મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5185-5204

આરભેતૈવ કર્માણિ શ્રાન્તઃ શ્રાન્તઃ પુનઃ પુનઃ ।
કર્માણ્યારભમાણં હિ પુરુષં શ્રીર્નિષેવતે ॥

આરભ્યતે મહત્કાર્યં યૈઃ ક્ષુદ્રૈરપિ પાર્થિવૈઃ ।
તે ચક્રવર્તિનો ભૂત્વા જાયન્તે ભદ્રભાજનમ્ ॥

આરમ્ભગુર્વી ક્ષયિણી ક્રમેણ લઘ્વી પુરા વૃદ્ધિમતી ચ પશ્ચાત્ ।
દિનસ્ય પૂર્વાર્ધપરાર્ધભિન્ના છાયેવ મૈત્રી ખલસજ્જનાનામ્ ॥

આરમ્ભરતિતાઽધૈર્યમ્ અસત્કાર્યપરિગ્રહઃ ।
વિષયોપસેવા ચાજસ્રં રાજસં ગુણલક્ષણમ્ ॥

આરમ્ભરમણીયાનિ વિમર્દે વિરસાનિ ચ ।
પ્રાયો વૈરાવસાનાનિ સંગતાનિ ખલૈઃ સહ ॥

આરાત્ કારીષવહ્નેઃ પ્રવિરચિતતૃણપ્રસ્તરાન્તર્નિષણ્ણૈઃ સંશીર્ણગ્રન્થિકન્થાવિવરવશવિશચ્છીતવાતાભિભૂતૈઃ ।
નીતાઃ કૃચ્છ્રેણ પાન્થૈઃ શ્વભિરિવ નિવિડં જાનુસંકોચકુબ્જૈર્ અન્તર્દુર્વારદુઃખદ્વિગુણતરકૃતાયામયામાસ્ત્રિ યામાઃ ॥

આરાદસૌ તરુવરસ્તવ કુન્તલાનામ્ આકલ્પમાત્મકુસુમૈરભિયાચમાનઃ ।
ભૂયઃ સમાહ્વયતિ યા કલકણ્ઠનાદૈર્ આરોહભારમૃદુગામિનિ તત્ર યામઃ ॥

આરાદ્ધં કિમુ દૈવતં કુવલયૈસ્તેપે તપશ્ચન્દ્રમાઃ કિં નામાયમિદં ચ કાઞ્ચનરુચાં કિં ભાગ્યમુજ્જૃમ્ભતે ।
દૈવં વાદ્ય કિમાનુકૂલિકમભૂદ્ બાલપ્રવાલશ્રિયામ્ અસ્યાઃ સ્મેરદૃશો દધત્યવયવૌપમ્યં યદેતાન્યપિ ॥

આરાદ્ધો મૂર્દ્ધભિર્યત્ તુહિનકરકલાલંકૃતિર્વિશતિર્યદ્ દોષ્ણામુષ્ણાંશુમિત્રં ભુવનપરિભવી યત્પ્રતાપપ્રરોહઃ ।
યત્ તત્ કૈલાસશૈલોદ્ધરણમપિ મૃષા તત્ સમસ્તં તવાભૂત્ બિભ્રલ્લુણ્ટાકલીલાં યદપહરસિ નઃ પઙ્કજાક્ષીં પરોક્ષે ॥

આરાધયતિ યં દેવં તમુત્કૃષ્ટતરં વદેત્ ।
તન્ન્યૂનતાં નૈવ કુર્યાજ્ જોષયેત્ તસ્ય સેવનમ્ ॥

આરાધયિતુઃ પ્રેમ- પ્રતીક્ષણાર્થં સ્પૃહા પરં યાસામ્ ।
તા નનુ સૌભગદેવ્યો ગણિકાઃ કૃતિનાં સમારાધ્યાઃ ॥

આરાધિતા હિ રાજાનો દેવવચ્ ચોપસેવિતાઃ ।
અનુગ્રહૈર્યોજયન્તિ ભક્તાન્ ઘ્નન્તિ વિપર્યયે ॥

આરાધિતા હિ શીલેન પ્રયત્નૈશ્ચોપસેવિતાઃ ।
રાજાનઃ સંપ્રસીદન્તિ પ્રકુપ્યન્તિ વિપર્યયે ॥

આરાધિતો વાપ્યપરાધિતો વા ખલઃ કરોત્યેવ સદાપકારમ્ ।
મૂર્ધ્ના ધૃતો પાદતલે સ્થિતો વા દશત્યવશ્યં ખલુ દન્દશૂકઃ ॥

આરાધ્યઃ પતિરેવ તસ્ય ચ પદદ્વન્દ્વાનુવૃત્તિર્વ્રતં કેનૈતાઃ સખિ શિક્ષિતાસિ વિપથપ્રસ્થાનદુર્વાસનાઃ ।
કિં રૂપેણ ન યત્ર મજ્જતિ મનો યૂનાં કિમાચાર્યકૈર્ ગૂઢાનઙ્ગરહસ્યયુક્તિષુ ફલં યેષાં ન દીર્ઘં યશઃ ॥

આરાધ્ય દુગ્ધજલધિઃ સુધયૈવ દેવાન્ દેવાય હન્ત મહતે ગરલં દિદેશ ।
યેષાં ધ્રુવં પ્રકૃતિરેવ જલાશયાનાં નીચેષુ સન્મતિરસન્મતિરુત્તમેષુ ॥

આરાધ્ય ભૂપતિમવાપ્ય તતો ધનાનિ ભોક્ષ્યામહે કિલ વયં સતતં સુખાનિ ।
ઇત્યાશયા કલિવિમોહિતમાનસાનાં કાલઃ પ્રયાતિ મરણાવધિરેવ પુંસામ્ ॥

આરાધ્યમાનો નૃપતિઃ પ્રયત્નાદ્ આરાધ્યતે નામ કિમત્ર ચિત્રમ્ ।
અયં ત્વપૂર્વઃ પ્રતિમાવિશેષો યઃ સેવ્યમાનો રિપુતામુપૈતિ ॥

આરામાધિપતિર્વિવેકવિકલો નૂનં રસા નીરસા વાત્યાભિઃ પરુષીકૃતા દશ દિશશ્ચણ્ડાતપો દુઃસહઃ ।
એવં ધન્વનિ ચમ્પકસ્ય સકલે સમ્હારહેતાવપિ ત્વં સિઞ્ચન્નમૃતેન તોયદ કુતોઽપ્યાવિષ્કૃતો વેધસા ॥

આરામાભરણસ્ય પલ્લવચયૈરાપીતતિગ્મત્વિષઃ પાથોદ પ્રશમં નયાગુરુતરોરેતસ્ય દાવજ્વરમ્ ।
બ્રૂમસ્ ત્વામુપકારકાતર ગતપ્રાયાઃ પયઃસંપદો દગ્ધોઽપ્યેષ તરુર્દિશઃ પરિમલૈરાપૂર્ય નિર્વાસ્યતિ ॥