિતમનોરમપક્ષ્મકેશરેણ ।
શ્રવણનિયમિતેન કાન્તમન્યા સમમસિતામ્બુરુહેણ ચક્ષુષા ચ ॥

ઇતિ ગન્તુમિચ્છુમભિધાય પુરઃ ક્ષણદૃષ્ટિપાતવિકસદ્વદનામ્ ।
સ્વકરાવલમ્બનવિમુક્તગલત્- કલકાઞ્ચિ કાંચિદરુણત્ તરુણઃ ॥

ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્રમ્ ઇદમુક્તં મયાનઘ ।
એતદ્ બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્ સ્યાત્ કૃતકૃત્યશ્ચ ભારત ॥

ઇતિ જગતિ ન રક્ષિતું સમર્થઃ ક્વચિદપિ કશ્ચિદપિ પ્રસહ્ય નારીમ્ ।
અવતિ તુ સતતં વિશુદ્ધ એકઃ કુલયુવતીં નિજસત્ત્વપાશબન્ધઃ ॥

એવં ચેર્ષ્યા નામ દુઃખૈકહેતુર્ મોઘઃ પુંસાં દ્વેષદાયી પરેષામ્ ।
યોઽયં મા ભૂદ્ રક્ષણાયાઙ્ગનાનામ્ અત્યૌત્સુક્યં પ્રત્યુતાસાં તનોતિ ॥

ઇતિ તત્ત્વધિયઃ પરિચિન્ત્ય બુધાઃ સકલસ્ય જનસ્ય વિનશ્વરતામ્ ।
ન મનાગપિ ચેતસિ સંદધતે શુચમઙ્ગયશઃસુખનાશકરામ્ ॥