મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5145-5164

આયુર્બલં વિપુલમસ્તુ સુખિત્વમસ્તુ કલ્યાણમસ્તુ વિપુલા તવ કીર્તિરસ્તુ ।
શ્રીરસ્તુ ધર્મમતિરસ્તુ રિપુક્ષયોઽસ્તુ સંતાનવૃદ્ધિરભિવાઞ્છિતસિદ્ધિરસ્તુ ॥

આયુર્યશો બલં વિત્તમ્ આકાઙ્ક્ષદ્ભિઃ પ્રિયાણિ ચ ।
પિતૈવારાધનીયોઽગ્રે દૈવતં હિ પિતા મહત્ ॥

આયુર્લેખા પવનચલનાશ્લિષ્ટદીપોપમેયા સંપચ્ચૈષા મદવશચલત્કામિનીદૃષ્ટિલોલા ।
તીવ્રશ્ચાન્તર્દહતિ હૃદયં વિપ્રયોગઃ પ્રિયેભ્યસ્ તસ્માદેતત્ સતતમમલં બ્રહ્મ શાન્તં પ્રપન્નાઃ ॥

આયુર્વર્ષશતં નૃણાં પરિમિતં રાત્રૌ તદર્ધં ગતં તસ્યાર્ધસ્ય પરસ્ય ચાર્ધમપરં બાલત્વવૃદ્ધત્વયોઃ ।
શેષં વ્યાધિવિયોગદુઃખસહિતં સેવાદિભિર્નીયતે જીવે વારિતરઙ્ગચઞ્ચલતરે સૌખ્યં કુતઃ પ્રાણિનામ્ ॥

આયુર્વર્ષશતં નૃણાં પરિમિતં રાત્રૌ તદર્ધં હૃતં તસ્યાર્ધસ્ય ચ કિંચિદેવ જરયા બાલ્યેન કિંચિદ્ હૃતમ્ ।
કિંચિદ્ વ્યાધિવિયોગદુઃખમરણૈર્ભૂપાલસેવારસૈર્ નષ્ટં શિષ્ટમતસ્તરઙ્ગતરલં પુંસાં સુખં ક્વ ક્ષણે ॥

આયુર્વાયુચલં સુરેશ્વરધનુર્લોલં બલં યૌવનં વિદ્યુદ્વચ્ ચપલં ધનં ગિરિનદીકલ્લોલવચ્ ચઞ્ચલમ્ ।
તારુણ્યં કરિકર્ણતાલતરલં દેહં ચ રોગાકુલં જ્ઞાત્વા સર્વમિદં કુરુધ્વમમલં ધર્મં સદા નિશ્ચલમ્ ॥

આયુર્વાયુવ્યથિતનલિનીપત્રમિત્રં કિમન્યત્ સંપચ્છમ્પાદ્યુતિસહચરી સ્વૈરચારી કૃતાન્તઃ ।
કસ્માદસ્મિન્ ભ્રમસિ તમસિ ત્વં પ્રયાહિ પ્રયાગં પૌનઃપુન્યં ભુવિ ભગવતી સ્વર્ધુની તે ધુનીતે ॥

આયુર્વાસરમાસવત્સરગણે ગચ્છત્યદૂરં પથૈર્ આક્રામન્તિ કૃતાન્તકાસરખુરક્ષુણ્ણા રજોરાજયઃ ।
ઈષલ્લઙ્ઘિતશૈશવા ઇતિ વયઃસંધિં દધાના ઇતિ વ્યક્તા વર્જિતયૌવના ઇતિ તથા નન્દન્તિ તન્દ્રાલવઃ ॥

આયુર્વિત્તં ગૃહચ્છિદ્રં મન્ત્રમૈથુનભેષજમ્ ।
અપમાનં તપો દાનં નવ ગોપ્યાનિ યત્નતઃ ॥

આયુર્વિત્તં ગૃહચ્છિદ્રં મન્ત્રમૈથુનભેષજમ્ ।
દાનમાનાપમાનં ચ નવૈતાનિ સુગોપયેત્ ॥

આયુર્વૃદ્ધિક્ષયોત્કર્ષહેતું કાલવિનિર્ગતમ્ ।
વાઞ્છતાં ધનિનામિષ્ટં જીવિતાત્ પરમં ધનમ્ ॥

આયુર્વેદકૃતાભ્યાસઃ સર્વેષાં પ્રિયદર્શનઃ ।
આર્યશીલગુણોપેત એષ વૈદ્યો વિધીયતે ॥

આયુર્વેદમધીયાનાઃ કેવલં સપરિગ્રહમ્ ।
દૃશ્યન્તે બહવો વૈદ્યા વ્યાધિભિઃ સમભિપ્લુતાઃ ॥

આયુષઃ ક્ષણ એકોઽપિ ન લભ્યઃ સ્વર્ણકોટિભિઃ ।
સ ચેન્નિરર્થકં નીતઃ કા નુ હાનિસ્તતોઽધિકા ॥

આયુષઃ ક્ષણ એકોઽપિ ન લભ્યઃ સ્વર્ણકોટિભિઃ ।
સ વૃથા નીયતે યેન તસ્મૈ નૃપશવે નમઃ ॥

આયુષઃ ક્ષણ એકોઽપિ સર્વરત્નૈર્ન લભ્યતે ।
નીયતે યદ્ વૃથા સોઽપિ પ્રમાદઃ સુમહાનયમ્ ॥

આયુષ્માન્ પ્રાઙ્મુખો ભુઞ્જાત્ ધનવાન્ દક્ષિણામુખઃ ।
પશ્ચિમે તુ યશસ્વી સ્યાન્ ન કદાચિદુદઙ્મુખઃ ॥

આયુષ્યં સર્વથા રક્ષ્યં પ્રાણિનામિહ ધીમતા ।
અપ્યલ્પગુણસંપન્નો જીવન્ ભદ્રાણિ પશ્યતિ ॥

આયુસ્તડિચ્ચલમપાયિ શરીરમેતન્ મૃત્યુર્ગ્રસિષ્યતિ કદેતિ ન કોઽપિ વેદ ।
અદ્યૈવ તદ્ ભજત મુક્તિપથં દ્વિજેન્દ્રા જ્યેષ્ઠાગમાવધિ હિ તિષ્ઠતિ કિં ન દર્શઃ ॥

આયુસ્તે કિયદસ્તિ તત્ર ચ કિયત્ તારુણ્યમત્રાપિ વાપ્ય્ અર્ધં નિર્ગિલિતં નિશાત્મકતયા યત્રાસ્તિ સઙ્ગો ન તે ।
શેષાઃ સન્તિ કતિ ક્ષણાઃ પ્રણયજસ્ તત્રાપિ કોપો યદિ વ્યર્થં નિશ્ચિનુ ચક્રવાકિ જનનં કસ્તે હિતં વક્ષ્યતિ ॥