મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4343-4362

આક્રોશકસમો લોકે સુહૃદન્યો ન વિદ્યતે ।
યસ્તુ દુષ્કૃતમાદાય સુકૃતં સ્વં પ્રયચ્છતિ ॥

આક્રોશન્નાહ્વયન્નન્યાન્ આધાવન્ મણ્ડલં રુદન્ ।
ગાઃ કાલયતિ દણ્ડેન ડિમ્ભઃ સસ્યાવતારિણીઃ ॥

આક્રોશપરિવાદાભ્યાં વિહિંસન્ત્યબુધા બુધાન્ ।
વક્તા પાપમુપાદત્તે ક્ષમમાણો વિમુચ્યતે ॥

આક્રોશેન ન દૂયતે ન ચ પટુઃ પ્રોક્તઃ સમાનન્દ્યતે દુર્ગન્ધેન ન બાધ્યતે ન ચ સમં મોદેન સંજીયતે ।
સ્ત્રીરત્નેન ન રજ્યતે ન ચ મૃતસ્નાનેન વિદ્વેષ્યતે માધ્યસ્થેન વિરાજિતો વિજયતે કોઽપ્યેષ યોગીશ્વરઃ ॥

આક્ષિપન્ત્યરવિન્દાનિ મુગ્ધે તવ મુખશ્રિયમ્ ।
કોષદણ્ડસમગ્રાણાં કિમેષામસ્તિ દુષ્કરમ્ ॥

આક્ષિપસિ કર્ણમક્ષ્ણા બલિરપિ બદ્ધસ્ત્વયા ત્રિધા મધ્યે ।
ઇતિ જિતસકલવદાન્યે તનુદાને લજ્જસે સુતનુ ॥

આક્ષિપ્તસંપાતમપેતશોભમ્ ઉદ્વહ્નિ ધૂમાકુલદિગ્વિભાગમ્ ।
વૃતં નભો ભોગિકુલૈરવસ્થાં પરોપરુદ્ધસ્ય પુરસ્ય ભેજે ॥

આક્ષિપ્તા ચામરશ્રીઃ પ્રસભમપહૃતઃ પૌણ્ડરીકો વિલાસઃ પ્રચ્છન્નો વીરકમ્બુઃ સમજનિ વિહિતઃ કણ્ઠભારાય હારઃ ।
લુપ્તો હાસપ્રકાશઃ કમપિ પરિભવં પ્રાપિતઃ પુષ્પરાશિશ્ ચન્દ્રાભૈર્યદ્યશોભિઃ પ્રતિધરણિભુજાં નિહ્નુતા કિં ચ કીર્તિઃ ॥

આક્ષિપ્તૈઃ પ્રતિપક્ષભૂમિપતિભિઃ ક્રુદ્ધેન દેવ ત્વયા વિત્રસ્તૈર્ન મહાયુધાનિ વિવિધાન્યાવિષ્ક્રિયન્તે યુધિ ।
દૂરાવર્જિતમૌલયસ્તવ પુરસ્તન્વન્તિ તે કેવલં નાનાકારકિરીટરત્નનિકરૈરિન્દ્રાયુધાનિ ક્ષિતૌ ॥

આક્ષેપચરણલઙ્ઘન- કેશગ્રહકેલિકુતુકતરલેન ।
સ્ત્રીણાં પતિરપિ ગુરુરિતિ ધર્મં ન શ્રાવિતા સુતનુઃ ॥

આક્ષેપવચનં તસ્ય ન વક્તવ્યં કદાચન ।
અનુકૂલં પ્રિયં ચાસ્ય વક્તવ્યં જનસંસદિ ॥

આખુઃ કૈલાસશૈલં તુલયતિ કરટસ્તાર્ક્ષ્યમાંસાભિલાષી બભ્રુર્લાઙ્ગૂલમૂલં ચલયતિ ચપલસ્તક્ષકાહિં જિઘાંસુઃ ।
ભેકઃ પારં યિયાસુર્ભુજગમપિ મહાઘસ્મરસ્યામ્બુરાશેઃ પ્રાયેણાસન્નપાતઃ સ્મરતિ સમુચિતં કર્મ ન ક્ષુદ્રકર્મા ॥

આખુના ભક્ષિતસ્યાથ નામોચ્ચાર્ય સમુદ્ધરેત્ ।
માર્ગધૂલિં ક્ષિપેદ્ દૂરં તસ્ય શીઘ્રં સુખં ભવેત્ ॥

આખુભ્યઃ કિં ખલૈર્જ્ઞાતં ખલેભ્યશ્ચ કિમાખુભિઃ ।
અન્યત્ પરગૃહોત્ખાતાત્ કર્મ યેષાં ન વિદ્યતે ॥

આખુર્વાઞ્છતિ ભસ્મસૂત્રહરણં વ્યાલસ્તથા મૂષકં વ્યાલં બર્હિરયં હરિશ્ચ વૃષભં ગઙ્ગા તથા ચન્દ્રકમ્ ।
ઇત્થં દુઃખમહર્નિશં શૃણુ વિભો સોઢવ્યમેતત્ કથં શંભોરાત્મદશાનિબોધનપરં ત્વાં પાતુ દીનં વચઃ ॥

આખેટકં વૃથાક્લેશં મૂર્ખં વ્યસનસંસ્થિતમ્ ।
સમાલાપેન યો યુઙ્ક્તે સ ગચ્છતિ પરાભવમ્ ॥

આખેટકસ્ય ધર્મેણ વિભવાઃ સ્યુર્વશે નૃણામ્ ।
નૃપ્રજાઃ પ્રેરયત્યેકો હન્ત્યન્યોઽત્ર મૃગાનિવ ॥

આખ્યાતનામરચનાચતુરસ્રસંધિ- સદ્ધાત્વલંકૃતિગુણં સરસં સુવૃત્તમ્ ।
આસેદુષામપિ દિવં કવિપુંગવાનાં તિષ્ઠત્યખણ્ડમિહ કાવ્યમયં શરીરમ્ ॥

આખ્યાતે હસિતં પિતામહ ઇતિ ત્રસ્તં કપાલીતિ ચ વ્યાવૃત્તં ગુરુરિત્યસૌ દહન ઇત્યાવિષ્કૃતા ભીરુતા ।
પૌલોમીપતિરિત્યસૂયિતમથ વ્રીડાવનમ્રં શ્રિયા પાયાદ્ વઃ પુરુષોત્તમોઽયમિતિ ચ ન્યસ્તઃ સ પુષ્પાઞ્જલિઃ ॥

આખ્યાયિકાનુરાગી વ્રજતિ સદા પુણ્યપુસ્તકં શ્રોતુમ્ ।
દષ્ટ ઇવ કૃષ્ણસર્પૈઃ પલાયતે દાનધર્મેભ્યઃ ॥