મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3463-3482

અશક્તો યઃ ક્ષાન્તિં સતતમપકારિણ્યપિ જને વિધત્તે સોઽવશ્યં ભુજગ ઇવ દંષ્ટ્રાવિરહિતઃ ।
પ્રભુઃ સત્યાં શક્તૌ ક્ષમત ઇહ યસ્માત્ સુચરિતઃ સ તેજસ્વી લોકદ્વિતયવિજિગીષુર્વિજયતે ॥

અશક્નુવન્ સોઢુમધીરલોચનઃ સહસ્રરશ્મેરિવ યસ્ય દર્શનમ્ ।
પ્રવિશ્ય હેમાદ્રિગુહાગૃહાન્તરં નિનાય બિભ્યદ્ દિવસાનિ કૌશિકઃ ॥

અશક્યં નારભેત્ પ્રાજ્ઞઃ અકાર્યં નૈવ કારયેત્ ।
અસત્યં નૈવ વક્તવ્યમ્ આલસ્યં નૈવ કારયેત્ ॥

અશક્યં નારભેત્ પ્રાજ્ઞો અકાર્યં નૈવ કારયેત્ ।
યથાદેશગતં ધર્મં યથાકાલં ચ જીવયેત્ ॥

અશક્યઃ સહસા રાજન્ ભાવો વેત્તું પરસ્ય વૈ ।
અન્તઃસ્વભાવૈર્ગીતૈસ્તૈર્ નૈપુણ્યં પશ્યતા ભૃશમ્ ॥

અશક્યારમ્ભવૃત્તીનાં કુતઃ ક્લેશાદૃતે ફલમ્ ।
આકાશમાસ્વાદયતઃ કુતસ્તુ કવલગ્રહઃ ॥

અશઙ્કિતમતિઃ સ્વસ્થો ન શઠઃ પરિસર્પતિ ।
ન ચાસ્ય દુષ્ટા વાક્ ચાપિ તસ્માન્ નાસ્તીહ સંશયઃ ॥

અશઙ્કિતેભ્યઃ શઙ્કેત શઙ્કિતેભ્યશ્ચ સર્વશઃ ।
અશઙ્ક્યાદ્ભયમુત્પન્નમ્ અપિ મૂલં નિકૃન્તતિ ॥

અશઙ્ક્યમપિ શઙ્કેત નિત્યં શઙ્કેત શઙ્કિતાત્ ।
ભયં હિ શઙ્કિતાજ્જાતં સમૂલમપિ કૃન્તતિ ॥

અશઠમલોલમજિહ્મં ત્યાગિનમનુરાગિણં વિશેષજ્ઞમ્ ।
યદિ નાશ્રયતિ નરં શ્રીઃ શ્રીરેવ હિ વઞ્ચિતા તત્ર ॥

અશઠહૃદયઃ કૃતજ્ઞઃ સાનુક્રોશઃ સ્થિતઃ સતાં માર્ગે ।
અપરાપવાદકર્મા શુચિકર્મરતઃ સ ખલ્વાર્યઃ ॥

અશનં મે વસનં મે જાયા મે બન્ધુવર્ગો મે ।
ઇતિ મે મે કુર્વાણં કાલવૃકો હન્તિ પુરુષાજમ્ ॥

અશનં વસનં વાસો યસ્ય કાશ્યામમાર્ગતઃ ।
કીકટેન સમા કાશી ગઙ્ગાપ્યઙ્ગારવાહિની ॥

અશનમાત્રકૃતજ્ઞતયા ગુરોર્ ન પિશુનોઽપિ શુનો લભતે તુલામ્ ।
અપિ બહૂપકૃતે સખિતા ખલે ન ખલુ ખેલતિ ખે લતિકા યથા ॥

અશનાદિન્દ્રિયાણીવ સ્યુઃ કાર્યાણ્યખિલાન્યપિ ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ વિત્તં સર્વસાધનમુચ્યતે ॥

અશનૈરશનૈર્બાલ્યે યૌવને ઘસ્મરાત્ સ્મરાત્ ।
કલ્યવૈકલ્યતઃ શેષે સ્ફુટં નષ્ટં વયો નૃણામ્ ॥

અશરણશરણપ્રમોદભૂતૈર્ વનતરુભિઃ ક્રિયમાણચારુકર્મ ।
હૃદયમિવ દુરાત્મનામગુપ્તં નવમિવ રાજ્યમનિર્જિતોપભોગ્યમ્ ॥

અશર્મદહનજ્વલત્કટુકટાક્ષરૂક્ષેક્ષણ- ક્ષણક્ષપિતશાત્રવે જયતિ સિન્ધુરાધીશ્વરે ।
વયં ન બહુ મન્મહે નિજભુજાનમદ્ગાણ્ડિવ- ચ્યુતાસ્ત્રશિખિતાણ્ડવજ્વલિતખાણ્ડવં પાણ્ડવમ્ ॥

અશસ્ત્રં પુરુષં હત્વા નરઃ સંજાયતે ખરઃ ।
કૃમિઃ સ્ત્રીવધકર્ત્તા ચ બાલહન્તા ચ જાયતે ॥

અશસ્ત્રપૂતમવ્યાજં પુરુષાઙ્ગોપકલ્પિતમ્ ।
વિક્રીયતે મહામાંસં ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતામિદમ્ ॥