મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2783-2802

અયિ હારલતે સંહર હરહુંકૃતિદગ્ધદેહસંક્ષોભમ્ ।
સદ્ભાવજાનુરક્તિર્ નહિ રમ્યા પણ્યનારીણામ્ ॥

અયિ હૃદય દયાં મયિ કુરુ કુરઙ્ગનયનાં વિના બધાન ધૃતિમ્ ।
ટસદિતિ ઝટિતિ સ્ફુટ વા સ્ફુટમિદમુક્તં ગતિર્નાન્યા ॥

અયુક્તં બહુ ભાષન્તે યત્ર કુત્રાપિ શેરતે ।
નગ્ના વિક્ષિપ્ય ગાત્રાણિ સજ્જરા ઇવ મદ્યપાઃ ॥

અયુક્તં યુક્તં વા યદભિહિતમજ્ઞેન વિભુના સ્તુયાદેતન્નિત્યં જડમપિ ગુરું તસ્ય વિનુયાત્ ।
વિવત્સુર્નૈઃસ્પૃહ્યં કથમપિ સભાયામભિનયેત્ સ્વકાર્યં સંતુષ્ટે ક્ષિતિભૃતિ રહસ્યેવ કથયેત્ ॥

અયુક્તં સ્વામિનો યુક્તં યુક્તં નીચસ્ય દૂષણમ્ ।
અમૃતં રાહવે મૃત્યુર્ વિષં શંકરભૂષણમ્ ॥

અયુક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્તબ્ધઃ શઠો નૈકૃતિકોઽલસઃ ।
વિષાદી દીર્ઘસૂત્રી ચ કર્તા તામસ ઉચ્યતે ॥

અયુક્તચારં દુર્દર્શમ્ અસ્વાધીનં નરાધિપમ્ ।
વર્જયન્તિ નરા દૂરાન્ નદીપઙ્કમિવ દ્વિપાઃ ॥

અયુક્તરૂપં કિમતઃપરં ભવેત્ ત્રિનેત્રવક્ષઃ સુલભં તવાપિ યત્ ।
સ્તનદ્વયેઽસ્મિન્ હરિચન્દનાસ્પદે પદં ચિતાભસ્મરજઃ કરિષ્યતિ ॥

અયુતં નિયુતં વાપિ પ્રદિશન્તુ પ્રાકૃતાય ભોગાય ।
ક્રીણન્તિ ન બિલ્વદલૈઃ કૈવલ્યં પચ્ચષૈર્મૂઢાઃ ॥

અયુધ્યમાનસ્યોત્પાદ્ય બ્રાહ્મણસ્યાસૃગઙ્ગતઃ ।
દુઃખં સુમહદાપ્નોતિ પ્રેત્યાપ્રાજ્ઞતયા નરઃ ॥

અયે કીરશ્રેણીપરિવૃઢ વૃથા વાસરશતં તરોરસ્ય સ્કન્ધે ગમયતિ ફલાશારભસતઃ ।
યદા પુષ્પારમ્ભે મુખમલિનિમા કિંશુકતરોસ્ તદૈવાભિજ્ઞાતં ફલિપરિચયો દુર્લભ ઇતઃ ॥

અયે કેયં ધન્યા ધવલગૃહવાતાયનગતા તુલાકોટિક્વાણૈર્વિષમવિશિખં જાગરયતિ ।
પુરા યા પ્રાણેશે ગતવતિ કૃતા પુષ્પધનુષા શરાસારૈ રાત્રિંદિવમકૃપમુજ્જાગરકૃશા ॥

અયે કેયં લીલાધવલગૃહવાતાયનતલે તુલાકોટિક્વાણૈઃ કુસુમધનુષં જાગરયતિ ।
અહો નેત્રદ્વન્દ્વં વિલસતિ વિલઙ્ઘ્ય શ્રુતિપથં કથં ન ત્રૈલોક્યં જયતિ મદનઃ સ્મેરવદનઃ ॥

અયે કેલીગૃહસ્તમ્ભ કિં કૃતં સુકૃતં ત્વયા ।
પર્યઙ્કે વલ્લભં ત્યક્ત્વા ત્વામાલિઙ્ગતિ માનિની ॥

અયે કો જાનીતે નિજપુરુષસઙ્ગો હિ ન તથા યથા ચેતઃ સ્ત્રીણાં પરપુરુષસઙ્ગો રમયતે ।
અપિ સ્વૈરં ભુક્તા દિવસમખિલં વાસરકૃતા કરસ્પર્શાદિન્દોર્મુકુલયતિ નેત્રાણિ નલિની ॥

અયે કોઽયં વૃદ્ધો ગૃહપરિવૃઢઃ કિં તવ પિતા ન મે ભર્તા કિંતુ વ્યપગતદૃગન્યચ્ચ બધિરઃ ।
હુહું શ્રાન્તોઽદ્યાહં શિશયિષુરિહૈવાપવરકે ક્વ યામિન્યાં યામિ સ્વપિમિ નનુ નિર્દંશમશકે ॥

અયે જલધિનન્દિનીનયનનીરજાલમ્બન- જ્વલજ્જ્વલનજિત્વરજ્વરભરત્વરાભઙ્ગુરમ્ ।
પ્રભાતજલજોન્નમદ્ગરિમગર્વસર્વંકષૈર્ જગત્ત્રિતયરોચનૈઃ શિશિરયાશુ માં લોચનૈઃ ॥

અયે તાલ વ્રીડાં વ્રજ ગુરુતયા ભાતિ ન ભવાન્ ફલે ન ચ્છાયા નો કઠિનપરિવારો હિ ભવતઃ ।
ઇયં ધન્યા ધન્યા સરલકદલી સુન્દરદલા પરાત્માનં મન્યે સુખયતિ ફલેનામૃતવતા ॥

અયે દિષ્ટ્યા નષ્ટો મમ ગૃહપિશાચીપરિચયઃ પરાવૃત્તં મોહાત્ સ્ફુરતિ ચ મનાગ્ બ્રહ્મણિ મનઃ ।
વિકારોઽપ્યક્ષાણાં ગલિત ઇવ નિર્ભાતિ વિષયાત્ તથાપિ ક્ષેત્રજ્ઞઃ સ્પૃહયતિ વનાય પ્રતિ મુહુઃ ॥

અયે દૂરભ્રાન્તં વિષયવિષમારણ્યવિપથે પરિભ્રાન્તં ચેતો મમ વિધુરિતં સ્વૈરમધુના ।
નિરાવર્તે નિત્યે સ્થિરનિરવધાનભ્રમમયે વિવેકપ્રભ્રશ્યદ્વિકૃતિપરમાનન્દજલધૌ ॥