મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2443-2462

અમાત્યઃ શૂર એવ સ્યાદ્ યુદ્ધસંપન્ન એવ ચ ।
તસ્માદપિ ભયં રાજ્ઞઃ પશ્ય રાજ્યસ્ય યોજનમ્ ॥

અમાત્યરાષ્ટ્રદુર્ગાણિ કોશો દણ્ડશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
એતાઃ પ્રકૃતયસ્તજ્જ્ઞૈર્ વિજિગીષોરુદાહૃતાઃ ॥

અમાત્યાદ્યાઃ પ્રકૃતયો મિત્રાન્તા રાજ્યમુચ્યતે ।
અશેષરાજ્યવ્યસનાત્ પાર્થિવવ્યસનં ગુરુ ॥

અમાત્યે દણ્ડ આયત્તો દણ્ડે વૈનયિકી ક્રિયા ।
નૃપતૌ કોષરાષ્ટ્રે તુ દૂતે સંધિવિપર્યયૌ ॥

અમાત્યૈઃ કામવૃત્તો હિ રાજા કાપથમાશ્રિતઃ ।
નિગ્રાહ્યઃ સર્વથા સદ્ભિર્ ન નિગ્રાહ્યો નિગૃહ્યસે ॥

અમાત્યો યુવરાજશ્ચ ભુજાવેતૌ મહીપતેઃ ।
મન્ત્રી નેત્રં હિ તદ્ભિન્ન એતસ્મિન્નપિ તદ્વધઃ ॥

અમાત્સર્યં બુધાઃ પ્રાહુર્ દાનં ધર્મે ચ સંયમમ્ ।
અવસ્થિતેન નિત્યં ચ સત્યેનામત્સરી ભવેત્ ॥

અમાનિતં હિ યુધ્યેત કૃતમાનાર્થસંગ્રહમ્ ।
ન વિમાનિમત્યર્થં પ્રદીપ્તક્રોધપાવકમ્ ॥

અમાનુષં સત્ત્વમન્તર્ યોગિનં પ્રવિશેદ્યદિ ।
વાય્વગ્નિધારણા ચૈનં દેહસંસ્થં વિનિર્દહેત્ ॥

અમાનેનાપિ ભવતા દાનમાનાદિભિર્ગુણૈઃ ।
આશ્રિતઃ સર્વ એવાયં સમાનઃ ક્રિયતે જનઃ ॥

અમાયયૈવ વર્તેત ન કથંચન માયયા ।
બુધ્યેતારિપ્રયુક્તાં ચ માયાં નિત્યં સુસંવૃતઃ ॥

અમાવાસ્યામષ્ટમીં ચ પૌર્ણમાસીં ચતુર્દશીમ્ ।
બ્રહ્મચારી ભવેન્નિત્યમ્ અપ્યૃતૌ સ્નાતકો દ્વિજઃ ॥

અમિતં મધુ તત્કથા મમ શ્રવણપ્રાઘુણકીકૃતા જનૈઃ ।
મદનાનલબોધને ભવેત્ ખગ ધાય્યા ધિગધૈર્યધારિણઃ ॥

અમિતઃ સમિતઃ પ્રાપ્તૈર્ ઉત્કર્ષૈર્હર્ષદ પ્રભો ।
અહિતઃ સહિતઃ સાધુયશોભિરસતામસિ ॥

અમિતગુણોઽપિ પદાર્થો દોષેણૈકેન નિન્દિતો ભવતિ ।
નિખિલરસાયનમહિતો ગન્ધેનોગ્રેણ લશુન ઇવ ॥

અમિતદ્યુતિરાકરાત્ પ્રસૂતિઃ પરિશુદ્ધા ચ મહામણેર્વિશેષઃ ।
મકુટે ચરણાઙ્ગુલીયકે વા વિનિવેશઃ પુનરસ્ય શિલ્પિતન્ત્રમ્ ॥

અમિત્રં કુરુતે મિત્રં મિત્રં દ્વેષ્ટિ હિનસ્તિ ચ ।
કર્મ ચારભતે દુષ્ટં તમાહુર્મૂઢચેતસમ્ ॥

અમિત્રં કુરુતે મિત્રં મિત્રં દ્વેષ્ટિ હિનસ્તિ ચ ।
શુભં વેત્ત્યશુભં પાપં ભદ્રં દૈવહતો નરઃ ॥

અમિત્રં કુરુતે મિત્રં મિત્રં દ્વેષ્ટિ હિનસ્તિ વઃ ।
મિત્રાણિ તસ્ય નશ્યન્તિ અમિત્રં નષ્ટમેવ ચ ॥

અમિત્રં નૈવ મુઞ્ચેત બ્રુવન્તં કરુણાન્યપિ ।
દુઃખં તત્ર ન કુર્વીત હન્યાત્ પૂર્વાપકારિણમ્ ॥