મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5345-5364

અલોકવન્તઃ સન્ત્યેવ ભૂયાંસો ભાસ્કરાદયઃ ।
કલાવાનેવ તુ ગ્રાવદ્રાવકર્મણિ કર્મઠઃ ॥

આલોકવિશાલા મે સહસા તિમિરપ્રવેશવિચ્છિન્ના ।
ઉન્મીલિતાપિ દૃષ્ટિર્ નિમીલિતેવાન્ધકારેણ ॥

આ લોકાન્તાત્ પ્રતિહતતમોવૃત્તિરાસાં પ્રજાનાં તુલ્યોદ્યોગસ્ તવ દિનકૃતશ્ ચાધિકારો મતો નઃ ।
તિષ્ઠત્યેષ ક્ષણમધિપતિર્જ્યોતિષાં વ્યોમમધ્યે ષષ્ઠે ભાગે ત્વમપિ દિવસસ્યાત્મનશ્ છન્દવર્તી ॥

આલોકાવધિ યદ્વશેન સુગતિં વિન્દન્તિ ભૂતાન્યસૌ દૃષ્ટિસ્નેહવશેન સા વિતનુતે વંશે ભુજઙ્ગભ્રમમ્ ।
દક્ષા ભોગિષુ કેષુચિદ્ વિષમિતાં દૃષ્ટિં નિહન્તું ક્ષણાત્ તાનપ્યાશુ વિનાશયેત્ ક્ષણરુચિઃ કાચિત્ ક્ષણસ્ફૂર્જથુઃ ॥

આલોકિતં ગૃહશિખણ્ડિભિરુત્કલાપૈર્ હંસૈર્યિયાસુભિરપાકૃતમુન્મનસ્કૈઃ ।
આકાલિકં સપદિ દુર્દિનમન્તરિક્ષમ્ ઉત્કણ્ઠિતસ્ય હૃદયં ચ સમં રુણદ્ધિ ॥

આલોકૈરતિપાટલૈરચરમાં વિસ્તારયદ્ભિર્દિશં નક્ષત્રદ્યુતિમાક્ષિપદ્ભિરચિરાદાશઙ્ક્ય સૂર્યોદયમ્ ।
પુઞ્જીભૂય ભયાદિવાન્ધતમસં મન્યે દ્વિરેફચ્છલાન્ મીલન્નીલસરોરુહોદરકુટીકોણાન્તરે લીયતે ॥

આલોક્ય કોમલકપોલતલાભિષિક્ત- વ્યક્તાનુરાગસુભગામભિરામમૂર્તિમ્ ।
પશ્યૈષ બાલ્યમતિવૃત્ય વિવર્તમાનઃ શૃઙ્ગારસીમનિ તરઙ્ગિતમાતનોતિ ॥

આલોક્ય ચન્દ્રમસમભ્યુદિતં સમન્તાદ્ ઉદ્વેલ્લદૂર્મિવિચલત્કલશામ્બુરાશેઃ ।
વિષ્વગ્વિસારિપરમાણુપરંપરૈવ જ્યોત્સ્નાત્મના જગદિદં ધવલીકરોતિ ॥

આલોક્ય ચિકુરનિકરં સતતં સુમનોઽધિવાસયોગ્યં તે ।
કામો નિજં નિષઙ્ગં પરિવૃત્યામૃશતિ સાશઙ્કઃ ॥

આલોક્ય પાણી સુવિમૃજ્ય નેત્રે તલ્પાત્ સમુત્થાય વિધાય ભૂષામ્ ।
આચુમ્બ્ય કાન્તં પરિધાય વાસો યાન્તી સલજ્જા હૃદયં દુનોતિ ॥

આલોક્ય પ્રિયતમમંશુકે વિનીવૌ યત્તસ્થે નમિતમુખેન્દુ માનવત્યા ।
તન્નૂનં પદમવલોકયાંબભૂવે માનસ્ય દ્રુતમપયાનમાસ્થિતસ્ય ॥

આલોક્ય સુન્દરિ મુખં તવ મન્દહાસં નન્દન્ત્ય્મન્દમરવિન્દધિયા મિલિન્દાઃ ।
કિં ચાસિતાક્ષિ મૃગલાઞ્છનસંભ્રમેણ ચઞ્ચૂપુટં ચટુલયન્તિ ચિરં ચકોરાઃ ॥

આલોચનં ચ વચનં ચ નિગૂહનં ચ યાસાં સ્મરન્નમૃતવત્ સરસં કૃશસ્ ત્વમ્ ।
તાસાં કિમઙ્ગ પિશિતાસ્રપુરીષપાત્રં ગાત્રં સ્મરન્ મૃગદૃશાં ન નિરાકુલોઽસિ ॥

આલોચ્ય વાક્યં સ્વયમન્તરાત્મા હૃષ્ટઃ પરાનન્દમિવ પ્રવિષ્ટઃ ।
પ્રાયેણ ભાવીનિ ભવન્તિ વસ્તૂન્ય્ આલોચ્યમાનાનિ મનોહરાણિ ॥

આલોડ્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ પુરાણાન્યુત્તમોત્તમાઃ ।
વિચિન્ત્ય સર્વભૂતેષુ દયાં કુર્વન્તિ સાધવઃ ॥

આલોડ્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ વિચાર્યૈવં પુનઃ પુનઃ ।
ઇદમેકં સુનિષ્પન્નં ધ્યેયો નારાયણઃ સદા ॥

આલોલામલકાવલીં વિલુલિતાં બિભ્રચ્ચલત્કુણ્ડલં કિંચિન્મૃષ્ટવિશેષકં તનુતરૈઃ સ્વેદામ્ભસાં જાલકૈઃ ।
તન્વ્યા યત્ સુરતાન્તતાન્તનયનં વક્ત્રં રતિવ્યત્યયે તત્ ત્વાં પાતુ ચિરાય કિં હરિહરબ્રહ્માદિભિર્દેવતૈઃ ॥

આલોલૈરુપગમ્યતે મધુકરૈઃ કેશેષુ માલ્યગ્રહઃ કાન્તિઃ કાપિ કપોલયોઃ પ્રથયતે તામ્બૂલમન્તર્ગતમ્ ।
અઙ્ગાનામનુલેપનં પરિમલૈરાલેપનપ્રક્રિયા વેષઃ કોઽપિ સરોજસુન્દરદૃશઃ સૂતે સુખં ચક્ષુષોઃ ॥

આલોહિતમાકલયન્ કન્દલમુત્કમ્પિતં મધુકરેણ ।
સંસ્મરતિ પથિષુ પથિકો દયિતાઙ્ગુલિતર્જનાલલિતમ્ ॥

આવક્ત્રેન્દુ તદઙ્ગમેવ સૃજતઃ સ્રષ્ટુઃ સમગ્રસ્ત્વિષાં કોષઃ શોષમગાદગાધજગતીશિલ્પેઽપિ નાલ્પાયિતઃ ।
નિઃશેષદ્યુતિમણ્ડલવ્યયવશાદીષલ્લભૈસ્ત્ અત્તનૂ- શેષઃ કેશમયઃ કિમન્ધતમસસ્તોમૈરભૂન્નિર્મિતઃ ॥