મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5285-5304

આલમ્બિહેમરશનાહ્ સ્તનસક્તહારાઃ કન્દર્પદર્પશિથિલીકૃતગાત્રયષ્ટ્યઃ ।
માસે મધૌ મધુરકોકિલભૃઙ્ગનાદૈર્ નાર્યો હરન્તિ હૃદયં પ્રસભં નરાણામ્ ॥

આલમ્બે જગદાલમ્બે હેરમ્બચરણામ્બુજે ।
શુષ્યન્તિ યદ્રજઃ સ્પર્શાત્ સદ્યઃ પ્રત્યૂહવાર્ધયઃ ॥

આલમ્બ્યાઙ્ગણવાટિકાપરિસરે સ્વેચ્છાનતાં શાખિકાં કેયૂરીભવદલ્પશેષવલયા બાલા સમસ્તં દિનમ્ ।
સા દૈવોપહૃતસ્ય મૂઢમનસો ભગ્નાવધેરદ્ય મે પન્થાનં વિવૃતાશ્રુણા વદનકેનાલોક્ય કિં વક્ષ્યતિ ॥

આલમ્ભ્યાઙ્ગણવાપિકાપરિસરે ચૂતદ્રુમે મઞ્જરીં સર્પત્સાન્દ્રપરાગલમ્પટરણદ્ભૃઙ્ગાઙ્ગનાશોભિનીમ્ ।
મન્યે સ્વાં તનુમુત્તરીયશકલેનાચ્છાદ્ય બાલા સ્ફુરત્- કણ્ઠધ્વાનનિરોધકમ્પિતકુચશ્વાસોદ્ગમા રોદિતિ ॥

આલવાલે સ્થિતં તોયં શોષં ન ભજતે યદા ।
અજીર્ણં તદ્ વિજાનીયાન્ ન દેયં તાદૃશે જલમ્ ॥

આલસ્યં કુરુ પાપકર્મણિ ભવ ક્રૂરઃ ક્રુધસ્ તાડને નૈષ્ઠુર્યં ભજ લોભમોહવિષયે નિદ્રાં સમાધૌ હરેઃ ।
જાડ્યં ગચ્છ પરાપવાદકથને દ્રોહં વિધેહિ સ્મરે દોષા એવ ગુણત્વમેવમખિલા યાસ્યન્તિ ચેતસ્ તવ ॥

આલસ્યં પ્રથમં પશ્ચાદ્ વ્યાધિપીડા પ્રજાયતે ।
પ્રમાદઃ સંશયસ્થાને ચિત્તસ્યેહાનવસ્થિતિઃ ॥

આલસ્યં મદમોહૌ ચ ચાપલં ગોષ્ઠિરેવ ચ ।
સ્તબ્ધતા ચાભિમાનિત્વં તથાત્યાગિત્વમેવ ચ ।
એતે વૈ સપ્ત દોષાસ્તુ સદા વિદ્યાર્થિનાં મતાઃ ॥

આલસ્યં યદિ ન ભવેજ્ જગત્યનર્થઃ કો ન સ્યાદ્ બહુધનકો બહુશ્રુતો વા ।
આલસ્યાદિયમવનિઃ સસાગરાન્તા સંપૂર્ણા નરપશુભિશ્ચ નિર્ધનૈશ્ચ ॥

આલસ્યં સ્ત્રીસેવા સરોગતા જન્મભૂમિવાત્સલ્યમ્ ।
સંતોષો ભીરુત્વં ષડ્ વ્યાઘાતા મહત્ત્વસ્ય ॥

આલસ્યં સ્થિરતામુપૈતિ ભજતે ચાપલ્યમુદ્યોગિતાં મૂકત્વં મિતભાષિતાં વિતનુતે મૌગ્ધ્યં ભવેદાર્જવમ્ ।
પાત્રાપાત્રવિચારભાવવિરહો યચ્છત્યુદારાત્મતાં માતર્લક્ષ્મિ તવ પ્રસાદવશતો દોષા અપિ સ્યુર્ગુણાઃ ॥

આલસ્યં હરતિ પ્રજ્ઞાં ધનમાયુર્યશો બલમ્ ।
યસ્મિન્નાસ્તે તદાલસ્યં સર્વદોષાકરસ્તુ સઃ ॥

આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં શરીરસ્થો મહાન્ રિપુઃ ।
નાસ્ત્યુદ્યમસમો બન્ધુઃ કૃત્વા યં નાવસીદતિ ॥

આલસ્યમપિ પારીન્દ્રં પ્રતિપદ્ય વિજૃમ્ભતે ।
હતભાગં પ્રયત્નોઽપિ પ્રતિહન્યત એવ હા ॥

આલસ્યાત્ સુસહાયોઽપિ ન ગચ્છત્યુદયં જનઃ ।
હસ્તાગ્રાસ્ફાલિતો ભૂમૌ તોયાર્દ્ર ઇવ કન્દુકઃ ॥

આલસ્યેન હતા વિદ્યા પરહસ્તગતાઃ સ્ત્રિયઃ ।
અલ્પબીજં હતં ક્ષેત્રં હતં સૈન્યમનાયકમ્ ॥

આલાનં જયકુઞ્જરસ્ય દૃષદાં સેતુર્વિપદ્વારિધેઃ પૂર્વાદ્રિઃ કરવાલચણ્ડમહસો લીલોપધાનં શ્રિયઃ ।
સંગ્રામામૃતસાગરપ્રમથનક્રીડાવિધૌ મન્દરો રાજન્ રાજતિ વીરવૈરિવનિતાવૈધવ્યદસ્તે ભુજઃ ॥

આલાનત્વરુષેવૈતા દન્તિભિર્વૃક્ષપઙ્ક્તયઃ ।
સ્ફુરત્ કટકટારાવં પાત્યન્તે કૃતચિત્કૃતૈઃ ॥

આલાનમુન્મૂલ્ય સુખાભિધાનં તારુણ્યનાગે ગમનોદ્યતેઽસ્મિન્ ।
પલાયિતે કામિગણેઽઙ્ગનાનાં વિમર્દભીત્યેવ કુચાઃ પતન્તિ ॥

આલાને ગૃહ્યતે હસ્તી વાજી વલ્ગાસુ ગૃહ્યતે ।
હૃદયે ગૃહ્યતે નારી યદીદં નાસ્તિ ગમ્યતામ્ ॥