મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2923-2942

અર્થપ્રાણવિનાશસંશયકરીં પ્રાપ્યાપદં દુસ્તરાં પ્રત્યાસન્નભયો ન વેત્તિ વિભવં સ્વં જીવિતં કાઙ્ક્ષતિ ।
ઉત્તીર્ણસ્તુ તતો ધનાર્થમપરાં ભૂયો વિશત્યાપદં પ્રાણાનાં ચ ધનસ્ય ચાધમધિયામન્યોન્યહેતુઃ પણઃ ॥

અર્થપ્રિયતયાત્માનમ્ અપ્રિયાય દદાતિ યા ।
કામાત્મન્યપિ નિઃસ્નેહાં કોઽનુરક્તેતિ મન્યતે ॥

અર્થમનર્થં ભાવય નિત્યં નાસ્તિ તતઃ સુખલેશઃ સત્યમ્ ।
પુત્રાદપિ ધનભાજાં ભીતિઃ સર્વત્રૈષા વિહિતા રીતિઃ ॥

અર્થયુક્તસ્ય કરણમ્ અનર્થસ્ય ચ વર્જનમ્ ।
ન્યાયતશ્ચ કરાદાનં સ્વયં ચ પ્રતિમોક્ષણમ્ ॥

અર્થયુક્તિમવિજ્ઞાય યઃ શુભે કુરુતે મતિમ્ ।
મિત્રે વા યદિ વા શત્રૌ તસ્યાપિ ચલિતા મતિઃ ॥

અર્થયેદેવ મિત્રાણિ સતિ વાસતિ વા ધને ।
નાનર્થયન્ વિજાનાતિ મિત્રાણાં સારફલ્ગુતામ્ ॥

અર્થરક્ષાપરો ભૃત્યઃ કૃત્યાકૃત્યવિવેકવિત્ ।
સાન્ધિવિગ્રહિકઃ કાર્યો રાજ્ઞા નયવિશારદઃ ॥

અર્થવન્તઃ પ્રશસ્યન્તે નિન્દ્યન્તે તદ્વિનાકૃતાઃ ।
આગેમેષ્વપિ ચેદેવમ્ અદ્ભુતં કિં શરીરિષુ ॥

અર્થવાનર્થમર્થિભ્યો ન દદાત્યત્ર કો ગુણઃ ।
એકૈવ ગતિરર્થસ્ય દાનમન્યા વિપત્તયઃ ॥

અર્થવાનેવ લોકેઽસ્મિન્ પૂજ્યતે મિત્રબાન્ધવૈઃ ।
અર્થહીનસ્તુ પુરુષો જીવન્નપિ મૃતોપમઃ ॥

અર્થવાન્ દુષ્કુલીનોઽપિ લોકે પૂજ્યતમો નરઃ ।
શશિનસ્તુલ્યવંશોઽપિ નિર્ધનઃ પરિભૂયતે ॥

અર્થશ્ચેત્ સર્વથા રક્ષ્ય ઇતિ કૈશ્ચિદુદાહૃતમ્ ।
તત્કથં ન હરિશ્ચન્દ્રોઽરક્ષત્ કુશિકનન્દને ॥

ધર્મસ્તુ રક્ષિતઃ સર્વૈર્ અપિ દેહવ્યયેન ચ ।
શિબિપ્રભૃતિભૂપાલૈર્ દધીચિપ્રમુખૈર્દ્વિજૈઃ ॥

અર્થસંપદ્વિમોહાય બહુશોકાય ચૈવ હિ ।
તસ્માદર્થમનર્થક્યં શ્રેયોઽર્થી દૂરતસ્ત્યજેત્ ॥

અર્થસંપાદનાર્થં ચ પીડ્યમાનસ્ય શત્રુભિઃ ।
સાધુષુ વ્યપદેશાર્થં દ્વિવિધઃ સંશ્રયઃ સ્મૃતઃ ॥

અર્થસિદ્ધિં પરામિચ્છન્ ધર્મમેવાદિતશ્ચરેત્ ।
નહિ ધર્માદપૈત્યર્થઃ સ્વર્ગલોકાદિવામૃતમ્ ॥

અર્થસ્ય નિશ્ચયો દૃષ્ટો વિચારેણ હિતોક્તિતઃ ।
ન સ્નાનેન ન દાનેન પ્રાણાયામશતેન વા ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસઃ સ ચ જાતુ ન કસ્યચિત્ ।
યદર્જનપરા લોકે સર્વેઽપિ ભુવનત્રયે ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્ ।
ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ ॥

અર્થસ્ય મૂલં પ્રકૃતિર્નયશ્ચ ધર્મસ્ય કારુણ્યમકૈતવં ચ ।
કામસ્ય વિત્તં ચ વપુર્વયશ્ચ મોક્ષસ્ય સર્વાર્થનિવૃત્તિરેવ ॥