મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5165-5184

આયુસ્તે નરવીર વર્ધતુ સદા હેમન્તરાત્રિર્યથા લોકાનાં પ્રિયવર્ધનો ભવ સદા હેમન્તસૂર્યો યથા ।
લોકાનાં ભયવર્ધનો ભવ સદા હેમન્તતોયં યથા નાશં યાન્તુ તવારયોઽપિ સતતં હેમન્તપદ્મં યથા ॥

આયૂંષિ ક્ષણિકાનિ યૌવનમપિ પ્રાયો જરાધ્યાસિતં સંયોગા વિરહાવસાનવિરસા ભોગાઃ ક્ષણધ્વંસિનઃ ।
જાનન્તોઽપિ યથાવ્યવસ્થિતમિદં લોકાઃ સમસ્તં જગચ્ ચિત્રં યદ્ ગુરુગર્વભાવિતધિયઃ ક્રુધ્યન્તિ માદ્યન્તિ ચ ॥

આયૂરેખાં ચકારાસ્યાઃ કરે દ્રાઘીયસીં વિધિઃ ।
શૌણ્ડીર્યગર્વનિર્વાહપ્રત્યાશાં ચ મનોભુવઃ ॥

આયે વ્યયે તથા નિત્યં ત્યક્તલજ્જસ્ તુ વૈ ભવેત્ ।
ન કુઞ્ચિતેન ગૂઢેન નિત્યં પ્રાવરણાદિભિઃ ॥

આયોધને કૃષ્ણગતિં સહાયમ્ અવાપ્ય યઃ ક્ષત્રિયકાલરાત્રિમ્ ।
ધારાં શિતાં રામપરશ્વધસ્ય સંભાવયત્યુત્પલપત્રસારામ્ ॥

આરક્તતામેતિ મુખં જિહ્વા વા શ્યામતાં યદા ।
તદા પ્રાજ્ઞો વિજાનીયાન્ મૃત્યુમાસન્નમાત્મનઃ ॥

આરક્તદીર્ઘનયનો નયનાભિરામઃ કન્દર્પકોટિલલિતં વપુરાદધાનઃ ।
ભૂયાત્ સ મેઽદ્ય હૃદયામ્બુરુહાધિવર્તી વૃન્દાટવીનગરનાગરચક્રવર્તી ॥

આરક્તરાજિભિરિયં કુસુમૈર્નવકન્દલી સલિલગર્ભૈઃ ।
કોપાદ્ અન્તર્બાષ્પે સ્મરયતિ માં લોચને તસ્યાઃ ॥

આરક્તાઙ્કુરદન્તુરા કમલિની નાયામિની યામિની સ્તોકોન્મુક્તતુષારમમ્બરમણેરીષત્ પ્રગલ્ભં મહઃ ।
અપ્યેતે સહકારસૌરભમુચો વાચાલિતાઃ કોકિલૈર્ આયાન્તિ પ્રિયવિપ્રયુક્તયુવતીમર્મચ્છિદો વાસરાઃ ॥

આરક્તાનાં નવમધુ શનૈરાપિબન્ પદ્મિનીનાં કાલોન્નિદ્રે કુવલયવને ઘૂર્ણમાનઃ સલીલમ્ ।
સ્વિન્નો દાનૈર્વિપિનકરિણાં સૌમ્ય સેવિષ્યતે ત્વામ્ આમોદાનામહમહમિકામાદિશન્ ગન્ધવાહઃ ॥

આરક્તાયતપુષ્પબાણનયને સ્નિગ્ધાઞ્જનશ્યામિકાં કાશ્મીરારુણકર્ણિકારકુસુમોત્તંસે મહાનીલતામ્ ।
ઉન્મીલત્તિલકાન્તરે મૃગમદક્ષોદાર્દ્રબિન્દૂપમાં ધત્તે મુગ્ધતમાલકાન્તિમધુપીવૃન્દં વસન્તશ્રિયઃ ॥

આરક્તૈર્નવપલ્લવૈર્વિટપિનો નેત્રોત્સવં તન્વતે તાન્ ધુન્વન્નયમભ્યુપૈતિ મધુરામોદો મરુદ્દક્ષિણઃ ।
તેનાલિઙ્ગિતમાત્ર એવ વિધિવત્ પ્રાદુર્ભવન્નિર્ભર- ક્રીડાકૂતકષાયિતેન મનસા લોકોઽયમુન્માદ્યતે ॥

આરણ્યાસ્ તુ સ્વકૈઃ કુર્યુઃ સાર્થિકાઃ સાર્થિકૈઃ સહ ।
સૈનિકાઃ સૈનિકૈરેવ ગ્રામેઽપ્યુભયવાસિભિઃ ॥

આરબ્ધમબ્ધિમથનં સ્વહસ્તયિત્વા દ્વિજિહ્વમમરૈર્યત્ ।
ઉચિતસ્ તત્પરિણામો વિષમં વિષમેવ યજ્જાતમ્ ॥

આરબ્ધા કિમુ કેતકીકિસલયૈર્માલા કિમાયામિની કર્પૂરસ્ય પરંપરા મલયજક્ષોદસ્ય લેખાથવા ।
ધારા વૈબુધસૈન્ધવી નુ વિસયત્યાહો હિમાનીમયી વૃષ્ટિઃ પઞ્ચશરસ્ય તાવકદૃશોર્ભઙ્ગી કથં ગીયતે ॥

આરબ્ધા મકરધ્વજસ્ય ધનુષૈતસ્યાસ્તનુર્વેધસા ત્વદ્વિશ્લેષવિશેષદુર્બલતયા જાતા ન તાવદ્ધનુઃ ।
તત્ સંપ્રત્યપિ રે પ્રસીદ કિમપિ પ્રેમામૃતસ્યન્દિનીં દૃષ્ટિં નાથ વિધેહિ સા રતિપતેઃ શિઞ્જાપિ સમ્જાયતામ્ ॥

આરબ્ધે દયિતામુખપ્રતિસમે નિર્માતુમસ્મિન્નપિ વ્યક્તં જન્મસમાનકાલમિલિતામંશુચ્છટાં વર્ષતિ ।
આત્મદ્રોહિણિ રોહિણીપરિવૃઢે પર્યઙ્કપઙ્કેરુહઃ સંકોચાદતિદુઃસ્થિતસ્ય ન વિધેસ્ તચ્છિલ્પમુન્મીલિતમ્ ॥

આરબ્ધે પટહે સ્થિતે ગુરુજને ભદ્રાસને લઙ્ઘિતે સ્કન્ધોચ્ચારણનમ્યમાનવદનપ્રચ્યોતિતોયે ઘટે ।
રાજ્ઞાહૂય વિસર્જિતે મયિ જનો ધૈર્યેણ મે વિસ્મિતઃ સ્વઃ પુત્રઃ કુરુતે પિતુર્યદિ વચઃ કસ્તત્ર ભો વિસ્મયઃ ॥

આરભન્તેઽલ્પમેવાજ્ઞાઃ કામં વ્યગ્રા ભવન્તિ ચ ।
મહારમ્ભાઃ કૃતધિયસ્ તિષ્ઠન્તિ ચ નિરાકુલાઃ ॥

આરભેત નરઃ કર્મ સ્વપૌરુષમહાપયન્ ।
નિષ્પત્તિઃ કર્મણો દૈવે પૌરુષે ચ વ્યવસ્થિતા ॥