મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5686-5705

આહતે યત્ર ખડ્ગે સ્યાદ્ ધ્વનિઃ કાકસ્વરોપમઃ ।
અં આકારધ્વનિર્વા સ્યાત્ સ વર્જ્યો નરપુંગવૈઃ ॥

આહતે યત્ર મધુરો ધ્વનિઃ સમુપજાયતે ।
પૂજ્યઃ સ ખડ્ગો નૃપતેઃ શત્રુસંચયનાશનઃ ॥

આહત્ય ચિનુમઃ સ્વર્ગમ્ અપવર્ગમનુક્રમાત્ ।
અનુકૂલે હિ દામ્પત્યે પ્રતિકૂલં ન કિંચન ॥

આહત્યાહત્ય મૂર્ધ્ના દ્રુતમનુપિબતઃ પ્રસ્નુતં માતુરૂધઃ કિંચિત્ કુબ્જૈકજાનોરનવરતચલચ્ચારુપુચ્છસ્ય ધેનુઃ ।
ઉત્કર્ણં તર્ણકસ્ય પ્રિયતનયતયા દત્તહુંકારમુદ્રા વિસ્રંસત્ક્ષીરધારાલવશબલમુખસ્યાઙ્ગમાતૃપ્તિ લેઢિ ॥

આહ નાથવદનસ્ય ચુમ્બતઃ સા સ્મ શીતકરતામનક્ષરમ્ ।
સીત્કૃતાનિ સુદતી વિતન્વતી સત્ત્વદત્તપૃથુવેપથુસ્ તદા ॥

આહરન્નપિ ન સ્વસ્થો વિનિદ્રો ન પ્રબુધ્યતિ ।
વક્તિ ન સ્વેચ્છયા કિંચિત્ સેવકોઽપીહ જીવતિ ॥

આહરેજ્ જ્ઞાનમર્થાંશ્ચ પુમાનમરવત્ સદા ।
ગૃહીત ઇવ કેશેષુ મૃત્યુના ધર્મમાચરેત્ ॥

આહવે જગદુદ્દણ્ડરાજમણ્ડલરાહવે ।
શ્રીનૃસિંહ મહીપાલ સ્વસ્ત્યસ્તુ તવ બાહવે ॥

આહવેષુ ચ યે શૂરાઃ સ્વામ્યર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ ।
ભર્તૃભક્તાઃ કૃતજ્ઞાશ્ચ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

આહવેષુ મિથોઽન્યોન્યં જિઘાંસન્તો મહીક્ષિતઃ ।
યુધ્યમાનાઃ પરં શક્ત્યા સ્વર્ગં યાન્ત્યપરાઙ્મુખાઃ ॥

આહ સ્મૈષા નલાદન્યં ન જુષે મનસેતિ યત્ ।
યૌવનાનુમિતેનાસ્યાસ્ તન્મૃષાભૂન્ મનોભુવા ॥

આહારં પ્રતિ યત્ કથાપિ શમિતા યન્ મૌનમુદ્રા મુખે યચ્ ચક્ષુર્વિનિમીલનં તનુલતા યત્ તાનવે વર્તતે ।
એકાન્તે યદવસ્થિતિર્યદપિ ચ ધ્યાનૈકતાનં મનસ્ તન્ મન્યે સુભગ ત્વદર્થમનયા તપ્યેત તીવ્રં તપઃ ॥

આહારઃ ફલમૂલમાત્મરુચિતં શય્યા મહી વલ્કલં સંવીતાય પરિચ્છદઃ કુશસમિત્પુષ્પાણિ પુત્રા મૃગાઃ ।
વસ્ત્રાન્નાશ્રયદાનભોગવિભવા નિર્યન્ત્રણાઃ શાખિનો મિત્રાણીત્યધિકં ગૃહેષુ ગૃહિણાં કિં નામ દુઃખાદૃતે ॥

આહારદોષાય ચ કાકદીતિ સ્યાદાકુટાનિ ધ્વનિતં રણાય ।
કેકેધ્વનિષ્ઠા કુવતી કિકી ચ ત્રયં ત્વિદં સ્યાત્ પુરદૂષણાય ॥

આહારનિદ્રાભયમૈથુનાનિ સામાન્યમેતત્ પશુભિર્નરાણામ્ ।
જ્ઞાનં નરાણામધિકો વિશેષો જ્ઞાનેન હીનાઃ પશુભિઃ સમાનાઃ ॥

આહારનિર્હારવિહારયોગાઃ સુસંવૃતા ધર્મવિદા તુ કાર્યાઃ ।
વાગ્બુદ્ધિકાર્યાણિ તપસ્ તથૈવ ધનાયુષી ગુપ્તતમે તુ કાર્યે ॥

આહારપાનતામ્બૂલગન્ધમાલ્યફલાદયઃ ।
ભુજ્યન્તે યત્ સ ભોગશ્ચ તન્મતઃ સાધુસત્તમૈઃ ॥

આહારભોજી કુરુતેઽનુમોદં નરો વધે સ્થાવરજઙ્ગમાનામ્ ।
તસ્યાપિ તસ્માદ્ દુરિતાનુષઙ્ગમ્ ઇત્યાહ યસ્ તં પ્રતિ વચ્મિ કિંચિત્ ॥

આહારવર્ગે સુલભે વિચિત્રે વિમુક્તપાપે ભુવિ વિદ્યમાને ।
પ્રારમ્ભદુઃખં વિવિધં પ્રપોષ્ય ચેદસ્તિ ગૃદ્ધિર્ન કિમત્તિ માંસમ્ ॥

આહારાજ્ જાયતે વ્યાધિર્ ગર્ભાત્ ક્રૂરશ્ચ જાયતે ।
અલક્ષ્મીકશ્ચ શય્યાયાં સ્વપાઠાદાયુષઃ ક્ષયઃ ॥