મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4665-4684

... ... ... ... ... ... ।
આત્મા વૈ યમિતો યેન સ યમસ્તુ વિશિષ્યતે ॥

આત્મા સમસ્તજગતાં ભવતીતિ સમ્યગ્ વિજ્ઞાય યદ્ વિતનુતે ત્વયિ ભાવબન્ધમ્ ।
સા ભક્તિરિત્યભિમતં યદિ સિદ્ધમિષ્ટં વ્યર્થં વિશેષ્યમલમસ્તુ વિશેષણં નઃ ॥

આત્મા સહૈતિ મનસા મન ઇન્દ્રિયેણ સ્વાર્થેન ચેન્દ્રિયમિતિ ક્રમ એષ શીઘ્રઃ ।
યોગોઽયમેવ મનસઃ કિમગમ્યમસ્તિ યસ્મિન્ મનો વ્રજતિ તત્ર ગતોઽયમાત્મા ॥

આત્માસ્તિ સર્વજગતામ્ આધારઃ પૂર્વમિતિ વિચિન્ત્યૈવ ।
પશ્ચાત્ તત્ત્વવિચારઃ કુડ્યે સત્યેવ ચિત્રકર્મ સ્યાત્ ॥

આત્મા હિ દારાઃ સર્વેષાં દારસંગ્રહવર્તિનામ્ ।
... ... ... ... ... ... ॥

આત્મીયં ચરણં દધાતિ પુરતો નિમ્નોન્નતાયાં ભુવિ સ્વીયેનૈવ કરેણ કર્ષતિ તરોઃ પુષ્પં શ્રમાશઙ્કયા ।
તલ્પે કિં ચ મૃગત્વચા વિરચિતે નિદ્રાતિ ભાગૈર્નિજૈર્ અન્તઃપ્રેમભરાલસાં પ્રિયતમામઙ્ગે દધાનો હરઃ ॥

આત્મૈવ તાતસ્ય ચતુર્ભુજસ્ય જાતશ્ચતુર્દોરુચિતઃ સ્મરોઽપિ ।
તચ્ચાપયોઃ કર્ણલતે ભ્રુવોર્જ્યે વંશત્વગંશૌ ચિપિટે કિમસ્યાઃ ॥

આત્મૈવ દેવતાઃ સર્વાઃ સર્વમાત્મન્યવસ્થિતમ્ ।
આત્મા હિ જનયત્યેષાં કર્મયોગં શરીરિણામ્ ॥

આત્મૈવ ભાર ઇતિ તં ત્વયિ યો નિધત્તે સોઽઙ્ગાનિ કાનિ કલયત્વલસઃ પ્રપત્તેઃ ।
વિશ્વત્ર સાત્ર સવિલક્ષણલક્ષણાયા વિસ્રમ્ભસંપદિયમેવ સમસ્તમઙ્ગિ ॥

આત્મૈવ યદિ નાત્માનમ્ અહિતેભ્યો નિવારયેત્ ।
કોઽન્યો હિતકરસ્તસ્માદ્ આત્માનં વારયિષ્યતિ ॥

આત્મૈવ હ્યાત્મનઃ સાક્ષી ગતિરાત્મા તથાત્મનઃ ।
માવમંસ્થાઃ સ્વમાત્માનં નૃણાં સાક્ષિણમુત્તમમ્ ॥

આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુર્ આત્મૈવ રિપુરાત્મનઃ ।
આત્મૈવ ચાત્મનઃ સાક્ષી કૃતસ્યાપ્યકૃતસ્ય ચ ॥

અત્મોદયઃ પરજ્યાનિર્ દ્વયં નીતિરિતીયતી ।
તદૂરીકૃત્ય કૃતિભિર્ વાચસ્પત્યં પ્રતીયતે ॥

આત્મોપકારચતુરા નરા ન ગણયન્તિ ગુરુકુલક્લેશમ્ ।
વેધવ્યથૈવ કિયતી શ્રવસો હ્યવતંસભૂષણીયસ્ય ॥

આત્મોપમશ્ચ ભૂતેષુ યો વૈ ભવતિ પૂરુષઃ ।
ન્યસ્તદણ્ડો જિતક્રોધઃ સ પ્રેત્ય સુખમેધતે ॥

આત્મૌપમ્યેન યો વેત્તિ દુર્જનં સત્યવાદિનમ્ ।
સ એવ વઞ્ચ્યતે તેન બ્રાહ્મણાશ્છાગતો યથા ॥

આત્મ્યૌપમ્યેન સર્વત્ર સમં પશ્યતિ યોઽર્જુન ।
સુખં વા યદિ વા દુઃખં સ યોગી પરમો મતઃ ॥

આદદાનઃ પ્રતિદિનં કલાઃ સમ્યઙ્ મહીપતિઃ ।
શુક્લપક્ષે પ્રવિચરન્ શશાઙ્ક ઇવ વર્દ્ધતે ॥

આદરં રાજસદસિ ધનેન લભતે નરઃ ।
સુભટઃ શત્રુસંગ્રામે વિક્રમેણ યથા જયમ્ ॥

આદરણીયગુણા સખિ મહતા નિહિતાસિ તેન શિરસિ ત્વમ્ ।
તવ લાઘવદોષોઽયં સૌધપતાકેવ યચ્ચલસિ ॥