મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4023-4042

અસ્રસ્રોતસ્તરઙ્ગભ્રમિષુ તરલિતા માંસપઙ્કે લુઠન્તઃ સ્થૂલાસ્થિગ્રન્થિભઙ્ગૈર્ધવલબિસલતાગ્રાસમાકલ્પયન્તઃ ।
માયાસિંહસ્ય શૌરેઃ સ્ફુરદરુણહૃદમ્ભોજસંશ્લેષભાજઃ પાયાસુર્દૈત્યવક્ષઃસ્થલકુહરસરોરાજહંસા નખા વઃ ॥

અસ્રાક્ષીન્નવનીલનીરજદલોપાન્તાતિસૂક્ષ્માયત- ત્વઙ્માત્રાન્તરિતામિષં યદિ વપુર્નૈતત્ પ્રજાનાં પતિઃ ।
પ્રત્યગ્રક્ષરદસ્રવિસ્રપિશિતગ્રાસગ્રહં ગૃહ્ણતો ગૃધ્રધ્વાઙ્ક્ષવૃકાંસ્તનૌ નિપતતઃ કો વા કથં વારયેત્ ॥

અસ્વતન્ત્રાઃ સ્ત્રિયઃ કાર્યાઃ પુરુષૈઃ સ્વૈર્દિવાનિશમ્ ।
વિષયેષુ ચ સજ્જન્ત્યઃ સંસ્થાપ્ય હ્યાત્મનો વશે ॥

અસ્વાધ્યાયઃ પિકાનાં મદનમખસમારમ્ભણસ્યાધિમાસો નિદ્રાયા જન્મલગ્નં કિમપિ મધુલિહાં કોઽપિ દુર્ભિક્ષકાલઃ ।
ઋષ્ટિર્યાત્રોત્સુકાનાં મલયજમરુતાં પાન્થકાન્તાકૃતાન્તઃ પ્રાલેયોન્મૂલમૂલં સમજનિ સમયઃ કશ્ચિદૌત્પાતિકોઽયમ્ ॥

અહંકાર ક્વાપિ વ્રજ વૃજિન હે મા ત્વમિહ ભૂર્ અભૂમિર્દર્પાણામહમપસર ત્વં પિશુન હે ।
અરે ક્રોધ સ્થાનાન્તરમનુસરાનન્યમનસાં ત્રિલોકીનાથો નઃ સ્ફુરતિ હૃદિ દેવો હરિરસૌ ॥

અહંકારો ધિયં બ્રૂતે મૈનં સુપ્તં પ્રબોધય ।
ઉત્થિતે પરમાનન્દે ન ત્વં નાહં ન વૈ જગત્ ॥

અહં કિમમ્બા કિમભીષ્ટતાપદે તવેતિ માતુર્ધુરિ તાતપૃચ્છયા ।
પ્રલોભ્યતુલ્યં પ્રવદન્તમર્ભકં મુદા હસઞ્ જિઘ્રતિ મૂર્ધ્નિ પુણ્યભાક્ ॥

અહંકૃતેઃ પરિચ્છેદાન્ અવિદ્યામચિતિં તથા ।
જહિ યેનોપલબ્ધિસ્તે કાપિ સ્યાન્નિસ્તુલાદ્ભુતા ॥

અહં ચ ત્વં ચ રાજેન્દ્ર લોકનાથાવુભાવપિ ।
બહુવ્રીહિરહં રાજન્ ષષ્ઠીતત્પુરુષો ભવાન્ ॥

અહં ચ દેવનન્દી ચ કુશાગ્રીયધિયાવુભૌ ।
નૈવ શબ્દામ્બુધેઃ પારં કિમન્યે જડબુદ્ધયઃ ॥

અહં તનીયાનતિકોમલશ્ચ સ્તનદ્વયં વોઢુમલં ન તાવત્ ।
ઇતીવ તત્સંવહનાર્થમસ્યા વલિત્રયં પુષ્યતિ મધ્યભાગઃ ॥

અહં તાવન્ મહારાજે પિતૃત્વં નોપલક્ષયે ।
ભ્રાતા ભર્તા ચ બન્ધુશ્ચ પિતા ચ મમ રાઘવઃ ॥

અહં તેનાહૂતા કિમપિ કથયામીતિ વિજને સમીપે ચાસીના સરલહૃદયત્વાદવહિતા ।
તતઃ કર્ણોપાન્તે કિમપિ વદતાઘ્રાય વદનં ગૃહીત્વા ધમ્મિલ્લં મમ સખિ નિપીતોઽધરરસઃ ॥

અહં ન ચેત્ સ્યાં મયિ દુષ્ટભાવનામ્ ઇમે વ્રજેયુર્ન નિરાશ્રયા જનાઃ ।
તદેનસા યોજયતઃ પરાન્ સ્વયં મમૈવ યુક્તા ખલુ નન્વપત્રપા ॥

અહં નયનજં વારિ નિરોઢુમપિ ન ક્ષમઃ ।
રામઃ સીતાવિયોગાર્તો બબન્ધ સરિતાં પતિમ્ ॥

અહં નશ્યામિ માનેન માનેન કલહં કૃથાઃ ।
વિરોધમેત્ય કાન્તેન કાન્તે ન પરિતપ્યતે ॥

અહંભાવાત્યયો જાતુ સુકરો ન કથંચન ।
ચેતનાયામહમ્ભાવો ભૌતિક્યાં વિજિતઃ સકૃત્ ।
આધ્યાત્મિક્યાં પુનશ્ચૈષ સ્ફીતઃ સ્ફુરતિ નોઽગ્રતઃ ॥

અહં મમેત્યેવ ભવસ્ય બીજં ન મે ન ચાહં ભવબીજશાન્તિઃ ।
બીજે પ્રનષ્ટે કુત એવ જન્મ નિરિન્ધનો વહ્નિરુપૈતિ શાન્તિમ્ ॥

અહં મહાનસાયાતઃ કલ્પિતો નરકસ્તવ ।
મયા માંસાદિકં ભુક્તં ભીમં જાનીહિ માં બક ॥

અહંયુવરવર્ણિનીજનમદાયતોદવ્રત- સ્ફુરચ્ચતુરપઞ્ચમસ્વરજિતાન્યપક્ષિવ્રજઃ ।
રસાલતરુણા કૃતામસમતુલ્યતામાત્મનો વિહન્તુમિહ કોકિલઃ ફલિનમન્યમુદ્વીક્ષતે ॥