મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2383-2402

અભ્યાસઃ કર્મણાં સમ્યગ્ ઉત્પાદયતિ કૌશલમ્ ।
વિધિના તાવદભ્યસ્તં યાવત્ સૃષ્ટા મૃગેક્ષણા ॥

અભ્યાસકારણા વિદ્યા લક્ષ્મીઃ પુણ્યાનુસારિણી ।
દાનાનુસારિણી કીર્તિર્ બુદ્ધિઃ કર્માનુસારિણી ॥

અભ્યાસરહિતા વિદ્યા નિરુદ્યોગા નૃપશ્રિયઃ ।
વેષયોષાશ્ચ રાગિણ્યો હાસ્યાયતનમઙ્ગને ॥

અભ્યાસશ્છન્દસાં દણ્ડો જ્વરદણ્ડશ્ચ લઙ્ઘનમ્ ।
યમદણ્ડો વિષ્ણુભક્તિઃ શત્રુદણ્ડઃ શુભા ગતિઃ ॥

અભ્યાસસ્થિતચૂતષણ્ડગહનસ્થાનાદિતો ગેહિની ગ્રામં કંચિદવૃક્ષકં વિરહિણી તૂર્ણં વધૂર્નીયતામ્ ।
અત્રાયાન્ત્યચિરેણ કોકિલકુલવ્યાહારઝંકારિણઃ પન્થસ્ત્રીજનજીવિતૈકહરણપ્રૌઢાઃ પુરો વાસરાઃ ॥

અભ્યાસાત્તુ સ્થિરસ્વાન્ત ઊર્ધ્વરેતાશ્ચ જાયતે ।
પરાનન્દમયો યોગી જરામરણવર્જિતઃ ॥

અભ્યાસાદ્ધાર્યતે વિદ્યા કુલં શીલેન ધાર્યતે ।
ગુણેન જ્ઞાયતે ત્વાર્યઃ કોપો નેત્રેણ ગમ્યતે ॥

અભ્યાસાદ્ધાર્યતે વિદ્યા કુલં શીલેન ધાર્યતે ।
ગુણૈર્મિત્રાણિ ધાર્યન્તે અક્ષ્ણા ક્રોધશ્ચ ધાર્યતે ॥

અભ્યાસાનુસરી વિદ્યા બુદ્ધિઃ કર્માનુસારિણી ।
ઉદ્યોગાનુસરી લક્ષ્મીઃ ફલં ભાગ્યાનુસારિ ચ ॥

અભ્યાસેન સ્થિરં ચિત્તમ્ અભ્યાસેનાનિલચ્યુતિઃ ।
અભ્યાસેન પરાનન્દો હ્યભ્યાસેનાત્મદર્શનમ્ ॥

અભ્યાસેનાન્યસંચારો હ્યભ્યાસેનાન્યરૂપતા ।
અભ્યાસેન સમુત્ક્રાન્તિર્ અભ્યાસેનાણિમાદયઃ ॥

અભ્યાસો રતિહેતોર્ ભવતિ નરાણાં ન વસ્તુસદ્ગુણતઃ ।
સત્યપિ માંસોપચયે રાગાય કુચૌ સ્ફિજૌ ન પુનઃ ॥

અભ્યાસો હિ કર્મણાં કૌશલમાવહતિ ।
ન હિ સકૃન્નિપાતમાત્રેણોદ- બિન્દુરપિ ગ્રાવણિ નિમ્નતામાદધાતિ ॥

અભ્યુક્ષિતોઽસિ સલિલૈર્ન બલાહકાનાં ચાષાગ્રપક્ષસદૃશં ભૃશમન્તરાલે ।
મિથ્યૈતદાનનમિદં ભવતસ્તથા હિ હેમન્તપદ્મમિવ નિષ્પ્રભતામુપૈતિ ॥

અભ્યુત્થાનમુપાગતે ગૃહપતૌ તદ્ભાષણે નમ્રતા તત્પાદાર્પિતદૃષ્ટિરાસનવિધિસ્તસ્યોપચર્યા સ્વયમ્ ।
સુપ્તે તત્ર શયીત તત્પ્રથમતો જહ્યાચ્ચ શય્યામિતિ પ્રાચ્યૈઃ પુત્રિ નિવેદિતઃ કુલવધૂસિદ્ધાન્તધર્માગમઃ ॥

અભ્યુદ્ધૃતા વસુમતી દલિતં રિપૂરઃ ક્રીડીકૃતા બલવતા બલિરાજલક્ષ્મીઃ ।
એકત્ર જન્મનિ કૃતં તદનેન યૂના જન્મત્રયે યદકરોત્ પુરુષઃ પુરાણઃ ॥

અભ્યુદ્યત્કવલગ્રહપ્રણયિનસ્તે શલ્લકીપલ્લવાસ્ તચ્ચાસ્ફાલસહં સરઃ ક્ષિતિધૃતામિત્યસ્તિ કો નિહ્નુતે ।
દન્તસ્તમ્ભનિષણ્ણનિઃસહકરઃ શ્વાસૈરતિપ્રાંશુભિર્ યેનાયં વિરહી તુ વારણપતિઃ સ્વામિન્ સ વિન્ધ્યો ભવાન્ ॥

અભ્યુન્નતસ્તનયુગા તરલાયતાક્ષી દ્વારિ સ્થિતા તદુપયાનમહોત્સવાય ।
સા પૂર્ણકુમ્ભનવનીરજતોરણસ્રક્ સંભારમઙ્ગલમયત્નકૃતં વિધત્તે ॥

અભ્યુન્નતાઙ્ગુષ્ઠનખપ્રભાભિર્ નિક્ષેપણાદ્રાગમિવોદ્ગિરન્તૌ ।
આજહ્રતુસ્તચ્ચરણૌ પૃથિવ્યાં સ્થલારવિન્દશ્રિયમવ્યવસ્થામ્ ॥

અભ્યુન્નતાનામણુરપ્યુદારં પશ્ચાત્ પ્રકોપં જનયેદરીણામ્ ।
તં ચાપ્રમત્તઃ પ્રસમીક્ષ્ય યાયાન્- ન નાશયેદ્ દૃષ્ટમદૃષ્ટહેતોઃ ॥