મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5085-5104

આયાતા જલદાવલી સરભસં વિદ્યુત્સમાલિઙ્ગિતા શૈલાનાં પરિતઃ સશબ્દમહિભુક્શ્રેણી નરીનૃત્યતિ ।
એવં સત્યપિ હન્ત સંપ્રતિ પતિર્દેશાન્તરં પ્રસ્થિતસ્ તદ્ દુઃખં વિનિવેદ્યતાં સખિ કથં કસ્યાધુનાગ્રે મયા ॥

આયાતા મધુયામિની યદિ પુનર્નાયાત એવ પ્રભુઃ પ્રાણા યાન્તુ વિભાવસૌ યદિ પુનર્જન્મગ્રહં પ્રાર્થયે ।
વ્યાધઃ કોકિલબન્ધને વિધુપરિધ્વંસે ચ રાહુગ્રહઃ કન્દર્પે હરનેત્રદીધિતિરહં પ્રાણેશ્વરે મન્મથઃ ॥

આયાતા મધુરજની મધુરજનીગીતિહૃદ્યેયમ્ ।
અઙ્કુરિતઃ સ્મરવિટપી સ્મર વિટ પીનસ્તનીમબલામ્ ॥

આયાતા રજની ભવિષ્યતિ મહાવિશ્લેષદાવાનલો નોદ્વેગઃ સહસા કૃશાઙ્ગિ મનસા કાર્યો રથાઙ્ગાહ્વયઃ ।
ઇત્થં બાષ્પનિરુદ્ધગદ્ગદતયા સંભાષ્ય કોકીં ચિરં ચિન્તાપૂર્ણમના વિનોદવિમુખો હંહો વિધિં નિન્દતિ ॥

આયાતા રતિનાયકસ્ય વિપિનં શ્રીરાધિકાભ્યાગતો દૈવાદેવ હરિશ્ચ તત્ર ચતુરશ્ચેટોઽપિ તત્રાગમત્ ।
શીઘ્રં પર્વતકન્દરોદરગતં લાસ્યં શિખીનાં પુરઃ પંશ્યામીતિ હરિં નિગદ્ય શનકૈર્ગેહં સમભ્યાગમત્ ॥

આયાતાસિ વિમુઞ્ચ વેપથુભરં દૃષ્ટાસિ કિં કેનચિન્ નીલં ચોલમમું વિમુઞ્ચ હરતુ સ્વેદં નિશીથાનિલઃ ।
ઇત્યન્તર્ભયસન્નકણ્ઠમસકૃદ્ યામીતિ તલ્પાતિથિર્ ત્રસ્યન્તી પરિરભ્યતે સુકૃતિના સ્વૈરં નવસ્વૈરિણી ॥

આયાતિ ફુલ્લકુસુમઃ કુસુમાગમોઽયમ્ એષા શશાઙ્કતિલકા શરદાગતેતિ ।
બાઢં પ્રહૃષ્યતિ જનો ન પુનર્મમૈતદ્ આયુઃપ્રહીણમિતિ યાતિ મનોવિષાદમ્ ॥

આયાતિ યાતિ ખેદં કરોતિ મધુ હરતિ મધુકરીવાન્યા ।
અધિદેવતા ત્વમેવ શ્રીરિવ કમલસ્ય મમ મનસઃ ॥

આયાતિ યાતિ પુનરેવ જલં પ્રયાતિ પદ્માઙ્કુરાણિ વિધુનોતિ ધુનોતિ પક્ષૌ ।
ઉન્મત્તવદ્ ભ્રમતિ કૂજતિ મન્દમન્દં કાન્તાવિયોગવિધુરો નિશિ ચક્રવાકઃ ॥

આયાતિ શ્રિયમઞ્જસા નયનયોરમ્ભોરુહપ્રેયસી સંનાહઃ સ્તનયોરયં કલયતે સંભોગયોગ્યાં દશામ્ ।
વૈદગ્ધ્યેન સહાસિકાં વિતનુતે વાચામિયં પ્રક્રિયા મુગ્ધાયાઃ પુનરૈન્દવીં ન સહતે મુખ્યામભિખ્યાં મુખમ્ ॥

