મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5125-5144

આયાસાદલઘુતરસ્તનૈઃ સ્વનદ્ભિઃ શ્રાન્તાનામવિકચલોચનારવિન્દૈઃ ।
અભ્યમ્ભઃ કથમપિ યોષિતાં સમૂહૈસ્ તૈરુર્વીનિહિતચલત્પદં પ્રચેલે ॥

આયાસાનવિચિન્તયન્નગણયલ્લાભં તતઃ કિંચિદપ્ય્ અમ્ભો મુઞ્ચતિ કીર્તિમાત્રશરણો ધારાધરઃ સર્વતઃ ।
તદ્યત્નાદુપયુજ્ય વર્ધયતુ વા દાતુર્યશઃ શાશ્વતં મૌઢ્યાદેતદુપેક્ષ્ય નાશયતુ વા લોકઃ પ્રમાણં તતઃ ॥

આયાસ્ય બહુભિર્દુગ્ધાં પીતાં વત્સેન સદ્ગવીમ્ ।
સુશિક્ષિતોઽપિ ગોપાલઃ પ્રયત્નેન દુહીત કિમ્ ॥

આયાસ્યસિ કદા કાન્તે મદન્તકમયિ પ્રભે ।
ઇતિ પ્ર્ષ્ટેન્દુવદનાચ્છાદયદ્ વાસસા મુખમ્ ॥

આયાસ્યસ્યવધાવપર્યવસિતે ગત્વેતિ સંભાવ્યતે સંપ્રાપ્તે ત્વયિ યાનિ તાન્યપિ સુખાન્યદ્યાપરોક્ષાણિ નઃ ।
કિંત્વજ્ઞાતવિયોગવેદનમિદં સદ્યસ્ત્વયિ પ્રસ્થિતે ચેતઃ કિં નુ કરીષ્યતીત્યવિદિતં સમ્યઙ્ ન નિશ્ચીયતે ॥

આયાસ્યામિ પુનસ્તવાન્તિકમહં યામે વ્યતીતે પ્રિયેત્ય્ ઉક્ત્વા પઙ્કજલોચના સરભસં કાન્તા સમાજં યયૌ ।
જાતે ક્વાપિ ચ સીઞ્જતે કિમુ સમાયાતેતિ માર્ગં મુહુર્ દર્શં દર્શમથો મયા નિશિ મનાગ્ લબ્ધો ન નિદ્રારસઃ ॥

આયુઃ કર્મ ચ વિત્તં ચ વિદ્યા નિધનમેવ ચ ।
પઞ્ચૈતાનિ હિ સૃજ્યન્તે ગર્ભસ્થસ્યૈવ દેહિનઃ ॥

આયુઃ કલ્લોલલોલં કતિપયદિવસસ્થાયિની યૌવનશ્રીર્ અર્થાઃ સંકલ્પકલ્પા ઘનસમયતડિદ્વિભ્રમા ભોગપૂરાઃ ।
કણ્ઠાશ્લેષોપગૂઢં તદપિ ચ ન ચિરં યત્ પ્રિયાભિઃ પ્રણીતં બ્રહ્મણ્યાસક્તચિત્તા ભવત ભવભયામ્ભોધિપારં તરીતુમ્ ॥

આયુઃપ્રશ્ને દીર્ઘમાયુર્ વાચ્યં મૌહૂર્તિકૈર્જનૈઃ ।
જીવન્તો બહુ મન્યન્તે મૃતાઃ પ્રક્ષ્યન્તિ કં પુનઃ ॥

આયુઃ શ્રિયં યશો ધર્મં લોકાનાશિષ એવ ચ ।
હન્તિ શ્રેયાંસિ સર્વાણિ પુંસો મહદતિક્રમઃ ॥

આયુઃ શ્રીઃ કીર્તિરૈશ્વર્યમ્ આશિષઃ પુરુષસ્ય યાઃ ।
ભવન્ત્યેવ હિ તત્કાલે યથાનિચ્છોર્વિપર્યયાઃ ॥

આયુઃસત્ત્વબલારોગ્યસુખપ્રીતિવિવર્ધનાઃ ।
રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરા હૃદ્યા આહારાઃ સાત્ત્વિકપ્રિયાઃ ॥

આયુઃસારં યુઅવનમ્ ઋતુસારઃ કુસુમસાયકવયસ્યઃ ।
સુન્દરિ જીવિતસારો રતિભોગરસામૃતસ્વાદઃ ॥

આયુક્તકેભ્યશ્ચોરેભ્યઃ પરેભ્યો રાજવલ્લભાત્ ।
પૃથિવીપતિલોભાચ્ચ પ્રજાનાં પઞ્ચધા ભયમ્ ॥

આયુધાનાં ધનુઃ શ્રેષ્ઠમ્ આસનાનાં ચ મેદિની ।
ફલાનાં ચામ્રવૃક્ષસ્ય દેવાનાં ચ મહેશ્વરઃ ॥

આયુર્ઘૃતે ગુડે રોગા નિત્યં મૃત્યુર્વિદાહિષુ ।
આરોગ્યં કટુતિક્તેષુ બલં માષે પયસ્તુ ચ ॥

આયુર્દાનમહોત્સવસ્ય વિનતક્ષોણીભૃતાં મૂર્તિમાન્ વિશ્વાસો નયનોત્સવો મૃગદૃશાં કીર્તેઃ પ્રકાશઃ પરઃ ।
આનન્દઃ કલિતાકૃતિઃ સુમનસાં વીરશ્રિયો જીવિતં ધર્મસ્યૈવ નિકેતનં વિજયતે વીરઃ કલિઙ્ગેશ્વરઃ ॥

આયુર્દીર્ઘતરં વપુર્વરતરં ગોત્રં ગરીયસ્તરં વિત્તં ભૂરિતરં બલં બહુતરં સ્વામિત્વમુચ્ચૈસ્તરમ્ ।
આરોગ્યં વિગતાન્તરં ત્રિજગતિ શ્લાઘ્યત્વમલ્પેતરં સંસારામ્બુનિધિં કરોતિ સુતરં ચેતઃ કૃપાર્દ્રાન્તરમ્ ॥

આયુર્નશ્યતિ પશ્યતાં પ્રતિદિનં યાતિ ક્ષયં યૌવનં પ્રત્યાયાન્તિ ગતાઃ પુનર્ન દિવસાઃ કાલો જગદ્ભક્ષકઃ ।
લક્ષ્મીસ્ તોયતરઙ્ગભઙ્ગચપલા વિદ્યુચ્ચલં જીવિતં યસ્માન્માં શરણાગતં શરણદ ત્વં રક્ષ રક્ષાધુના ॥

આયુર્નીરતરઙ્ગભઙ્ગુરમિતિ જ્ઞાત્વા સુખેનાસિતં લક્ષ્મીઃ સ્વપ્નવિનશ્વરીતિ સતતં ભોગેષુ બદ્ધા રુચિઃ ।
અભ્રસ્તમ્બવિડમ્બિ યૌવનમિતિ પ્રેમ્ણાવગૂઢાઃ સ્ત્રિયો યૈરેવાત્ર વિમુચ્યતે ભવરસાત્ તૈરેવ બદ્ધો જનઃ ॥