મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3043-3062

અર્ધં નીત્વા નિશાયાઃ સરભસસુરતાયાસસંશ્લેષયોગૈઃ પ્રોદ્ભૂતાસહ્યતૃષ્ણો મધુમદનિરતો હર્મ્યપૃષ્ઠે વિવિક્તે ।
સંભોગક્લાન્તકાન્તાશિથિલભુજલતાવર્જિતં કર્કરીતો જ્યોત્સ્નાભિન્નાચ્છધારં ન પિબતિ સલિલં શારદં મન્દભાગ્યઃ ॥

અર્ધં પ્રેમનિબદ્ધમર્ધમપરં લજ્જાશ્રિતં માનસં એવં નેત્રસરોરુહં પ્રિયમુખે ચાન્યદ્ ગવાક્ષેઽર્પિતમ્ ।
પર્યઙ્કે પદમેકમેવ ધરણૌ પૃષ્ઠે ચ કૃત્વાપરં સ્થાતું ગન્તુમપિ પ્રભાતસમયે શક્નોતિ નૈવાબલા ॥

અર્ધં ભાર્યા મનુષ્યસ્ય ભાર્યા શ્રેષ્ઠતમઃ સખા ।
ભાર્યા મૂલં ત્રિવર્ગસ્ય ભાર્યા મિત્રં મરિષ્યતઃ ॥

અર્ધં સજ્જનસંપર્કાદ્ અવિદ્યાયા વિનશ્યતિ ।
ચતુર્ભાગસ્તુ શાસ્ત્રાર્થૈશ્ ચતુર્ભાગં સ્વયત્નતઃ ॥

અર્ધં સ્ત્રિયસ્ત્રિભુવને સચરાચરેઽસ્મિન્ન્ અર્ધં પુમાંસ ઇતિ દર્શયિતું ભવત્યા ।
સ્ત્રીપુંસલક્ષણમિદં વપુરાદૃતં યત્ તેનાસિ દેવિ વિદિતા ત્રિજગચ્છરીરા ॥

અર્ધચન્દ્રં ચ ચક્રં ચ શકટં મકરં તથા ।
કમલં શ્રેણિકાં ગુલ્મં વ્યૂહાનેવં પ્રકલ્પયેત્ ॥

અર્ધચન્દ્રવદાકારં સ્ત્રીનામાર્થં ચ ત્ર્યક્ષરમ્ ।
નકારાદિ રિકારાન્તં યો જાનાતિ સ પણ્ડિતઃ ॥

અર્ધચન્દ્રસમાયુક્તં પુંનામ ચતુરક્ષરમ્ ।
કકારાદિ લકારાન્તમ્ ઇહ જાનાતિ પણ્ડિતઃ ॥

અર્ધચન્દ્રાકૃતિર્યસ્મિન્ ખઙ્ગે સ્વાભાવિકી ભવેત્ ।
અપિ દોષસહસ્રાણિ હન્તિ ચન્દ્રસ્તમો યથા ॥

અર્ધપઞ્ચમહસ્તં તુ શ્રેષ્ઠં ચાપં પ્રકીર્તિતમ્ ।
તદ્વિજ્ઞેયં ધનુર્દિવ્યં શંકરેણ ધૃતં પુરા ॥

અર્ધપીતમદિરા મણિપારી શોભતાં કથમતીવ તરુણ્યાઃ ।
ચુમ્બિતૈરધિકપાટલભાસા પૂરિતાધરમયૂખભરેણ ॥

અર્ધપીતસ્તનં માતુર્ આમર્દાક્લિષ્ટકેસરમ્ ।
પ્રક્રીડિતું સિંહશિશું બલાત્કારેણ કર્ષતિ ॥

અર્ધપુરુષે ચ મત્સ્યઃ પારાવતસંનિભશ્ચ પાષાણઃ ।
મૃદ્ભવતિ તત્ર નીલા દીર્ઘં કાલં ચ બહુતોયમ્ ॥

અર્ધપ્રોથસ્થિતા રેખા દૃશ્યન્તે યસ્ય વાજિનઃ ।
તસ્ય મૃત્યુઃ સમુદ્દિષ્ટો દશમં પ્રાપ્ય વત્સરમ્ ॥

અર્ધપ્લુષ્ટં બહુભ્યઃ શવપિશિતમુપાહૃત્ય હૃષ્ટશ્ચિતાભ્યો જાતગ્રાસાતિરેકઃ સ્ફુટતરધમનીનદ્ધશુષ્કાર્દ્રકાયઃ ।
પ્રેતઃ સંતર્જ્ય દૃષ્ટ્યા કુટિલપરુષયા મજ્જનિષ્કર્ષશુષ્કૈર્ આહન્ત્યાહારલુબ્ધાન્મુહુરભિપતતો જમ્બુકાનસ્થિખણ્ડૈઃ ॥

અર્ધમીલિતવિલોલતારકે સા દૃશૌ નિધુવનક્લમાલસા ।
યન્મુહૂર્તમવહન્ન તત્પુનસ્ તૃપ્તિરાસ્ત દયિતસ્ય પશ્યતઃ ॥

તત્ક્લમસ્તમદિદીક્ષત ક્ષણં તાલવૃન્તચલનાય નાયકમ્ ।
તદ્વિધા હિ ભવદૈવતં પ્રિયા વેધસોઽપિ વિદધાતિ ચાપલમ્ ॥

અર્ધરાત્રે દિનસ્યાર્ધે ત્વર્ધચન્દ્રેઽર્ધભાસ્કરે ।
રાવણેન હૃતા સીતા કૃષ્ણપક્ષે સિતાષ્ટમી ॥

અર્ધસિદ્ધેષુ કાર્યેષુ આત્મગુહ્યં પ્રકાશયેત્ ।
સ એવ નિધનં યાતિ બકઃ કર્કટકાદ્યથા ॥

અર્ધસ્મિતેન વિનિમન્ત્ર્ય દશાર્ધબાણમ્ અર્ધં વિધૂય વસનાઞ્ચલમર્ધમાર્ગે ।
અર્ધેન નેત્રવિશિખેન નિવૃત્ય સાર્ધમ્ અર્ધાર્ધમેવ તરુણી તરુણં ચકાર ॥