મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5105-5124

આયાતૈવ નિશા નિશાપતિકરૈઃ કીર્ણં દિશામન્તરં ભામિન્યો ભવનેષુ ભૂષણગણૈરઙ્ગાન્યલંકુર્વતે ।
મુગ્ધે માનમપાકરોષિ ન મનાગદ્યાપિ રોષેણ તે હા હા બાલમૃણાલતોઽપ્યતિતરાં તન્વી તનુસ્તામ્યતિ ॥

આયાતૈવ નિશા મનો મૃગદૃશામુન્નિદ્રમાતન્વતી માનો મે કથમેષ સંપ્રતિ નિરાતઙ્કં હૃદિ સ્થાસ્યતિ ।
ઊહાપોહમિમં સરોજનયના યાવદ્ વિધત્તેતરાં તાવત્ કામનૃપાતપત્રસુષમં બિમ્બં બભાસે વિધોઃ ॥

આયાતો દયિતસ્ તવેતિ સહસા ન શ્રદ્દધે ભાષિતં સદ્યઃ સંમુખતાં ગતેઽપિ સુમુખી ભ્રાન્તિં નિજાં મન્યતે ।
કણ્ઠાશ્લેષિભુજેઽપિ શૂન્યહૃદયા સ્વપ્નાન્તરં શઙ્કતે પ્રત્યાવૃત્તિમિયં પ્રિયસ્ય કિયતા પ્રત્યેતુ શાતોદરી ॥

આયાતો ભવતઃ પિતેતિ સહસા માતુર્નિશમ્યોદિતં ધૂલીધૂસરિતો વિહાય શિશુભિઃ ક્રીડારસાન્ પ્રસ્તુતાન્ ।
દૂરાત્ સ્મેરમુખઃ પ્રસાર્ય લલિતં બાહુદ્વયં બાલકો નાધન્યસ્ય પુરઃ સમેતિ પરયા પ્રીત્યા રટદ્ઘર્ઘરમ્ ॥

આયાતો વનમાલી ગૃહપતિરાલિ સમાયાતઃ ।
સ્મર સખિ પાણિનિસૂત્રં વિપ્રતિષેધે પરં કાર્યમ્ ॥

આયાત્ ત્રિભાગતઃ કુર્યાદ્ વ્યયં ધર્મપરો નરઃ ।
એતદેવ હિ પાણ્ડિત્યં યદાયાદલ્પકો વ્યયઃ ॥

આયાન્તં ગુણિનં દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્યેદાદ્રિયેત ચ ।
ગુણિનો હ્યાદૃતા ભૂયશ્ ચેષ્ટન્તે તસ્ય સંપદે ॥

આયાન્તં સ્વપતિં દૃષ્ટ્વા ભક્ષયન્તી સદાખિલમ્ ।
પરિત્યક્તા નિજૈઃ પુત્રૈર્ બાન્ધવૈઃ સ્વજનૈસ્ તથા ॥

આયાન્તમાલોક્ય હરિં પ્રતોલ્યામ્ આલ્યાઃ પુરસ્તાદનુરાગમેકા ।
રોમાઞ્ચકમ્પાદિભિરુચ્યમાનં ભામા જુગૂહ પ્રણમન્ત્યથૈનમ્ ॥

આયાન્તિ ત્વરિતં ગભીરસરિતાં કૂલેષુ ભૂમીરુહાં મૂલેષુ વ્યથિતા નિદાઘપથિકાઃ કૃત્યં તદેષાં પરમ્ ।
યત્પુષ્પૈરધિવાસનં નિબિડયા યચ્છાયયા પાલનં યન્મન્દૈરુપવીજનં ચ પવનૈઃ કૃત્યં તદુર્વીરુહામ્ ॥

આયાન્તિ યત્ર નિવસન્તિ ચિરાય ચેષ્ટં નિર્યાન્તિ ચૈવમમિતાઃ સરિતો યતોઽમી ।
દેવૈર્હૃતેષુ બહુલેષુ મણિષ્વપીભ્યો યઃ પૂર્વવત્ સ જયતાદમૃતૈકભૂમિઃ ॥

આયાન્તિ યાન્તિ સતતં નીરં શિશિરં ખરં ન ગણયન્તિ ।
વિદ્મો ન હન્ત દિવસાઃ કસ્ય કિમેતે કરિષ્યન્તિ ॥

આયાન્ત્યગ્રે નનુ તનુભવા ઉત્તમર્ણા ઇવેમે શય્યાલગ્નાઃ ફણભૃત ઇવાભાન્તિ દારા ઇદાનીમ્ ।
કારાગેહપ્રતિમમધુના મન્દિરં દૃશ્યતે મે તત્ર સ્થાતું પ્રસજતિ મનો ન ક્ષણં ન ક્ષણાર્ધમ્ ॥

આયાન્ત્યાં નિજયુવતૌ વનાત્ સશઙ્કં બર્હાણામપરશિખણ્ડિનીં ભરેણ ।
આલોક્ય વ્યવદધતં પુરો મયૂરં કામિન્યઃ શ્રદધુરનાર્જવં નરેષુ ॥

આયાન્ત્યા દિવસશ્રિયઃ પદતલસ્પર્શાનુભાવાદિવ વ્યોમાશોકતરોર્નવીનકલિકાગુચ્છઃ સમુજ્જૃમ્ભતે ।
આતન્વન્નવતંસવિભ્રમમસાવાશાકુરઙ્ગીદૃશામ્ ઉન્મીલત્તરુણપ્રભાકરકરસ્તોમઃ સમુદ્ભાસતે ॥

આયામિનોસ્તદક્ષ્ણોર્ અઞ્જનરેખાવિધિં વિતન્વન્ત્યાઃ ।
પાણિઃ પ્રસાધિકાયાઃ પ્રાપદપાઙ્ગં ચિરેણ વિશ્રમ્ય ॥

આયાસઃ પરહિંસા વૈતંસિકસારમેય તવ સારઃ ।
ત્વામપસાર્ય વિભાજ્યઃ કુરઙ્ગ એષોઽધુનૈવાન્યૈઃ ॥

આયાસશતલભ્યસ્ય પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસઃ ।
ગતિરેકૈવ વિત્તસ્ય દાનં શેષા વિપત્તયઃ ॥

આયાસશોકભયદુઃખમુપૈતિ મર્ત્યો માનેન સર્વજનનિન્દિતવેષરૂપઃ ।
વિદ્યાદયાદમયમાદિગુણાંશ્ચ હન્તિ જ્ઞાત્વેતિ ગર્વવશમેતિ ન શુદ્ધબુદ્ધિઃ ॥

આયાસશ્લથબાહુવલ્લિરધિકસ્મેરૈ .- -.- લોલાપાઙ્ગકપોલપાલિરલિકસ્તોમાર્ધલુપ્તાલકા ।
ન્યસ્યન્તી મદયત્યનાવૃત ઇવ પ્રચ્છાદનાયાઞ્ચલં મુગ્ધા સ્વેદનિપીતસૂક્ષ્મસિચયવ્યક્તસ્તની વક્ષસિ ॥