મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5385-5404

આવાસો વિપિનાયતે પ્રિયસખીમાલાપિ જાલાયતે તાપોઽપિ શ્વસિતેન દાવદહનજ્વાલાકલાપાયતે ।
સાપિ ત્વદ્વિરહેણ હન્ત હરિણીરૂપાયતે હા કથં કન્દર્પોઽપિ યમાયતે વિરચયઞ્ શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્ ॥

આ વિન્ધ્યાદા હિમાદ્રર્વિરચિતવિજયસ્તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગાદ્ ઉદ્ગ્રીવેષુ પ્રહર્તા નૃપતિષુ વિનમત્કન્ધરેષુ પ્રસન્નઃ ।
આર્યાવર્તં યથાર્થં પુનરપિ કૃતવાન્ મ્લેચ્છવિચ્છેદનાભિર્ દેવઃ શાકંભરીન્દ્રો જગતિ વિજયતે બીસલઃ ક્ષોણિપાલઃ ॥

આવિર્ભવતિ નારીણાં વયઃ પર્યસ્તશૈશવમ્ ।
સહૈવ વિવિધૈઃ પુંસામ્ અઙ્ગજોન્માદવિભ્રમૈઃ ॥

આવિર્ભવન્તી પ્રથમં પ્રિયાયાઃ સોચ્છ્વાસમન્તઃકરણં કરોતિ ।
સંતાપદગ્ધસ્ય શિખણ્ડિયૂનો વૃષ્ટેઃ પુરસ્તાદચિરપ્રભેવ ॥

આવિર્ભાવદિને ન યેન ગણિતો હેતુસ્તનીયાનપિ ક્ષીયેતાપિ ન ચાપરાધવિધિના નત્યા ન યો વર્ધતે ।
પીયૂષપ્રતિવેદિનસ્ત્રિજગતીદુઃખદ્રુહઃ સાંપ્રતં પ્રેમ્ણસ્તસ્ય ગુરોઃ કથં નુ કરવૈ વાઙ્નિષ્ઠતાલાઘવમ્ ॥

આવિર્ભૂતં ચતુર્ધા યઃ કપિભિઃ પરિવારિતઃ ।
હતવાન્ રાક્ષસાનીકં રામં દાશરથિં ભજે ॥

આવિર્ભૂતજ્યોતિષાં બ્રાહ્મણાનાં યે વ્યાહારાસ્તેષુ મા સંશયો ભૂત્ ।
ભદ્રા હ્યેષાં વાચિ લક્ષ્મીર્નિષિક્તા નૈતે વાચં વિપ્લુતાર્થાં વદન્તિ ॥

આવિર્ભૂતવિપાણ્ડુરચ્છવિ મુખં ક્ષામા કપોલસ્થલી સવ્યાપારપરિશ્લથે ચ નયનેઽનુત્સાહમુગ્ધં વપુઃ ।
શ્યામીભૂતમુખં પયોધરયુગં મધ્યઃ સ્વભાવોચ્છ્રિતો જાતાન્યૈવ મનોહરાકૃતિરહો ગર્ભોદયે સુભ્રુવઃ ॥

આવિર્ભૂતાનુરાગાઃ ક્ષણમુદયગિરેરુજ્જિહાનસ્ય ભાનોઃ પર્ણચ્છાયૈઃ પુરસ્તાદુપવનતરવો દૂરમાશ્વેવ ગત્વા ।
એતે તસ્મિન્ નિવૃત્તાઃ પુનરપરગિરિપ્રાન્તપર્યસ્તબિમ્બે પ્રાયો ભૃત્યાસ્ત્યજન્તિ પ્રચલિતવિભવં સ્વામિનં સેવમાનાઃ ॥

આવિર્ભૂતે શશિનિ તમસા મુચ્યમાનેવ રાત્રિર્ નૈશસ્યાર્ચિર્હુતભુજ ઇવ છિન્નભૂયિષ્ઠધૂમા ।
મોહેનાન્તર્વરતનુરિયં લક્ષ્યતે મુક્તકલ્પા ગઙ્ગા રોધઃપતનકલુષા ગૃહ્ણતીવ પ્રસાદમ્ ॥

આવિર્ભૂતો જગતિ સુષમારૂપતો ભૌતિકેઽસ્મિન્ જ્ઞાનાત્માસૌ લસતિ ભગવાન્ વિષ્ટપે માનસીયે ।
પ્રાણાનાં વા જ્વલતિ ભુવને પ્રસ્ફુટઃ શક્તિમૂર્ત્યા પ્રેમદ્વારા પ્રકટિતતનુર્ભાસતે ચૈત્યલોકે ॥

આવિલપયોધરાગ્રં લવલીદલપાણ્ડુરાનનચ્છાયમ્ ।
તાનિ દિનાનિ વપુરભૂત્ કેવલમલસેક્ષણં તસ્યાઃ ॥

આ વિવાહસમયાદ્ ગૃહે વને શૈશવે તદનુ યૌવને પુનઃ ।
સ્વાપહેતુરનુપાશ્રિતોઽન્યયા રામબાહુરુપધાનમેષ તે ॥

આવિશદ્ભિરુટજાઙ્ગણં મૃગૈર્ મૂલસેકસરસૈશ્ચ વૃક્ષકૈઃ ।
આશ્રમાઃ પ્રવિશદગ્નિધેનવો બિભ્રતિ શ્રિયમુદીરિતાગ્નયઃ ॥

આવિષ્કરોતિ ન સ્નેહં રાગં બધ્નાતિ નો રતે ।
અભિયુક્તા તુ મન્દેચ્છા સાન્યકામા તુ કામિની ॥

આવિષ્કુર્વન્નિવ નવનવેનાદરેણાનુરાગં સર્વાઙ્ગીણં સુચિરવિરહોન્મૂર્ચ્છિતાયાં નલિન્યામ્ ।
ત્રૈલોક્યાન્ધીકરણતિમિરદ્વેષરોષારુણત્વં વ્યાકુર્વન્ વા કિમયમુદયત્યમ્બરે તિગ્મરોચિઃ ॥

આવિષ્કૃતાન્ પરગુણાન્ કલયન્તિ તૂષ્ણીં દુશ્ચેતસો બત વિદૂષયિતું ન રાગાત્ ।
આકર્ણયન્તિ કિલ કોકિલકૂજિતાનિ સંધાતુમેવ કિલ સપ્તનલીં કિરાતાઃ ॥

આવિષ્ટ ઇવ દુઃખેન તદ્ગતેન ગરીયસા ।
સમન્વિતઃ કરુણયા પરયા દીનમુદ્ધરેત્ ॥

આવૃણોતિ યદિ સા મૃગીદૃશી સ્વાઞ્ચલે કુચકાઞ્ચનાચલમ્ ।
ભૂય એવ બહિરેતિ ગૌરવાદ્ ઉન્નતો ન સહતે તિરસ્ક્રિયામ્ ॥

આવૃણ્વતો લોચનમાર્ગમાજૌ રજોઽન્ધકારસ્ય વિજૃમ્ભિતસ્ય ।
શસ્ત્રક્ષતાશ્વદ્વિપવીરજન્મા બાલારુણોઽભૂદ્ રુધિરપ્રવાહઃ ॥