મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3143-3162

અલમાત્મીયં વિદિતં વિદિતં ધનિકસ્ય યાચકોઽવહિતઃ ।
ચન્દ્રં બ્રવીતિ ચટકં ચટકં ચન્દ્રં ચ લોભલોલમના ॥

અલમાદિવરાહેણ વટુદાસં પરં સ્તુમઃ ।
જગદુદ્ધરતા યેન ન વક્રીકૃતમાનનમ્ ॥

અલમુદકેન તૃણૈર્વા મનસ્વિના પ્રાણધારણા કાર્યા ।
નાસંસ્કૃતશ્ચ પુરુષઃ પ્રાકૃતસત્ત્વઃ પ્રણયિતવ્યઃ ॥

અલલિતગતિરુચ્ચૈઃ સ્થૂલવક્રાઙ્ગુલીકં વહતિ ચરણ યુગ્મં કન્ધરાં હ્રસ્વપીનામ્ ।
કપિલકચકલાપા ક્રૂરચેષ્ટાતિપીના દ્વિરદમદવિગન્ધિઃ સ્વાઙ્કકેઽનઙ્કકે ચ ॥

દ્વિગુણકટુકષાયપ્રાયભુગ્ વીતલજ્જા લુલદતિવિપુલોષ્ઠી દુઃખસાધ્યા પ્રયોગે ।
બહિરપિ બહુરોમાત્યન્તમન્તર્વિશાલં વહતિ જઘનરન્ધ્રં હસ્તિની ગદ્ગદોક્તિઃ ॥

અલસં મુખરં સ્તબ્ધં ક્રૂરં વ્યસનિનં શઠમ્ ।
અસંતુષ્ટમભક્તં ચ ત્યજેદ્ ભૃત્યં નરાધિપઃ ॥

અલસં વપુષિ શ્લથં દુકૂલે ચપલં ચેતસિ ધૂસરં કપોલે ।
ચકિતં નયને સ્તને વિલોલં તવ નામશ્રવણં તનૂદરીણામ્ ॥

અલસં વિક્રમશ્રાન્તં વિહતોપાયચેષ્ટિતમ્ ।
ક્ષયવ્યયપ્રવાસૈશ્ચ શ્રમેણ વિપરિદ્રુતમ્ ॥

ભીરું મૂર્ખં સ્ત્રિયં બાલં ધાર્મિકં દુર્જનં પશુમ્ ।
મૈત્રીપ્રધાનં કલ્યાણબુદ્ધિં સાન્ત્વેન સાધયેત્ ॥

અલસભુજલતાભિર્નાદૃતો નાગરીભિર્ ભવનદમનકાનાં નાતિથિર્વા બભૂવ ।
ત્વદરિનગરમધ્યે સંચરંશ્ચૈત્રજન્મા જરદજગરપીતઃ ક્ષીયતે ગન્ધવાહઃ ॥

અલસમધુરા સ્નિગ્ધા દૃષ્ટિર્ઘનત્વમુપાગતા કિસલયરુચિર્નિસ્તામ્બૂલસ્વભાવધરોધરઃ ।
ત્રિવલિવલયા લેખોન્નેયા ઘટન્ત ઇવૈકતઃ પ્રકૃતિસુભગા ગર્ભેણાસૌ કિમપ્યુપપાદિતા ॥

અલસમુકુલિતાક્ષં વક્ત્રમાલોક્ય તસ્યા મયિ વિલુલિતચિત્તે મૂકભાવં પ્રપન્ને ।
શ્રવણકુવલયાન્તશ્ચારિણા ષટ્પદેન ક્ષણમનુગતનાદં ગીતમન્તઃ સ્મરામિ ॥

અલસયતિ ગાત્રમધિકં ભ્રમયતિ ચેતસ્તનોતિ સંતાપમ્ ।
મોહં ચ મુહુઃ કુરુતે વિષમવિષં વીક્ષિતં તસ્યાઃ ॥

અલસલુલિતમુગ્ધાન્યધ્વસંપાતખેદાદ્ અશિથિલપરિરમ્ભૈર્દત્તસંવાહનાનિ ।
પરિમૃદિતમૃણાલીદુર્બલાન્યઙ્ગકાનિ ત્વમુરસિ મમ કૃત્વા યત્ર નિદ્રામવાપ્તા ॥

અલસવલિતૈઃ પ્રેમાર્દ્રાર્દ્રૈર્મુહુર્મુકુલીકૃતૈઃ ક્ષણમભિમુખૈર્લજ્જાલોલૈર્નિમેષપરાઙ્મુખૈઃ ।
હૃદયનિહિતં ભાવાકૂતં વમદ્ભિરિવેક્ષણૈઃ કથય સુકૃતી કોઽયં મુગ્ધે ત્વયાદ્ય વિલોક્યતે ॥

અલસવિલસન્મુગ્ધસ્નિગ્ધસ્મિતં વ્રજસુન્દરીમ્ અદનકદનસ્વિન્નં ધન્યં મહદ્વદનામ્બુજમ્ ।
તરુણમરુણજ્યોત્સ્નાકાર્ત્સ્ન્યસ્મિતસ્નપિતાધરં જયતિ વિજયશ્રેણીમેણીદૃશાં મદયન્મહઃ ॥

અલસવિલસિતાનામુલ્લસદ્ભ્રૂલતાનાં મસૃણમુકુલિતાનાં પ્રાન્તવિસ્તારિતાનામ્ ।
પ્રતિનયનનિપાતે કિંચિદાકુઞ્ચિતાનાં વિવિધમહમભૂવં પાત્રમાલોકિતાનામ્ ॥

અલસસ્ય કુતો વિદ્યા અવિદ્યસ્ય કુતો ધનમ્ ।
અધનસ્ય કુતો મિત્રમ્ અમિત્રસ્ય કુતઃ સુખમ્ ॥

અલસસ્યાલ્પદોષસ્ય નિર્વિદ્યસ્યાકૃતાત્મનઃ ।
પ્રદાનકાલે ભવતિ માતાપિ હિ પરાઙ્મુખી ॥

અલસાનપિ ન્ ન્ રક્ષેન્ ન કૃતઘ્નાન્ કદાચન ।
દ્વિષતોઽપિ ગુણાઃ કામ્યાઃ સુહૃદોઽપિ ન દુર્ગુણાઃ ॥