મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2623-2642

અમ્લાનપઙ્કજા માલા કણ્ઠે રામસ્ય સીતયા ।
મુધા બુધા ભ્રમન્ત્યત્ર પ્રત્યક્ષેઽપિ ક્રિયાપદે ॥

અમ્લાનમાલ્યાભરણામ્બરસ્ય વરાઙ્ગનાનન્દનમન્દિરસ્ય ।
નિત્યપ્રકાશોત્સવસેવિતસ્ય સ્વર્ગસ્ય વિત્તસ્ય ચ કો વિશેષઃ ॥

અમ્લાનસ્તબકન્તિ કુન્તલભરે સીમન્તસીમાસ્વિમાઃ સિન્દૂરન્તિ કપોલભિત્તિષુ મિલન્મૈરેયરાગન્તિ ચ ।
પ્રૌઢેર્ષ્યાદ્યુતિવિશ્રમન્તિ નયનોપાન્તે કુરઙ્ગીદૃશઃ બિમ્બોષ્ઠે ક્ષિતિપાલ બાલતરણેર્લાક્ષારસન્તિ ત્વિષઃ ॥

અમ્લાનિરામોદભરશ્ચ દિવ્યઃ પુષ્પેષુ ભૂયાદ્ભવદઙ્ગસઙ્ગાત્ ।
દૃષ્ટં પ્રસૂનોપમયા મયાન્યન્ ન ધર્મશર્મોભયકર્મઠં યત્ ॥

અમ્લાનો બલવાઞ્શૂરશ્ છાયેવાનુગતઃ સદા ।
સત્યવાદી મૃદુર્દાન્તઃ સ રાજવસતિં વસેત્ ॥

અયં કનકનિર્મિતઃ સકલભૂધરાદુન્નતઃ સહસ્રનયનાશ્રયઃ સપદિ લબ્ધભાગ્યોદયઃ ।
કુચોપરિ પરિસ્ફુરત્તરુણિચારુચેલાઞ્ચલં મનાગપિ નિવારય ત્યજતુ ગર્વમુર્વીધરઃ ॥

અયં કાણઃ શુક્રો વિષમચરણઃ સૂર્યતનયઃ ક્ષતાઙ્ગોઽયં રાહુર્વિકલમહિમા શીતકિરણઃ ।
અજાનાનસ્તેષામપિ નિયતકર્મસ્વકફલં ગ્રહગ્રામગ્રસ્તા વયમિતિ જનોઽયં પ્રલપતિ ॥

અયં કામો નિજામો વા ત્વયા કિમવધારિતમ્ ।
ઇતિ દૃષ્ટિરિવ પ્રષ્ટું શ્રુતિં શ્રયતિ સુભ્રુવામ્ ॥

અયં ખલુ મૃણાલિનીનવવિલાસવૈહાસિકસ્ ત્વિષાં વિતપતે પતિઃ સપદિ દૃશ્યમાના નિજાઃ ।
સ્તનૌ પુલકયન્તિ ચોત્પલદૃશાં પ્રિયોરઃસ્થલે વિપર્યસિતવૃત્તયો ઘુસૃણપઙ્કપત્રાઙ્કુરાઃ ॥

અયં ચ સુરતજ્વાલઃ કામાગ્નિઃ પ્રણયેન્ધનઃ ।
નરાણાં યત્ર હૂયન્તે યૌવનાનિ ધનાનિ ચ ॥

અયં જ્યોત્સ્નાજાનિસ્તવ વદનદૂનોઽમ્બરગુહાં પ્રવિષ્ટસ્તત્રાપિ પ્રસૃતમિદમેનં દૃઢતમઃ ।
ઇતિ ત્રાસોદ્રેકક્રમગલિતસત્ત્વઃ ક્ષયગદી વિધિર્દગ્ધો દીનં વ્યથયતિ નિદાનં હિ મૃદુતા ॥

અયં તસ્યા રથક્ષોભાદ્ અંસેનાંસો નિપીડિતઃ ।
એકઃ કૃતી શરીરેઽસ્મિઞ્ શેષમઙ્ગં ભુવો ભરઃ ॥

અયં તાવદ્ બાષ્પસ્ત્રુટિત ઇવ મુક્તામણિસરો વિસર્પન્ ધારાભિર્લુઠતિ ધરણીં જર્જરકણઃ ।
નિરુદ્ધોઽપ્યાવેગઃ સ્ફુરદધરનાસાપુટતયા પરેષામુન્નેયો ભવતિ ચ ભરાધ્માતહૃદયઃ ॥

અયં તે વિદ્રુમચ્છાયો મરુમાર્ગ ઇવાધરઃ ।
કરોતિ કસ્ય નો બાલે પિપાસાકુલિતં મનઃ ॥

અયં ત્રયાણાં ગ્રામાણાં નિધાનં મધુરધ્વનિઃ ।
રેખાત્રયમિતીવાસ્યાઃ સૂત્રિતં કણ્ઠકન્દલે ॥

અયં દરિદ્રો ભવિતેતિ વૈધસીં લિપિં લલાટેઽર્થિજનસ્ય જાગ્રતીમ્ ।
મૃષા ન ચક્રેઽલ્પિતકલ્પપાદપઃ પ્રણીય દારિદ્ર્યદરિદ્રતાં નલઃ ॥

અયં દૂતાર્થસંક્ષેપઃ પ્રત્યર્થનિયતા ગિરઃ ।
પ્રયોજનં ક્રિયોત્પાદિ કિયચ્છક્યેત ભાષિતુમ્ ॥

અયં દૂરભ્રાન્તઃ પટુતરપિપાસાકુલમનાઃ કપોલે તે મત્તદ્વિપ નિપતિતઃ ષટ્પદયુવા ।
ત્વમપ્યેતાં પીનશ્રવણદરદોલાવ્યસનિતાં વિમુઞ્ચ સ્વાચ્છન્દ્યાદપનયતુ તાવત્ તૃષમિમામ્ ॥

અયં દ્વીપી પ્રિયાં લેઢિ જિહ્વાગ્રેણ પુનઃ પુનઃ ।
પ્રીતિમાયાતિ ચ તયા લિહ્યમાનઃ સ્વકાન્તયા ॥

અયં ધારાવાહસ્તડિદિયમિયં દગ્ધકરકા સ ચાયં નિર્ઘોષઃ સ ચ રવવશો ભેકનિચયઃ ।
ઇતીવ પ્રત્યઙ્ગપ્રથિતમદનાગ્નિં કૃશતનુર્ ઘનશ્વાસોત્ક્ષેપૈર્જ્વલયતિ મુહુર્મૃત્યુવશિની ॥