મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3863-3882

અસ્ત્યેકં ભુવનં સૂક્ષ્મં ક્ષમધ્વે યત્ર વીક્ષિતુમ્ ।
વિષયાંશ્ચિત્રવિદ્યાયાશ્ ચિત્રાણાં ચલતાં તથા ॥

નાટકાખ્યાયિકાનાં ચ શક્યાન્ સર્વવિધાનપિ ।
સ્ફુરણા જાયતે પ્રાયસ્ તત એવ કલાકૃતામ્ ॥

અસ્ત્યેવ ભૂભૃતાં મૂર્ધ્નિ દિવિ વા દ્યોતતેઽમ્બુદઃ ।
મરુદ્ભિર્ભજ્યમાનોઽપિ સ કિમેતિ રસાતલમ્ ॥

અસ્ત્યેવોદ્દામદાવાનલવિકલતરં કાનનં યત્ર તત્ર પ્રૌઢોત્તાપાભિભૂતં જગદપિ સકલં નિર્જલા એવ નદ્યઃ ।
કિં રે નિર્લજ્જ ગર્જં કલયસિ બહુશસ્તર્જયન્ પાન્થબાલાઃ પર્જન્ય ત્વામમી કિં ક્વચિદપિ ગણયન્ત્યમ્બુદત્વેન લોકાઃ ॥

અસ્ત્રં વિમુચ્ય સકલં પ્રથમપ્રયોગે ભૂયોઽપિ હન્તુમબલાં વિહિતોદ્યમસ્ય ।
પુષ્પાયુધસ્ય વપુરેવ તદીયમેકં લક્ષ્યં ચ હન્ત શરધિશ્ચ તદા બભૂવ ॥

અસ્ત્રં સ્ત્રી વામનો મર્ત્યઃ પશુરેભ્યોઽથવેતરઃ ।
વિધિયોગાદ્ ભવેત્ કામં પૌરુષં ન પરિત્યજેત્ ॥

અસ્ત્રજ્વાલાવલીઢપ્રતિબલજલધેરન્તરૌર્વાયમાણે સેનાનાથે સ્થિતેઽસ્મિન્ મમ પિતરિ ગુરૌ સર્વધન્વીશ્વરાણામ્ ।
કર્ણાલં સંભ્રમેણ વ્રજ કૃપ સમરં મુઞ્ચ હાર્દિક્યશઙ્કાં તાતે ચાપદ્વિતીયે વહતિ રણધુરં કો ભયસ્યાવકાશઃ ॥

અસ્ત્રપ્રયોગખુરલીકલહે ગણાનાં સૈન્યૈર્વૃતોઽપિ જિત એવ મયા કુમારઃ ।
એતાવતાપિ પરિરભ્ય કૃતપ્રસાદઃ પ્રાદાદિમં પ્રિયગુણો ભગવાન્ ગુરુર્મે ॥

અસ્ત્રવ્યસ્તશિરસ્ત્રશસ્ત્રકષણૈઃ કૃત્તોત્તમાઙ્ગે ક્ષણં વ્યૂઢાસૃક્સરિતિ સ્વનત્પ્રહરણે વર્મોદ્વમદ્વાહ્નિનિ ।
આહૂયાજિમુખે સ કોસલપતિર્ભગ્ને પ્રધાને બલે એકેનૈવ રુમણ્વતા શરશતૈર્મત્તદ્વિપસ્થો હતઃ ॥

અસ્ત્રાણિ પ્લવગાધિપેન વિહિતાઃ પૌલસ્ત્યવક્ષઃસ્થલી- સંઘટ્ટાનલદત્તદાવવિપદઃ સીદન્તિ ભૂમીરુહાઃ ।
ઉત્પાટ્ય પ્રહિતશ્ચ શૈલશિખરો લઙ્કેન્દ્રહસ્તાવલી- નિષ્પિષ્ટો નિજકુઞ્જનિર્ઝરજલૈર્જમ્બાલપિણ્ડાયતે ॥

