મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3443-3462

અવ્યાત્ સ્વર્લોકચૂડામણિપટલશિખાશ્રેણિશોણીકૃતાઙ્ઘ્રિઃ ક્ષોણીભારં વિનેતું જઠરજુષિ જગદ્બાન્ધવે દેવકી વઃ ।
રાજ્ઞામુદ્દામદોષ્ણાં રણશિરસિ રણત્કીકસચ્છેદભીમાઃ શસ્ત્રાણાં ખણ્ણકારાઃ પ્રતિહતિગુરવો યચ્છ્રુતેર્દોહદોઽભૂત્ ॥

અવ્યાદ્ વો વજ્રસારસ્ફુરદુરુનખરક્રૂરચક્રક્રમાગ્ર- પ્રોદ્ભિન્નેન્દ્રારિવક્ષઃસ્થલગલદસૃગાસારકાશ્મીરગૌરઃ ।
પ્રસ્ફૂર્જત્કેશરાગ્રગ્રથિતજલધરશ્રેણિનીલાબ્જમાલ્યઃ સૂર્યાચન્દ્રાવતંસો નરહરિરસમાબદ્ધશૃઙ્ગારલીલઃ ॥

અવ્યાદ્ વો વલિતાઙ્ઘ્રિપાતવિચલદ્ભૂગોલહેલોન્મુખ- ભ્રામ્યદ્દિક્કરિકલ્પિતાનુકરણો નૃત્યન્ ગણગ્રામણીઃ ।
યસ્યોદ્દણ્ડિતશુણ્ડપુષ્કરમરુદ્વ્યાકૃષ્ટસૃષ્ટં મુહુસ્ તારાચક્રમુદક્તશીકરપૃષલ્લીલામિવાભ્યસ્યતિ ॥

અવ્યાદ્ વો વામનો યસ્ય કૌસ્તુભપ્રતિબિમ્બિતા ।
કૌતુકાલોકિની જાતા જાઠરીવ જગત્ત્રયી ॥

અવ્યાધિગાત્રમનુકૂલતરં કલત્રં વેશ્મ પ્રસિદ્ધવિભવં નિશિતા ચ વિદ્યા ।
શ્લાઘ્યં કુલં ચરમકાલગતિઃ સમર્થો માતુઃ કટાક્ષપરિણામવિભૂતયસ્ તે ॥

અવ્યાધિજં કટુકં શીર્ષરોગં પાપાનુબન્ધં પરુષં તીક્ષ્ણમુગ્રમ્ ।
સતાં પેયં યન્ન પિબન્ત્યસન્તો મન્યું મહારાજ પિબ પ્રશામ્ય ॥

અવ્યાધિના શરીરેણ મનસા ચ નિરાધિના ।
પૂરયન્નર્થિનામાશાં ત્વં જીવ શરદાં શતમ્ ॥

અવ્યાપરેષુ વ્યાપારં યો નરઃ કર્તુમિચ્છતિ ।
સ એવ નિધનં યાતિ કીલોત્પટીવ વાનરઃ ॥

અવ્યાપારરતા વસન્તસમયે ગ્રીષ્મે વ્યવાયપ્રિયાઃ સક્તાઃ પ્રમૃષિ પલ્વલામ્ભસિ નવે કૂપોદકદ્વેષિણઃ ।
કટ્વમ્લોષ્ણરતાઃ શરદ્યધિભુજો હેમન્તનિદ્રાલસાઃ સ્વૈર્દોષૈરપચીયમાનવપુષો નશ્યન્તુ તે શત્રવઃ ॥

અવ્યાહતિ ન શક્યા ગૌર્ વિના દણ્ડેન રક્ષિતુમ્ ।
ઇતિ પ્રત્યેતિ મુગ્ધોઽપિ વલ્લવઃ કિમુ રાજકમ્ ॥

અવ્યાહૃતં વ્યાહૃતાચ્છ્રેય આહુઃ સત્યં વદેદ્ વ્યાહૃતં તદ્દ્વિતીયમ્ ।
પ્રિયં વદેદ્ વ્યાહૃતં તત્તૃતીયં ધર્મ્યં વદેદ્ વ્યાહૃતં તચ્ચતુર્થમ્ ॥

અવ્યુત્પન્નસ્વભાવાનાં નારીણમિવ સાંપ્રતમ્ ।
સીત્કારાચાર્યકં કર્તુમ્ અયં પ્રાપ્તો હિમાગમઃ ॥

અવ્યુત્પન્ને શ્રોતરિ વક્તૃત્વમનર્થકં પુંસામ્ ।
નેત્રવિહીને ભર્તરિ લાવણ્યમનર્થકં સ્ત્રીણામ્ ॥

અવ્રતસ્યાપિ તે ધર્મઃ કાર્ય એવાન્તરાન્તરા ।
મેધીભૂતોઽપિ હિ ભ્રામ્યન્ ઘાસગ્રાસં કરોતિ ગૌઃ ॥

અશક્તઃ સતતં સાધુઃ કુરૂપા ચ પતિવ્રતા ।
વ્યાધિતો દેવભક્તશ્ચ નિર્ધના બ્રહ્મચારિણઃ ॥

અશક્તસ્તસ્કરઃ સાધુઃ કુરૂપા ચેત્ પતિવ્રતા ।
રોગી ચ દેવતાભક્તો વૃદ્ધા વેશ્યા તપસ્વિની ॥

અશક્તસ્તુ ભવેત્ સાધુર્ બ્રહ્મચારી વ નિર્ધનઃ ।
વ્યાધિતો દેવભક્તશ્ચ વૃદ્ધા નારી પતિવ્રતા ॥

અશક્તાઃ શક્તિમાત્મીયાં શ્લાઘન્તે યે ચ દુર્જનાઃ ।
તે ભવન્ત્યુપહાસાય મહતામેવ સંનિધૌ ॥

અશક્તે રૌદ્રતાતૈક્ષ્ણ્યં તીવ્રપાપેષુ ધીરતા ।
છદ્મધીર્વાચિ પારુષ્યં નીચાનાં શૌર્યમીદૃશમ્ ॥

અશક્તૈર્બલિનઃ શત્રોઃ કર્તવ્યં પ્રપલાયનમ્ ।
સંશ્રિતવ્યોઽથવા દુર્ગો નાન્યા તેષાં ગતિર્ભવેત્ ॥