મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2803-2822

અયે નીલગ્રીવ ક્વ કથય સખે તેઽદ્ય મુનયઃ પરં તોષં યેષાં તવ વરવિલાસો વિતનુતે ।
અમી દૂરાત્ ક્રૂરાઃ ક્વણિતમિદમાકર્ણ્ય સહસા ત્વરન્તે હન્તું ત્વામહહ શબરાઃ પુઙ્ખિતશરાઃ ॥

અયે નૃપતિમણ્ડલીમુકુટરત્ન યુષ્મદ્ભુજા- મહોષ્મતતિસંજુષા બત ભવત્પ્રતાપાર્ચિષા ।
દ્વિષામતિભૃશં યશઃ પ્રકટપારદો ધ્માપનાદ્ ઉદુસ્ફુટત તારકાઃ કપટતો વિહાયસ્તટે ॥

અયે પાથોવાહ સ્થગય કકુભોઽન્યાસ્તત ઇતસ્ ત્યજૈતાં સીમાનં વસતિ મુનિરસ્યાં કલશભૂઃ ।
ઉદઞ્ચત્કોપેઽસ્મિન્ સ જલધિરપિ સ્થાસ્યતિ ન તે યતઃ પાયં પાયં સલિલમિહ શૌર્યં પ્રથયસિ ॥

અયે મધુપ મા કૃથા બત વૃથા મનોદીનતાં તુષારસમયે લતાશતનિષેવણવ્યાકુલઃ ।
ઇયં પુરત એવ તે સરસપુષ્પમાસોદયે રસાલનવમઞ્જરી મધુઝરી જરીજૃમ્ભતે ॥

અયે મમોદાસિતમેવ જિહ્વયા દ્વયેઽપિ તસ્મિન્નનતિપ્રયોજને ।
ગરૌ ગિરઃ પલ્લવનાર્થલાઘવે મિતં ચ સારં ચ વચો હિ વાગ્મિતા ॥

અયે માતર્દૃષ્ટ્વા મુખમમૃતભાનુભ્રમવશાત્ કચચ્છદ્મા રાહુર્વસતિ કિમુ તૃષ્ણાતરલિતઃ ।
કિમેવં કન્દર્પાન્તકતરુણિ સિન્દૂરસરણિચ્- છલાદ્ભોક્તું ભૂયો બહિરિવ રસજ્ઞાં કલયતિ ॥

અયે માતસ્તાતઃ ક્વ ગત ઇતિ યદ્વૈરિશિશુના દરીગેહે લીના નિભૃતમિહ પૃષ્ટા સ્વજનની ।
કરેણાસ્યં તસ્ય દ્રુતમથ નિરુદ્ધ્યાશ્રુભૃતયા વિનિઃશ્વસ્ય સ્ફારં શિવ શિવ દૃશૈવોત્તરયતિ ॥

અયે મુક્તારત્ન પ્રસર બહિરુદ્દ્યોતય ગૃહાન્ અપિ ક્ષોણીન્દ્રાણાં કુરુ ફલવતઃ સ્વાનપિ ગુણાન્ ।
કિમત્રૈવાત્માનં જરયસિ મુધા શુક્તિકુહરે મહાગમ્ભીરોઽયં જલધિરિહ કસ્ત્વાં ગણયતિ ॥

અયે યદિ સમીહસે પરપુરાવરોધં પ્રભો તદાકલય મદ્વચઃ કિમપિ દર્પનારાયણ ।
પ્રતીપનૃપનાગરીનયનનીરકલ્લોલિની- સમુત્તરણચાતુરીં તુરગરાજિમધ્યાપય ॥

અયે લાજા ઉચ્ચૈઃ પથિ વચનમાકર્ણ્ય ગૃહિણી શિશોઃ કર્ણૌ યત્નાત્ સુપિહિતવતી દીનવદના ।
મયિ ક્ષીણોપાયે યદકૃત દૃશાવશ્રુબહુલે તદન્તઃશલ્યં મે ત્વમસિ પુનરુદ્ધર્તુમુચિતઃ ॥

અયે વાપીહંસા નિજવસતિસંકોચપિશુનં કુરુધ્વં મા ચેતો વિયતિ ચલતો વીક્ષ્ય વિહગાન્ ।
અમી તે સારઙ્ગા ભુવનમહનીયવ્રતભૃતાં નિરીહાણાંયેષાં તૃણમિવ ભવન્ત્યમ્બુનિધયઃ ॥

અયે વારાં રાશે કતિપયપયોબિન્દુવિભવૈર્ અમીભિર્મા ગર્વં વહ નિરવલેપા હિ કૃતિનઃ ।
ન કિં લોપામુદ્રાસહચરકરક્રોડકુહરે ભવાન્ દૃષ્ટઃ કષ્ટં પ્રચલજલજન્તુવ્યતિકરઃ ॥

અયે વારાં રાશે કુલિશકરકોપપ્રતિભયાદ્ અયં પક્ષપ્રેમ્ણા ગિરિપતિસુતસ્ત્વામુપગતઃ ।
ત્વદન્તર્વાસ્તવ્યો યદિ પુનરયં વાડવશિખી પ્રદીપ્તઃ પ્રત્યઙ્ગં ગ્લપયતિ તતઃ કોઽસ્ય શરણમ્ ॥

અયે સુધાકૈરવિણિ વ્યધાયિ મુધા સુધાધામનિ બન્ધુભાવઃ ।
જનાપવાદઃ પરિતઃ પ્રયાતઃ સમાગમો હન્ત ન જાતુ જાતઃ ॥

અયેઽસ્તમયતે શશી નહિ કૃશીભવત્યાગ્રહો વિનશ્યતિ તમો હઠં કિમણુમપ્યપાસ્તે મનઃ ।
સખિ પ્રકટિતોઽરુણો ન કરુણોદયસ્તે મનાક્ પ્રયાતિ ખલુ યામિની ન વિમનીકૃથા નાયકમ્ ॥

અયે સ્વર્ગઃ સ્વર્ગઃ કતિદિવસમાર્ગઃ પ્રવસતાં પુરસ્તુઙ્ગૌ સ્યાતાં યદિ ન કુચકુમ્ભૌ મૃગદૃશઃ ।
અયાચં પાથેયં સુલભ[મુભયં] મૂલફલયોઃ પયઃ સ્થાને સ્થાને પથિ પથિ ચ વિશ્રામતરવઃ ॥

અયે હેલાવેલાતુલિતકુલશૈલે જલનિધૌ કુતો વારામોઘં બત જલદ મોઘં વિતરસિ ।
સમન્તાદુત્તાલજ્વલદનલકીલાકવલન- ક્લમોપેતાનેતાનુપચર પયોભિર્વિટપિનઃ ॥

અયોગજામન્વભવં ન વેદનાં હિતાય મેઽભૂદિયમુન્મદિષ્ણુતા ।
ઉદેતિ દોષાદપિ દોષલાઘવં કૃશત્વમજ્ઞાનવશાદિવૈનસઃ ॥

અયોગ્યવસ્તુભરણાત્ ભજેદ્યોગ્યોઽપિ દુષ્ટતામ્ ।
રક્ષણાયેન્દ્રદત્તાસિં વહન્ વ્યાધોઽભવન્મુનિઃ ॥

અયોધ્યામટવીભૂતાં પિત્રા ભ્રાત્રા ચ વર્જિતામ્ ।
પિપાસાર્તોઽનુધાવામિ ક્ષીણતોયાં નદીમિવ ॥