અસ્ત્રામાસ તૃણં પ્રિયાદ્રુહિ તૃણામાસ સ્મરારેર્ધનુર્ દારામાસ મુનેઃ શિલાપિ નૃવરામાસ સ્વયં પાદુકા ।
કુલ્યામાસ મહાર્ણવોઽપિ કપયો યોધાંબભૂવુસ્તદા પૌલસ્ત્યો મશકીબભૂવ ભગવંસ્ત્વં માનુષામાસિથાઃ ॥

અસ્ત્રૌઘપ્રસરેણ રાવણિરસૌ યં દુર્યશોભાગિનં ચક્રે ગૌતમશાપયન્ત્રિતભુજસ્થેમાનમાખણ્ડલમ્ ।
કચ્છાવર્તકુલીરતાં ગમયતા વીર ત્વયા રાવણં તત્સંમૃષ્ટમહો વિશલ્યકરણી જાગર્તિ સત્પુત્રતા ॥

અસ્ત્વક્ષરગ્રહવિધિર્જનુષાં સહસ્રૈર્ આપાતતો ભવતુ વાપિ તતોઽર્થબોધઃ ।
દુર્વાદિકલ્પિતવિકલ્પતરઙ્ગસાન્દ્રાન્ દુષ્પૂર્વપક્ષજલધીન્ કથમુત્તરેયુઃ ॥

અસ્થાનગામિભિરલંકરણૈરુપેતા ભૂયઃ પદસ્ખલનનિહ્નુતિરપ્રસન્ના ।
વાણીવ કાપિ કુકવેર્જનહસ્યમાના દ્રાઙ્નિર્ગતા નિજગૃહાદ્ વનિતા મદાન્ધા ॥

અસ્થાનાભિનિવેશિતા રતિપતેરૌચિત્યભઙ્ગો રતેર્ વૈયર્થ્યં નવયૌવનસ્ય કિમપિ પ્રેમ્ણઃ કલઙ્કાઙ્કુરઃ ।
સૌભાગ્યસ્ય વિમાનના વિગુણતા સૌન્દર્યસારશ્રિયઃ શૃઙ્ગારસ્ય વિડમ્બના કિમપરં વેશ્યારતાડમ્બરઃ ॥

અસ્થાનાભિનિવેશી પ્રાયો જડ એવ ભવતિ નો વિદ્વાન્ ।
બાલાદન્યઃ કોઽમ્ભસિ જિઘૃક્ષતીન્દોઃ સ્ફુરદ્બિમ્બમ્ ॥

અસ્થાને ગમિતા લયં હતધિયાં વાગ્દેવતા કલ્પતે ધિક્કારાય પરાભવાય મહતે તાપાય પાપાય વા ।
સ્થાને તુ વ્યયિતા સતાં પ્રભવતિ પ્રખ્યાતયે ભૂતયે ચેતોનિર્વૃતયે પરોપકૃતયે પ્રાન્તે શિવાવાપ્તયે ॥

અસ્થાને જનસંકટે મયિ મનાક્ કાઞ્ચીં સમાસ્કન્દતિ વ્યાલોલે રશનાંશુકે વિગલિતે નીતે ચ નાભેરધઃ ।
ધન્યોઽયં સ કરઃ કુરઙ્ગકદૃશા તસ્મિન્નવસ્થાન્તરે કમ્પાતઙ્કકરંબિતાઙ્ગલતયા યસ્યાવકાશઃ કૃતઃ ॥

અસ્થાને તાડિતો વાજી બહૂન્ દોષાનવાપ્નુયાત્ ।
તાવદ્ભવન્તિ તે દોષા યાવજ્જીવત્યસૌ હયઃ ॥

અસ્થાનેઽભિનિવિષ્ટાન્ મૂર્ખાનસ્થાન એવ સંતુષ્ટાન્ ।
અનુવર્તન્તે ધીરાઃ પિતર ઇવ ક્રીડતો બાલાન્ ॥