મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2663-2682

અયં લોલન્મુક્તાવલિકિરણમાલાપરિકરઃ સ્ફુટસ્યેન્દોર્લક્ષ્મીં ક્ષપયિતુમલં મન્મથસુહૃત્ ।
વિશાલઃ શ્યામાયાઃ સ્ખલિતઘનનીલાંશુકવૃતિઃ સ્તનાભોગઃ સ્નિહ્યન્મસૃણઘુસૃણાલેપસુભગઃ ॥

અયં વહતિ ધાતારં યદ્વા દેવીં સરસ્વતીમ્ ।
પક્ષદ્વયમપિ સ્થાને રાજહંસસ્ય નિર્મલમ્ ॥

અયં વારામેકો નિલય ઇતિ રત્નાકર ઇતિ શ્રિતોઽસ્માભિસ્તૃષ્ણાતરલિતમનોભિર્જલનિધિઃ ।
ક એવં જાનીતે નિજકરપુટીકોટરગતં ક્ષણાદેનં તામ્યત્તિમિમકરમાપાસ્યતિ મુનિઃ ॥

અયં વિપાકો વદ કસ્ય યૂનઃ કલ્યાણિ કલ્યાણપરંપરાણામ્ ।
યદક્ષિકોણસ્રવદચ્છધારા હારાવતારો ગુણમન્તરેણ ॥

અયં શૂન્યો ગ્રામઃ સુરસદનમેતન્નુ પતિતં પુરઃ શુષ્કા વાપી તરુરયમિતઃ શીર્ણવિટપઃ ।
વયં ચૈતે પાન્થાઃ પરિકૃશદશાભાગ્યગતયઃ સમાનઃ સંયોગઃ કટુરપિ મનો મે રમયતિ ॥

અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તો ધાર્ત્તરાષ્ટ્રોપજીવિનામ્ ।
નિવેષ્ટવ્યં મયા તત્ર પ્રાણાનપરિરક્ષતા ॥

અયં સ તે તિષ્ઠતિ સંગમોત્સુકો વિશઙ્કસે ભીરુ યતોઽવધીરણામ્ ।
લભેત વા પ્રાર્થયિતા ન વા શ્રિયં શ્રિયો દુરાપઃ કથમીપ્સિતો ભવેત્ ॥

અયં સ ભુવનત્રયપ્રથિતસંયમઃ શંકરો બિભર્તિ વપુષાધુના વિરહકાતરઃ કામિનીમ્ ।
અનેન કિલ નિર્જિતા વયમિતિ પ્રિયાયાઃ કરં કરેણ પરિતાડયન્ જયતિ જાતહાસઃ સ્મરઃ ॥

અયં સ રશનોત્કર્ષી પીનસ્તનવિમર્દનઃ ।
નાભ્યૂરુજઘનસ્પર્શી નીવીવિસ્રંસનઃ કરઃ ॥

અયં સર્વાણિ શાસ્ત્રાણિ હૃદિ જ્ઞેષુ ચ વક્ષ્યતિ ।
સામર્થ્યકૃદમિત્રાણાં મિત્રાણાં ચ નૃપાત્મજઃ ॥

અયં સેનોત્તંસઃ કરકૃતકૃપાણો રણભુવિ દ્વિષદ્ભૂમીપાલાઃ કિમપસરત પ્રાણકૃપણાઃ ।
કિમભ્યર્થ્યઃ પૃથ્વીધરકુહરવાસોઽદ્ય ભવતાં ન કિં હૃદ્યા વિદ્યાધરનગરનીલોત્પલદૃશઃ ॥

અયં સ્નિગ્ધશ્યામો ય ઇહ વિહરત્યમ્બુજવને વિનિદ્રે વ્યાગુઞ્જન્મધુપ ઇતિ તં જલ્પતુ જનઃ ।
અહં શઙ્કે પઙ્કેરુહકુહરવાસવ્યસનિનીં શ્રિયં ભૃઙ્ગચ્છદ્મા મુરરિપુરુપેતો રમયિતુમ્ ॥

અયં સ્વભાવઃ સ્વત એવ યત્ પર- શ્રમાપનોદપ્રવણં મહાત્મનામ્ ।
સુધાંશુરેષ સ્વયમર્કકર્કશ- પ્રભાભિતપ્તામવતિ ક્ષિતિં કિલ ॥

અયં સ્વાર્થઃ પરાર્થોઽયમ્ ઇત્યેવં વા ન કલ્પયેત્ । વિબુધા નૈવ મન્યન્તે સ્વં પરં વા પૃથક્ પૃથક્ । નિયુઞ્જીત પરસ્યાર્થે પ્રોત્સહેત સ્વકર્મણિ ॥ અયં હિ તીવ્રેણ જગન્તિ તેજસા

પ્રતાપ્ય ભાસાં પતિરસ્તમાગતઃ ।
પ્રતાપમાત્રોપનતા વિભૂતયશ્ ચિરં ન તિષ્ઠન્તિ પરોપતાપિનામ્ ॥

અયં હિ દેહિનો દેહો દ્રવ્યજ્ઞાનક્રિયાત્મકઃ ।
દેહિનો વિવિધક્લેશસંતાપકૃદુદાહૃતઃ ॥

અયં હિ પ્રથમો રાગઃ સમસ્તજનરઞ્જને ।
યસ્ય નાસ્તિ દ્વિતીયોઽપિ સ કથં પઞ્ચમો ભવેત્ ॥

અયઃપિણ્ડ ઇવોત્તપ્તે ખલાનાં હૃદયે ક્ષણાત્ ।
પતિતા અપિ નેક્ષ્યન્તે ગુણાસ્તોયકના ઇવ ॥

અયથાવિહિતાનાં યન્ મનોજ્ઞતાસંપાદૌ ન સ્તઃ ।
કથયામ્યતસ્તરૂણાં રોપવિધાનં યથોદ્દિષ્ટમ્ ॥

અયને વિષુવે ચૈવ ષડશીતિમુખેષુ ચ ।
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે ચ દત્તમક્ષયમશ્નુતે ॥