મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4283-4302

આકાશમુત્પતતુ ગચ્છતુ વા દિગન્તમ્ અમ્ભોનિધિં વિશતુ તિષ્ઠતુ વા યથેચ્છમ્ ।
જન્માન્તરાર્જિતશુભાશુભકૃન્નરાણામ્ છાયેવ ન ત્યજતિ કર્મફલાનુબન્ધઃ ॥

આકાશયાનતટકોટિકૃતૈકપાદાસ્ તદ્ધેમદણ્ડયુગલાન્યવલમ્બ્ય હસ્તૈઃ ।
કૌતૂહલાત્ તવ તરઙ્ગવિઘટ્ટિતાનિ પશ્યન્તિ દેવિ મનુજાઃ સ્વકલેવરાણિ ॥

આકાશવાપીસિતપુણ્ડરીકં શાણોપલં મન્મથસાયકાનામ્ ।
પશ્યોદિતં શારદમુત્પલાક્ષિ સંધ્યાઙ્ગનાકન્દુકમિન્દુબિંબમ્ ॥

આકાશશ્યામિમાનં જલધરઘટનાં વા દધાનં સુધાંશું નૂનં મન્યે પ્રિયાસ્યં શિરસિ શિરસિજૈરાહિતાપૂર્વશોભમ્ ।
યદ્દૃષ્ટ્વા હન્ત હર્ષં મનસિ કલયસે જ્ઞાનશાન્ત્યાદિભવ્યા- રામોર્વીજચ્છિદાયૈ નિશિતતરમસિં તં મહાન્તો બ્રુવન્તિ ॥

આકાશસૌધમધિરુહ્ય દિગઙ્ગનાનામ્ અઙ્ગેષુ નિક્ષિપતિ કામ્યમિવાઙ્ગરાગમ્ ।
તારાવરોધવલિતો લલિતાત્મજશ્રીર્ જ્યોત્સ્નાચ્છલેન મુદિતાખિલલોક ઇન્દુઃ ॥

આકાશસૌધે શશિસંપટસ્થં તમાલનીલં શિવલિઙ્ગમુચ્ચૈઃ ।
સિદ્ધાઙ્ગનેયં રજની સકામા નક્ષત્રરત્નૈઃ પરિપૂજતીવ ॥

આકાશાત્ પતિતં તોયં યથા ગચ્છતિ સાગરમ્ ।
સર્વદેવનમસ્કારઃ કેશવં પ્રતિ ગચ્છતિ ॥

આકાશાત્ પતિતં પુનર્જલનિધૌ મધ્યે ચિરં સંસ્થિતં પશ્ચાદ્ દુઃસહદેહરન્ધ્રજનિતક્લેશાન્વિતં મૌક્તિકમ્ ।
બાલે બાલકુરઙ્ગલોચનયુગે ઘોરં તપઃ સંચરન્ નાસાભૂષણતામુપૈતિ સખિ તે બિમ્બાધરાપેક્ષયા ॥

આકાશે નટનં સરોરુહયુગે મઞ્જીરમઞ્જુધ્વનિઃ શીતાંશૌ કલકૂજિતં કિસલયે પીયૂષપાનોત્સવઃ ।
સ્વર્ગક્ષોણિધરે નખાત્ પરિભવો ધ્વાન્તે કરાકર્ષણં રમ્ભાયાં રસનારવસ્તરુણયોઃ પુણ્યાનિ મન્યામહે ॥

આકાશે પશ્ય નેમા નિબિડઘનઘટાઃ સંભૃતાગ્નેયચૂર્ણા મઞ્જૂષા ભાન્તિ તાસામુપરિ સુરધનુઃ કૈતવાત્ કેતવોઽમી ।
વિદ્યુન્નો નાલયન્ત્રશ્રુતિમુખનિપતદ્દીપ્તવર્ત્તિપ્રકાશઃ સૈન્યં મારસ્ય મન્યે સ્ફુરતિ વિમથિતું માનિની માનદુર્ગમ્ ॥

આકિંચન્યં ચ રાજ્યં ચ તુલયા સમતોલયમ્ ।
અત્યરિચ્યત દારિદ્ર્યં રાજ્યાદપિ ગુણાધિકમ્ ॥

આકિંચન્યં સુખં લોકે પથ્યં શિવમનામયમ્ ।
અનમિત્રમથો હ્યેતદ્ દુર્લભં સુલભં સતામ્ ॥

આકિંચન્યં સુસંતોષો નિરાશીષ્ટ્વમચાપલમ્ ।
એતદાહુઃ પરં શ્રેય આત્મજ્ઞસ્ય જિતાત્મનઃ ॥

આકિંચન્યાદતિપરિચયાજ્જાયયોપેક્ષ્યમાણો ભૂપાલાનામનનુસરણાદ્ બિભ્યદેવાખિલેભ્યઃ ।
ગેહે તિષ્ઠન્ કુમતિરલસઃ કૂપકૂર્મૈઃ સધર્મા કિં જાનીતે ભુવનચરિતં કિં સુખં ચોપભુઙ્ક્તે ॥

આકિંચન્યે ચ રાજ્યે ચ વિશેષઃ સુમહાનયમ્ ।
નિત્યોદ્વિગ્નો હિ ધનવાન્ મૃત્યોરાસ્યગતો યથા ॥

આકીર્ણઃ શોભતે રાજા ન વિવિક્તઃ કદાચન ।
યે તં વિવિક્તમિચ્છન્તિ તે તસ્ય રિપવઃ સ્મૃતાઃ ॥

આકુઞ્ચિતાગ્રાઙ્ગુલિના તતોઽન્યઃ કિંચિત્સમાવર્જિતનેત્રશોભઃ ।
તિર્યગ્વિસંસર્પિનખપ્રભેણ પાદેન હૈમં વિલિલેખ પીઠમ્ ॥

આકુઞ્ચિતૈકજઙ્ઘં દરાવૃતોર્ધ્વોરુ ગોપિતાર્ધોરુ ।
સુતનોઃ શ્વસિતક્રમનમદૃ- ઉદરસ્ફુટનાભિ શયનમિદમ્ ॥

આકુઞ્ચિતોરૂ દ્વૌ યત્ર જાનુભ્યાં ધરણિં ગતૌ ।
દર્દુરક્રમમિત્યાહુઃ સ્થાનકં દૃઢભેદને ॥

આકુઞ્ચ્ય પાણિમશુચિં મમ મૂર્ધ્નિ વેશ્યા મન્ત્રામ્ભસાં પ્રતિપદં પૃષતૈઃ પવિત્રે ।
તારસ્વનં પ્રથિતથૂત્કમદાત્ પ્રહારં હાહા હતોઽહમિતિ રોદિતિ વિષ્ણુશર્મા ॥