મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5065-5084

આયતાગ્રસિતરશ્મિનિબદ્ધં લાઞ્છનચ્છવિમષીરસદિગ્ધમ્ ।
ચન્દ્રકૈતવમરુત્પટચક્રં ક્રીડયોત્સૃજતિ કિં સ્મરબાલઃ ॥

આયતાઙ્ગુલિરભૂદતિરિક્તઃ સુભ્રુવાં ક્રશિમશાલિનિ મધ્યે ।
શ્રોણિષુ પ્રિયકરઃ પૃથુલાસુ સ્પર્શમાપ સકલેન તલેન ॥

આયતિં સર્વકાર્યાણાં તદાત્વં ચ વિચારયેત્ ।
અતીતાનાં ચ સર્વેષાં ગુણદોષૌ ચ તત્ત્વતઃ ॥

આયતીમિવ વિધ્વસ્તામ્ આજ્ઞાં પ્રતિહતામિવ ।
દીપ્તામિવ દિશં કાલે પૂજામપહતામિવ ॥

આયત્યાં ગુણદોષજ્ઞસ્ તદાત્વે ક્ષિપ્રનિશ્ચયઃ ।
અતીતે કાર્યશેષજ્ઞઃ શત્રુભિર્નાભિભૂયતે ॥

આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ યત્ સ્યાદાસ્વાદપેશલમ્ ।
તદેવ તસ્ય કુર્વીત ન લોકદ્વિષ્ટમાચરેત્ ॥

આયત્યાં પ્રતિકારજ્ઞસ્ તદાત્વે દૃઢનિશ્ચયઃ ।
અતીતે કાર્યશેષજ્ઞો નરોઽર્થૈર્ન પ્રહીયતે ॥

આયત્યા ચ જયેદાશામ્ અર્થં સઙ્ગવિવર્જનાત્ ।
અનિત્યત્વેન ચ સ્નેહં ક્ષુધં યોગેન પણ્ડિતઃ ॥

આયદ્વારેષુ સર્વેષુ કુર્યાદાપ્તાન્ પરીક્ષિતાન્ ।
આદદીત ધનં તૈસ્તુ ભાસ્વાનુસ્રૈરિવોદકમ્ ॥

આયવ્યયં સદાનુષ્ણં છેદનં સંશયસ્ય ચ ।
અનિશં તસ્ય ચ જ્ઞાનં મન્ત્રિણાં ત્રિવિધં ફલમ્ ॥

આયવ્યયેઽન્નસંસ્કારે ગૃહોપસ્કારરક્ષણે ।
શૌચેઽગ્નિકાર્યે સંયોજ્યાઃ રક્ષા સ્ત્રીણામિયં સ્મૃતા ॥
આયવ્યયૌ યસ્ય ચ સંવિભક્તૌ છન્નશ્ચ ચારો નિભૃતશ્ચ મન્ત્રઃ ।
ન ચાપ્રિયં મન્ત્રિષુ યો બ્રવીતિ સા સાગરાન્તાં પૃથિવીં પ્રશાસ્તિ ॥

આયસ્તા કલહં પુરેવ કુરુતે ન સ્રંસને વાસસો ભુગ્નભ્રૂરતિખણ્ડ્યમાનમધરં ધત્તે ન કેશગ્રહે ।
અઙ્ગાન્યર્પયતિ સ્વયં ભવતિ નો વામા હઠાલિઙ્ગને તન્વ્યા શિક્ષિત એષ સંપ્રતિ પુનઃ કોપપ્રકારોઽપરઃ ॥

આયસ્ય તાવદપિ કર્મ કરોતુ કશ્ચિત્ તેનાપિ માતરધિકં કિમિહાનુભાવ્યમ્ ।
આસ્તે સુખં ય ઇહ ભારતવર્ષસીમન્ય્ આસ્તે સ કિંચિદિત ઉત્તરતોઽપસૃત્ય ॥

આયસ્ય તુર્યભાગેન વ્યયકર્મ પ્રવર્તયન્ ।
અન્યૂનતૈલદીપોઽપિ ચિરં ભદ્રાણિ પશ્યતિ ॥

આયાચ્ચતુર્થભાગેન વ્યયકર્મ પ્રવર્તયેત્ ।
પ્રભૂતતૈલદીપો હિ ચિરં ભદ્રાણિ પશ્યતિ ॥

આયાતં મામપરિચિતયા વેલયા મન્દિરં તે ચોરો દણ્ડ્યસ્ ત્વમિતિ મધુરં વ્યાહરન્ત્યા ભવત્યા ।
મન્દે દીપે મધુલવમુચાં માલયા મલ્લિકાનાં બદ્ધં ચેતો દૃઢતરમિદં બાહુબન્ધચ્છલેન ॥

આયાતં સખિ દયિતં ચિરાત્ પ્રવાસાત્ ક્ષામાઙ્ગં તવ વિરહાનલેન તપ્તમ્ ।
સદ્યોઽમું નિજમૃદુલાઙ્ગસઙ્ગદાનાત્ સંતૃપ્તિં નય ભવ સંમુખી કિમેવમ્ ॥

આયાતઃ કુમુદેશ્વરો વિજયતે સર્વેશ્વરો મારુતો ભૃઙ્ગઃ સ્ફૂર્જતિ ભૈરવો ન નિકટં પ્રાણેશ્વરો મુઞ્ચતિ ।
એતે સિદ્ધરસાઃ પ્રસૂનવિશિખો વૈદ્યોઽનવદ્યોત્સવો માનવ્યાધિરયં કૃશોદરિ કથં ત્વચ્ચેતસિ સ્થાસ્યતિ ॥

આયાતસ્તે સમીપં તવ ગુણવિમલાન્ પણ્ડિતો વાદકર્તા કાવ્યે ભવ્યે હિ રેવાભવવિગતરસે રુગ્યુગે રોગહર્તા ।
નાહં જાને ચિકિત્સાં સકલગુણનિધે દુર્દરિદ્રત્વરોગે શ્રીમદ્રાજાર્જુનેન્દ્રપ્રબલમપિ યતે કલ્પિતા સા ચિકિત્સા ॥

આયાતાઃ સખિ વર્ષા વર્ષાદપિ યાસુ વાસરો દીર્ઘઃ ।
દિશિ દિશિ નીરતરઙ્ગો નીરતરઙ્ગો મમાપિ હૃદયેશઃ ॥