મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3023-3042

અર્થૈરર્થા નિબઘ્યન્તે ગજૈરિવ મહાગજાઃ ।
ન હ્યનર્થવતા શક્યં વાણિજ્યં કર્તુમીહયા ॥

અર્થૈર્વિહીનઃ પુરુષો જીવન્નપિ મૃતોપમઃ ।
ધર્માર્થવિદ્યાર્જનતો મતિર્યસ્ય નિવર્તતે ॥

અર્થો ગિરામપિહિતઃ પિહિતશ્ચ કશ્ચિત્ સૌભાગ્યમેતિ મરહટ્ટવધૂકુચાભઃ ।
નાન્ધ્રીપયોધર ઇવાતિતરાં પ્રકાશો નો ગુર્જરીસ્તન ઇવાતિતરાં નિગૂઢઃ ॥

અર્થોત્કણ્ઠાવકુણ્ઠપ્રમુષિતવિનયૈર્લુઠ્યતાં નાકિશુણ્ઠૈઃ પ્રત્નો રત્નોચ્ચયઃ કિં ત્વતિવિષમદશાં તામનુધ્યાય ખિદ્યે ।
સિન્ધો મન્થાદ્રિમન્થાત્ તરલતરબૃહદ્ભઙ્ગસંઘાતઘાત- પ્રભ્રશ્યન્મૂલવેલાગિરિગણપતનોદ્દામધામન્ધમીકા ॥

અર્થો નરાણાં પતિરઙ્ગનાનાં વર્ષા નદીનામૃતુરાટ્ તરૂણામ્ ।
સ્વધર્મચારી નૃપતિઃ પ્રજાનાં ગતં ગતં યૌવનમાનયન્તિ ॥

અર્થો ન સંભૃતઃ કશ્ચિન્ ન વિદ્યા કાચિદર્જિતા ।
ન તપઃ સંચિતં કિંચિદ્ ગતં ચ સકલં વયઃ ॥

અર્થો નામ જનાનાં જીવિતમખિલક્રિયાકલાપશ્ચ ।
તમપિ હરન્ત્યતિધૂર્તાઃ છગલગલા ગાયના લોકે ॥

અર્થોપચયવિજ્ઞાનમ્ અસ્તિ યસ્ય સ પણ્ડિતઃ ।
સરઃ સલિલસંપૂર્ણમ્ આશ્રયન્તિ વિહઙ્ગમાઃ ॥

અર્થોપાર્જનદક્ષશ્ચ ક્ષાન્તિશીલઃ સદા ભવેત્ ।
ન તત્ર પરકાર્યાણિ વિદ્વાનાપિ વિશેષયેત્ ॥

અર્થોઽપ્યર્થેન ચેત્ સાધ્યઃ કા વાર્તા ધર્મકામયોઃ ।
અર્થઃ સર્વજગન્મૂલમ્ અનર્થોઽર્થવિપર્યયઃ ॥

અર્થો વિનૈવાર્થનયોપસીદન્ નાલ્પોઽપિ ધીરૈરવધીરણીયઃ ।
માન્યેન મન્યે વિધિના વિતીર્ણઃ સ પ્રીતિદાયો બહુ મન્તુમર્હઃ ॥

અર્થોષ્મા પિતૃલાલનં વિટઘટામેલઃ પ્રિયંમન્યતા તારુણ્યં નગરે સ્થિતિસ્તરલતા ધીઃ કામશાસ્ત્રં પ્રતિ ।
સંગીતં રજની વિધુર્મધુમદઃ સ્પર્ધા સપત્નૈસ્તથા વેશ્યાનામનુરક્તવિત્તહરણે કુર્વન્તિ સાહાયકમ્ ॥

અર્થોઽસ્તિ ચેન્ન પદશુદ્ધિરથાસ્તિ સાપિ નો રીતિરસ્તિ યદિ સા ઘટના કુતસ્ત્યા ।
સાપ્યસ્તિ ચેન્ન નવવક્રગતિસ્તદેતદ્ વ્યર્થં વિના રસમહો ગહનં કવિત્વમ્ ॥

અર્થો હિ કન્યા પરકીય એવ તામદ્ય સંપ્રેષ્ય પરિગ્રહીતુઃ ।
જાતો મમાયં વિશદઃ પ્રકામં પ્રત્યર્પિતન્યાસ ઇવાન્તરાત્મા ॥

અર્થો હિ નષ્ટકાર્યાર્થૈર્ અયત્નેનાધિગમ્યતે ।
ઉત્સાહો બલવાનાર્ય નાસ્ત્યુત્સાહાત્ પરં બલમ્ ॥

અર્થૌચિત્યવતા સૂક્તિર્ અલંકારેણ શોભતે ।
પીનસ્તનસ્થિતેનેવ હારેણ હરિણેક્ષણા ॥

અર્ધં કલઙ્કરહિતા કરુણૈવ શંભોર્ અર્ધં ગુણાસ્તદિતરે સકલાઃ સમેતાઃ ।
ઇત્યમ્બ સંપ્રતિ કિલ સ્ફુરિતં રહસ્યં સંપશ્યતો મમ ભવન્મયમૈશમર્ધમ્ ॥

અર્ધં જિતં ત્રિપુરમમ્બ તવ સ્મિતં ચેદ્ અર્ધાન્તરેણ ચ તથા ભવિતવ્યમેવ ।
તચ્ચિન્તયે જનનિ કારણસૂક્ષ્મરૂપ- સ્થૂલાત્મકત્રિપુરશાન્તિકૃતે સ્મિતં તે ॥

અર્ધં દન્તચ્છદસ્ય સ્ફુરતિ જપવશાદર્ધમપ્યુત્પ્રકોપાદ્ એકઃ પાણિઃ પ્રણન્તું શિરસિ કૃતપદઃ ક્ષેપ્તુમન્યસ્તમેવ ।
એકં ધ્યાનાન્નિમીલત્યપરમવિકસદ્વીક્ષતે નેત્રમિત્થં તુલ્યાનિચ્છાવિધિત્સા તનુરવતુ સ વો યસ્ય સંધ્યાવિધાને ॥

અર્ધં દાનવવૈરિણા ગિરિજયાપ્યર્ધં શિવસ્યાહૃતં દેવેત્થં જગતીતલે પુરહરાભાવે સમુન્મીલતિ ।
ગઙ્ગા સાગરમમ્બરં શશિકલા નાગાધિપઃ ક્ષ્માતલં સર્વજ્ઞત્વમધીશ્વરત્વમગમત્ ત્વાં માં તુ ભિક્ષાટનમ્ ॥