મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3063-3082

અર્ધહસ્તેન હીનસ્તુ ભવેન્મધ્યસ્તુરઙ્ગમઃ ।
તતો હસ્તેન હીનશ્ચ હીન એવ સ્મૃતો હયઃ ॥

અર્ધાઙ્ગનાપુંવપુષઃ પુરારેર્ મૂર્ત્તિઃ શ્રિયં નૌરિવ વસ્તનોતુ ।
પ્રેમાતિભારાદપરં યદર્ધં મમજ્જ શૃઙ્ગારરસામ્બુરાશૌ ॥

અર્ધાઙ્ગાહિતપૌર્વકીર્તિવનિતાદીવ્યત્સિતાંશુપ્રભં કૈલાસીકૃતદિક્કરીન્દ્રશિરસિ ન્યસ્તસ્વપાદામ્બુજમ્ ।
વિશ્વવ્યાપ્યવિનાશિ શંકરપદં યાયાત્ત્વદીયં યશો ન સ્યાદસ્ય યદિ ક્ષિતીશ ભવતો દાનાદિકેભ્યો જનિઃ ॥

અર્ધાઙ્ગુલપરીણાહજિહ્વાગ્રાયાસભીરવઃ ।
સર્વાઙ્ગક્લેશજનનમ્ અબુધાઃ કર્મ કુર્વતે ॥

અર્ધાચિતા સત્વરમુત્થિતાયાઃ પદે પદે દુર્નિમિતે ગલન્તી ।
કસ્યાશ્ચિદાસીદ્ રશના તદાનીમ્ અઙ્ગુષ્ઠમૂલાર્પિતસૂત્રશેષા ॥

અર્ધાધીતાશ્ચ યૈર્વેદાસ્ તથા શૂદ્રાન્નભોજનાઃ ।
તે દ્વિજાઃ કિં કરિષ્યન્તિ નિર્વિષા ઇવ પન્નગાઃ ॥

અર્ધાસને સમધિરોપ્ય સુરદ્વિપસ્ય શક્રોઽપિ યદ્યુધિ શચીં કવચીકરોતિ ।
ધીરસ્ય તસ્ય સહતે દશકન્ધરસ્ય કઃ સાહસૈકરસિકઃ કરવાલધારામ્ ॥

અર્ધેન જલદશ્યામમ્ અર્ધેનાતપપિઙ્ગલમ્ ।
અર્ધનારીશ્વરાકારં ન કો મન્યેત વાસરમ્ ॥

અર્ધોક્તે ભયમાગતોઽસિ કિમિદં કણ્ઠશ્ચ કિં ગદ્ગદશ્ ચાટોરસ્ય ન ચ ક્ષણોઽયમનુપક્ષિપ્તેયમાસ્તાં કથા ।
બ્રૂહિ પ્રસ્તુતમસ્તુ સંપ્રતિ મહત્ કર્ણે સખીનાં મુખૈસ્ તૃપ્તિર્નિર્ભરમેભિરક્ષરપદૈઃ પ્રાગેવ મે સંભૃતા ॥

અર્ધોદ્ગતેન કદલી મૃદુતામ્રતલેન ગર્ભકોષેણ ।
પિબતિ નિદાઘજ્વરિતા ઘનધારાં કરપુટેનૈવ ॥

અર્ધોન્મીલિતલોચનસ્ય પિબતઃ પર્યાપ્તમેકં સ્તનં સદ્યઃ પ્રસ્નુતદુગ્ધદિગ્ધમપરં હસ્તેન સંમાર્જતઃ ।
માત્રા ચાઙ્ગુલિલાલિતસ્ય વદને સ્મેરાયમાને મુહુર્ વિષ્ણોઃ ક્ષીરકણોરુધામધવલા દન્તદ્યુતિઃ પાતુ વઃ ॥

અર્પયતિ પ્રતિદિવસં પ્રિયસ્ય પથિ લોચને બાલા ।
નિક્ષિપતિ કમલમાલાઃ કોમલમિવ કર્તુમધ્વાનમ્ ॥

અર્પયન્ત્યર્થિને પ્રાણાન્ ન પ્રણામમરાતયે ।
ન નાસ્તીત્યુત્તરં જાતુ સુહૃદે સુમનોજનાઃ ॥

અર્પિતં રસિતવત્યપિ નામ- ગ્રાહમન્યયુવતેર્દયિતેન ।
ઉજ્ઝતિ સ્મ મદમપ્યપિબન્તી વીક્ષ્ય મદ્યમિતરા તુ મમાદ ॥

અર્પિતાઃ પ્રથમતસ્ત્વયિ ગાવો ગોપશાવક ઇતિ પ્રણયેન ।
દીયતે પુનરિદં ધનહીનૈર્ વેતનં ગરુડકેતન ચેતઃ ॥

અર્વાગભ્યેત્ય ગર્વાદિવ સરિદવરા સેયમિત્યુદ્દિધીર્ષાઃ કાલિન્દીં કોપવેગાકલિતહલહઠોત્ક્ષેપિણઃ ક્ષેમહેતુઃ ।
તાલાઙ્કસ્યાશુ દાલારસવિવશહૃદઃ સ્રંસદંસોત્તરીયં તિર્યગ્વ્યસ્તાડ્ઘ્રિ ભૂયઃ સુવલનમથ લઘૂત્થાનમાધાવનં તત્ ॥

અર્વાચીનવચઃ પ્રપઞ્ચસુખિનાં દુઃશિક્ષિતાનાં પુરો ગમ્ભીરં કવિપુઙ્ગવસ્ય કિમહો સર્વસ્વમુદ્ધાટ્યતે ।
વ્યર્થં કર્દમગન્ધગૌરવહૃતગ્રામીણગોષ્ઠીમુખે કોઽયં નામ સચેતનોઽસ્તિ ય ઇહ પ્રસ્તૌતિ કસ્તૂરિકામ્ ॥

અર્વાઞ્ચત્પઞ્ચશાખઃ સ્ફુરદુપરિજટામણ્ડલઃ સંશ્રિતાનાં નિત્યાપર્ણોઽપિ તાપત્રિતયમપનયન્ સ્થાણુરવ્યાદપૂર્વઃ ।
યઃ પ્રોન્મીલત્કપર્દૈઃ શિરસિ વિરચિતાબાલબન્ધે દ્યુસિન્ધોઃ પાથોભિર્લબ્ધસેકઃ ફલતિ ફલશતં વાઞ્છિતં ભક્તિભાજામ્ ॥

અલંકરોતિ યઃ શ્લોકં શુક એવ ન મધ્યમઃ ।
અલં કરોતિ યઃ શ્લોકં શુક એવ નમધ્યમઃ ॥

અલંકરોતિ હિ જરા રાજામાત્યભિષગ્યતીન્ ।
વિડમ્બયતિ પણ્યસ્ત્રીમલ્લગાયનસેવકાન્ ॥