મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5245-5264

આરોહત્યવનીરુહઃ પ્રવિશતિ શ્વભ્રં નગૈઃ સ્પર્ધતે ખં વ્યાલેધિ વિચેષ્ટતે ક્ષિતિતલે કુઞ્જોદરે લીય ।
અન્તર્ભ્રામ્યતિ કોટરસ્ય વિરસત્યાલમ્બતે વીરુધઃ કિં તદ્ યન્ન કરોતિ મારુતવશં યાતહ્ કૃશાનુર્વને ॥

આરોહન્તિ સુખાસનાન્યપટવો નાગાન્ હયાંસ્ તજ્જુષસ્ તામ્બૂલાદ્યુપભુઞ્જતે નટવિટાઃ ખાદન્તિ હસ્ત્યાદયઃ ।
પ્રાસાદે ચટકાદયોઽપિ નિવસન્ત્યેતે ન પાત્રં સ્તુતેઃ સ સ્તુત્યો ભુવને પ્રયચ્છતિ કૃતી લોકાય યહ્ કામિતામ્ ॥

આરોહવલ્લીભિરિવામ્બુધારા- રાજીભિરાભૂમિવિલમ્બિનીભિઃ ।
સંલક્ષ્યતે વ્યોમ વટદ્રુમાભમ્ અમ્ભોધરશ્યામદલપ્રકાશમ્ ॥

આર્જવં ચાનૃશંસ્યં ચ દમશ્ચેન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।
એષ સાધારણો ધર્મશ્ ચાતુર્વર્ણ્યેઽબ્રવીન્ મનુઃ ॥

આર્જવં પ્રતિપદ્યસ્વ પુત્રેષુ સતતં વિભો ।
ઇહ કીર્તિં પરાં પ્રાપ્ય પ્રેત્ય સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ ॥

આર્જવત્વં ચતુર્થં ચ પઞ્ચમં ધર્મમેવ હિ ।
મધુરત્વં તતઃ પ્રોક્તં ષષ્ઠમેવ વરાનને ॥

આર્જવમમલકરાણાં વિનયો વરરત્નમુકુટાનામ્ ।
દ્યૂતં દુર્વ્યસનાનાં સ્ત્રીજિતતા મરુતટીપિશાચાનામ્ ॥

આર્જવેન ધૃતા દીક્ષા યા નો દૈવં પરં પ્રતિ ।
અત્યન્તમાનુષીયાભ્યઃ પીડાભ્યસ્ તદ્વિમોચનમ્ ॥

આર્જવેન નરં યુક્તમ્ આર્જવાત્ સવ્ય્પત્રપમ્ ।
અશક્તિમન્તં મન્યન્તો ધર્ષયન્તિ કુબુદ્ધયઃ ॥

આર્તત્રાણપરાયણેન કરિણા દાહાદિમૂલેતિ યદ્ વાક્યં ચક્રધરેણ નક્રમુખતો હાકારરોરીકૃતમ્ ।
યઃ સ્તમ્ભે કરતાડનધ્વનિરભૂત્ કર્ણે સુરસ્યાપ્યહો હા કૃષ્ણેતિ યદક્ષયં સ ભગવાન્ પાયાદપાયાજ્જગત્ ॥

આર્તદુઃખ્યપરિત્રાણદુર્ગતાદિ યથાક્રમમ્ ।
પાત્રમાહુર્દયાલૂનામ્ અલાભે ગુણવાનિતિ ॥

આર્તદ્રુતસ્વરજ્ઞા વિભિન્નદીનપ્રભિન્નલઘુરૌદ્રાઃ ।
નિન્દ્યાઃ શુભાસ્તુ શબ્દાઃ પ્રમુદિતપરિપૂર્ણદૃઢશાન્તાઃ ॥

આર્તસ્ય મે પ્રણમતો જગદન્તરાત્મન્ પશ્યન્ ન પશ્યસિ વિભો ન શૃણોષિ શૃણ્વન્ ।
દુર્દૈવકુમ્ભજનુષા નનુ સાંપ્રતં મે પીતસ્તદીયકરુણાવરુણાલયોઽપિ ॥

આર્તા દેવાન્ નમસ્યન્તિ તપઃ કુર્વન્તિ રોગિણઃ ।
નિર્ધના દાનમિચ્છન્તિ વૃદ્ધા નારી પતિવ્રતા ॥

આર્તાનામાર્તિસંબન્ધં પ્રીતિવિશ્રામકારણમ્ ।
કેન રત્નમિદં સૃષ્ટં મિત્રમિત્યક્ષરદ્વયમ્ ॥

આર્તાનામિહ જન્તૂનામ્ આર્તિચ્છેદં કરોતિ યઃ ।
શઙ્ખચક્રગદાહીનો દ્વિભુજઃ પરમેશ્વરઃ ॥

આર્તાર્તે મુદિતે હૃષ્ટા પ્રોષિતે મલિના કૃશા ।
મૃતે મ્રિયેત યા પત્યૌ સા સ્ત્રી જ્ઞેયા પતિવ્રતા ॥

આર્તેષુ દીયતે દાનં શૂન્યલિઙ્ગસ્ય પૂજનમ્ ।
અનાથપ્રેતસંસ્કારમ્ અશ્વમેધફલં લભેત્ ॥

આર્તેષુ વિપ્રેષુ દયાન્વિતશ્ચ યચ્છ્રદ્ધયા સ્વલ્પમુપૈતિ દાનમ્ ।
અનન્તપારં સમુપૈતિ રાજન્ યદ્દીયતે તન્ન લભેદ્ દ્વિજેભ્યઃ ॥

આર્તો મત્સદૃશો નાન્યસ્ ત્વત્તો નાન્યઃ કૃપાપરઃ ।
તુલ્ય એવાવયોર્યોગઃ કથં નાથ ન પાસિ મામ્ ॥