મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3803-3822

અસૌ મહાકાલનિકેતનસ્ય વસન્નદૂરે કિલ ચન્દ્રમૌલેઃ ।
તમિસ્રપક્ષેઽપિ સહ પ્રિયાભિર્ જોત્સ્નાવતો નિર્વિશતિ પ્રદોષાન્ ॥

અસૌ મહેન્દ્રદ્વિપદાનગન્ધિસ્ ત્રિમાર્ગગાવીચિવિમર્દશીતઃ ।
આકાશવાયુર્દિનયૌવનોત્થાન્ આચામતિ સ્વેદલવાન્ મુખે તે ॥

અસૌ મહેન્દ્રાદ્રિસમાનસારઃ પતિર્મહેન્દ્રસ્ય મહોદધેશ્ચ ।
યસ્ય ક્ષરત્સૈન્યગજચ્છલેન યાત્રાસુ યાતીવ પુરો મહેન્દ્રઃ ॥

અસૌ રસૌચિત્યગુણોજ્જ્વલોઽપિ ગુમ્ફો ન કાવ્યવ્યપદેશયોગ્યઃ ।
ધત્તે ખલસ્યાપિ ન દુર્વિષહ્ય- દ્વેષગ્રહોત્સારણમન્ત્રતાં યઃ ॥

અસૌ વિદ્યાશાલી શિશુરપિ વિનિર્ગત્ય ભવનાદ્ ઇહાયાતઃ સંપ્રત્યવિકલશરચ્ચન્દ્રવદનઃ ।
યદાલોકસ્થાને ભવતિ પુરમુન્માદતરલૈઃ કટાક્ષૈર્નારીણાં કુવલયિતવાતાયનમિવ ॥

અસૌ સમરસાહસં વિતનુતેઽગ્રિમશ્રેયસે મુકુન્દમમુમાત્મનિ સ્થિરયિતું ન કિં વાઞ્છતિ ।
અતઃ પરતરં કુતઃ પ્રતરણાય વારાંનિધેર્ નિદાનમિહ સંસૃતેઃ સુખસૃતેશ્ચ કિં કારણમ્ ॥

અસૌ સમાલોકિતકાનનાન્તરે વિકીર્ણવિસ્પષ્ટમરીચિકેસરઃ ।
વિનિર્ગતઃ સિંહ ઇવોદયાચલાદ્ ગૃહીતનિષ્પન્દમૃગો નિશાકરઃ ॥

અસૌ હિ દત્ત્વા તિમિરાવકાશમ્ અસ્તં વ્રજત્યુન્નતકોટિરિન્દુઃ ।
જલાવગાઢસ્ય વનદ્વિપસ્ય તીક્ષ્ણં વિષાણાગ્રમિવાવશિષ્ટમ્ ॥

અસૌ હિ રામા રતિવિગ્રહપ્રિયા રહઃપ્રગલ્ભા રમણં રહોગતમ્ ।
રતેન શત્રૌ રમયેત્ પરેન વા નો ચેદુદેષ્યત્યરુણઃ પુરો રિપુઃ ॥

અસૌ હિ સંકેતસમુત્સુકાભિર્ વિલાસિનીભિર્મદનાતુરાભિઃ ।
સરોષદૃષ્ટઃ સ્ફુરિતાધરાભિર્ દ્રુતં રવિર્ભીત ઇવાસ્તમેતિ ॥

અસ્તંગતભારવિરવિ કાલવશાત્ કાલિદાસવિધુવિધુરમ્ ।
નિર્વાણબાણદીપં જગદિદમદ્યોતિ રત્નેન ॥

અસ્તં ગતવતિ સવિતરિ પાયસપિણ્ડં સુધાકરં પ્રાચી ।
વ્યરચયદમ્બરકુશભુવિ ચરતિ કલઙ્કસ્તદન્તરે કાકઃ ॥

અસ્તં ગતવતિ સવિતરિ ભર્તરિ મધુપં નિવેશ્ય કોશાન્તે ।
કમલિન્યોઽપિ રમન્તે કિમત્ર ચિત્રં મૃગાક્ષીણામ્ ॥

અસ્તંગતે દિવાનાથે નલિની મધુપચ્છલાત્ ।
ગિલન્તિ સ્વવિનાશાય ગુટિકાં કાલકૂટજામ્ ॥

અસ્તંગતે નિજરિપાવપિ કુમ્ભયોનૌ સંકોચમાપ જલધિર્ન તુ માદ્યતિ સ્મ ।
ગમ્ભીરતાગુણચમત્કૃતવિષ્ટપાનાં શત્રુક્ષયેઽપિ મહતામુચિતં હ્યદઃ સ્યાત્ ॥

અસ્તંગતે ભાસ્વતિ નાન્ધકારાન્ શનૈશ્ચરો હન્તિ વિધૌ બુધશ્ચ ।
પિતુર્ગુણૈર્ન પ્રતિભાતિ પુત્રો ગુણાન્વિતો યઃ સ ગુણેન ભાતિ ॥

અસ્તંગતોઽયમરવિન્દવનૈકબન્ધુર્ ભાસ્વાન્ન લઙ્ઘયતિ કોઽપિ વિધિપ્રણીતમ્ ।
હે ચક્ર ધૈર્યમવલમ્બ્ય વિમુઞ્ચ શોકં ધીરાસ્તરન્તિ વિપદં ન તુ દીનચિત્તાઃ ॥

અસ્તં ભાસ્વતિ લોકલોચનકલાલોકે ગતે ભર્તરિ સ્ત્રીલોકોચિતમાચરન્તિ સુકૃતં વહ્નૌ વિલીય ત્વિષઃ ।
અપ્યેતાસ્તુ ચિકીર્ષયેવ તપસાં તારાક્ષમાલા દિશો મન્યે ખઞ્જનકણ્ઠકોમલતમઃકૃષ્ણાજિનં બિભ્રતિ ॥

અસ્તં મુક્તિરુપૈતુ યત્ર ન તનૂસાધ્યા હરેર્ભક્તયસ્ તન્નઃ સંસૃતિરેધતાં નિરવધિર્યસ્યાઃ પ્રસાદોદયાત્ ।
મૂર્ધ્નિ શ્રીપુરુષોત્તમપ્રણતયઃ શ્રીરામનામાનને હૃદ્દેશે યદુનન્દનસ્ય જલદશ્યામાભિરામાકૃતિઃ ॥

અસ્તં યતાપિ કિલ મસ્તકવર્તિનાસાવ્ અસ્તાચલોઽહિમરુચા રુચિમપ્યલમ્ભિ ।
પ્રાયઃ પરોપકૃતયે કૃતિનોઽનેપેક્ષ્ય સ્વાર્થં વિપત્કવલિતા અપિ ભાવયન્તિ ॥