આયાતિ સ્ખલિતૈઃ પાદૈર્ મુખવૈવર્ણ્યસંયુતઃ ।
લલાટસ્વેદભાગ્ ભૂરિગદ્ગદં ભાષતે વચઃ ॥

કમ્પમાનમધોઽવેક્ષી પાપં પ્રાપ્તઃ સદા નરઃ ।
તસ્માદ્ યત્નાત્ પરિજ્ઞેયશ્ ચિહ્નૈરેતૈર્વિચક્ષણૈઃ ॥

આયાતિ હૃષ્ટોઽભિમુખો યદિ શ્વા ક્રીડાં પ્રકુર્વન્ વિલુથંસ્તથાગ્રે ।
શીઘ્રં તદાનીં ધ્રુવમધ્વગાનાં ભવેત્ પ્રભૂતો ધનધાન્યલાભઃ ॥

આયાતુ યાતુ ખેદં કરોતુ મધુ હરતુ ચાપ્યન્યા ।
અધિદેવતા ત્વમેવ શ્રીરિવ કમલસ્ય મમ મનસઃ ॥

આયાતે ચ તિરોહિતો યદિ પુનર્દૃષ્ટોઽન્યકાર્યે રતો વાચિ સ્મેરમુખો વિષણ્ણવદનઃ સ્વક્લેશવાદે મુહુઃ ।
અન્તર્વેશ્મનિ વાસમિચ્છતિ ભૃશં વ્યાધીતિ યો ભાષતે ભૃત્યાનામપરાધકીર્તનપરસ્તન્મન્દિરં ન વ્રજેત્ ॥

આયાતે દયિતે મનોરથશતૈર્નીત્વા કથંચિદ્ દિનં ગત્વા વાસગૃહં જડે પરિજને દીર્ઘાં કથાં કુર્વતિ ।
દષ્ટાસ્મીત્યભિધાય સત્વરપદં વ્યાધૂય ચીનાંશુકં તન્વઙ્ગ્યા રતિકાતરેણ મનસા નીતઃ પ્રદીપઃ શમમ્ ॥

આયાતે દયિતે મરુસ્થલભુવામુલ્લઙ્ઘ્ય દુર્લઙ્ઘ્યતાં ગેહિન્યા પરિતોષબાષ્પતરલામાસજ્ય દૃષ્ટિં મુખે ।
દત્વા પીલુશમીકરીરકવલાન્ સ્વેનાઞ્ચલેનાદરાદ્ આમૃષ્ટં કરભસ્ય કેશરસટાભારાબલગ્નં રજઃ ॥

આયાતે રભસાદ્યદિ પ્રિયતમે પ્રત્યુદ્ગતા નો ચિરં નો વા મણ્ડલિતોન્નતસ્તનતટં ગાઢં સમાલિઙ્ગિતઃ ।
આશ્લિષ્ય સ્વભુજાવલમ્બમથવા પ્રેમાર્દ્રયા નો ગિરા સંભાવ્યાભિહિતો હતાસિ સરલે સ્વૈરેવ દુશ્ચેષ્ટિતૈઃ ॥

આયાતેઽર્થિનિ ગોત્રભિદ્યભિમતે કર્ણોઽમુચત્ કુણ્ડલં કામાસ્ત્રં કિલ ભૂરિલોચનયુગં તસ્મિન્ સમાસજ્જતામ્ ।
નન્વેતત્ કુરુનાયકસ્ય હૃદયં તસ્માત્ સમાધીયતાં સંભૂતસ્ તપસોઽત્ર યો રતિરસો માપાર્થતો હીયતામ્ ॥

આયાતે શ્રુતિગોચરં પ્રિયતમપ્રસ્થાનકાલે પુરસ્ તલ્પાન્તઃસ્થિતયા તદાનનમલં દૃષ્ટ્વા ચિરં મુગ્ધયા ।
સોચ્છ્વાસં દૃઢમન્યુનિર્ભરગલદ્બાષ્પામ્બુધૌતં તયા સ્વં વક્ત્રં વિનિવેશ્ય ભર્તૃહૃદયે નિઃશબ્દકં રુદ્યતે ॥