મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4003-4022

અસ્યા યદાસ્યેન પુરસ્તિરશ્ચ તિરસ્કૃતં શીતરુચાન્ધકારમ્ ।
સ્ફુટસ્ફુરદ્ભઙ્ગિકચચ્છલેન તદેવ પશ્ચાદિદમસ્તિ બદ્ધમ્ ॥

અસ્યારિપ્રકરઃ શરશ્ચ નૃપતેઃ સંખ્યે પતન્તાવુભૌ સીત્કારં ચ ન સંમુખૌ રચયતઃ કમ્પં ચ ન પ્રાપ્નુતઃ ।
તદ્યુક્તં ન પુનર્નિવૃત્તિરુભયોર્જાગર્તિ યન્મુક્તયોર્ એકસ્તત્ર ભિનત્તિ મિત્રમપરશ્ચામિત્રમિત્યદ્ભુતમ્ ॥

અસ્યા લલાટે રચિતા સખીભિર્ વિભાવ્યતે ચન્દનપત્રલેખા ।
આપાણ્ડુરક્ષામકપોલભિત્તાવ્ અનઙ્ગબાણવ્રણપટ્ટિકેવ ॥

અસ્યા વપુષિ તારુણ્યં શૈશવં વા કૃતાસ્પદમ્ ।
જાતિઃ કાપાલિકસ્યેવ ન કેનાપ્યવધાર્યતે ॥

અસ્યા વપુષિ તુલાયાં શૈશવગુઞ્જાં ચ યૌવનં હેમ ।
તુલયતિ કુતુકિનિ કામે ન નમતિ મધ્યાન્મનઃસૂચી ॥

અસ્યાશ્ચેદલકાવલી કૃતમલિશ્રેણીભિરેણીદૃશઃ સૌન્દર્યં યદિ ચક્ષુષોસ્તરલયોઃ કિં મન્મથસ્યાયુધૈઃ ।
કા પ્રીતિઃ કનકારવિન્દમુકુલે પીનૌ સ્તનૌ ચેદતો મન્યે કાચિદિયં મનોભવકૃતા માયા જગન્મોહિની ॥

અસ્યાશ્ચેદ્ ગતિસૌકુમાર્યમધુના હંસસ્ય ગર્વૈરલં સંલાપો યદિ ધાર્યતાં પરભૃતૈર્વાચંયમત્વવ્રતમ્ ।
અઙ્ગાનામકઠોરતા યદિ દૃષત્પ્રાયૈવ સા માલતી કાન્તિશ્ચેત્ કમલા કિમત્ર બહુના કાષાયમાલમ્બતામ્ ॥

અસ્યાસિર્ભુજગઃ સ્વકોશસુષિરાકૃષ્ટઃ સ્ફુરત્કૃષ્ણિમા કમ્પોન્મીલદરાલલીલવલનસ્તેષાં ભિયે ભૂભુજામ્ ।
સંગ્રામેષુ નિજાઙ્ગુલીમયમહાસિદ્ધૌષધીવીરુધઃ પર્વાસ્યે વિનિવેશ્ય જાઙ્ગુલિકતા યૈર્નામ નાલમ્બિતા ॥

અસ્યાસ્તનિમા મધ્યે પ્રથિમા કુચયોર્દૃશોશ્ચ ચાઞ્ચલ્યમ્ ।
ઊર્વોઃ ક્રમેણ વૃત્તો- ન્નાહશ્ચ તુલ્યતાં દધતિ ॥

અસ્યાસ્તનુસ્યન્દનસંસ્મિતો વૈ સ મીનકેતુર્જગતીં વિજેતુમ્ ।
સકુઙ્કુમાલેખમિષેણ વીરો વ્યમોચયચ્ચારુતરાં પતાકામ્ ॥

અસ્યાસ્તનૌ વિરહતાણ્ડવરઙ્ગભૂમૌ સ્વેદોદબિન્દુકુસુમાઞ્જલિમાવિકીર્ય ।
નાન્દીં પપાઠ પૃથુવેપથુવેપમાન- કાઞ્ચીલતાકલરવૈઃ સ્મરસૂત્રધારઃ ॥

અસ્યાસ્તુઙ્ગમિવ સ્તનદ્વયમિદં નિમ્નેવ નાભિઃ સ્થિતા દૃશ્યન્તે વિષમોન્નતાશ્ચ વલયો ભિત્તૌ સમાયામપિ ।
અઙ્ગે ચ પ્રતિભાતિ માર્દવમિદં સ્નિગ્ધસ્વભાવશ્ચિરં પ્રેમ્ણા મન્મુખચન્દ્રમીક્ષત ઇવ સ્મેરેવ વક્તીતિ ચ ॥

અસ્યાસ્ત્રાણમહો વિયોગદુરિતાદસ્માસુ કૃત્વા કૃતી સ્વૈરં ગચ્છસિ તત્તુ કિં વિમૃશસિ ત્રાસાવહં હન્ત નઃ ।
વાચાલેષુ દિનેષુ કોકિલરુતૈરુત્પઞ્ચમપ્રક્રમૈઃ સજ્યોત્સ્નાસુ ચ યામિનીષ્વશરણાઃ કિં નામ કુર્મો વયમ્ ॥

અસ્યૈકસ્યાપિ કાયસ્ય સહજા અસ્થિખણ્ડકાઃ ।
પૃથક્ પૃથગ્ ગમિષ્યન્તિ કિમુતાન્યઃ પ્રિયો જનઃ ॥

અસ્યૈવ રમ્ભોરુ તાવનનસ્ય દૃશૈવ સંજીવિતમન્મથસ્ય ।
વનં વિધાતા નનુ નીરજાનાં નીરાજનાર્થં કિમુ નિર્મિમીતે ॥

અસ્યૈવ સર્ગાય ભવત્કરસ્ય સરોજસૃષ્ટિર્મમ હસ્તલેખઃ ।
ઇત્યાહ ધાતા હરિણેક્ષણાયાં કિં હસ્તલેખીકૃતયા તયાસ્યામ્ ॥

અસ્યોદરસ્ય પ્રતિતુલ્યશોભં નાસ્તીતિ ધાત્રા ભુવનત્રયેઽપિ ।
સંખ્યાનરેખા ઇવ સંપ્રયુક્તાસ્ તિસ્રો વિરેજુર્વલયઃ સુદત્યાઃ ॥

અસ્યોર્વીરમણસ્ય પાર્વણવિધુદ્વૈરાજ્યસજ્જં યશઃ સર્વાઙ્ગોજ્જ્વલશર્વપર્વતસિતશ્રીગર્વનિર્વાસિ યત્ ।
તત્કમ્બુપ્રતિબિમ્બિતં કિમુ શરત્પર્જન્યરાજિશ્રિયઃ પર્યાયઃ કિમુ દુગ્ધસિન્ધુપયસાં સર્વાનુવાદઃ કિમુ ॥

અસ્રં લોચનકોણ એવ કૃપણદ્રવ્યાયતે સર્વદા કણ્ઠે કાકુવચઃ પ્રસુપ્તકમલક્રોડસ્થભૃઙ્ગાયતે ।
હા રાવો હૃદયે વિયોગિકુલજાકામાભિલાષાયતે વૈદેહીવિરહજ્વરો રઘુપતેરાપાકતાપાયતે ॥

અસ્રમજસ્રં મોક્તું ધિઙ્ નઃ કર્ણાયતે નયને ।
દ્રષ્ટવ્યં પરિદૃષ્ટં તત્કૈશોરં વ્રજસ્ત્રીભિઃ ॥