મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2183-2202

અપ્રાપ્તવલ્લભસમાગમનાધિકાયાઃ સખ્યાઃ પુરોઽત્ર નિજચિત્તવિનોદબુદ્ધ્યા ।
આલાપવેષગતિહાસ્યવિકત્થનાદ્યૈઃ પ્રાણેશ્વરાનુકૃતિમાકલયન્તિ લીલામ્ ॥

અપ્રાપ્યેઽપિ યથા કામે ધર્મે ચિન્તા ન કિં તથા ।
અલાભેઽપિ દ્વયોરેકા ભયદા શિવદાપરા ॥

અપ્રાપ્યેષુરુદાસિતાસિરશનેરારાત્ કુતઃ શઙ્કુતશ્ ચક્રવ્યુત્ક્રમકૃત્ પરોક્ષપરશુઃ શૂલેન શૂન્યા યયા ।
મૃત્યુર્દૈત્યપતેઃ કૃતઃ સ સદૃશઃ પાદાઙ્ગુલીપર્વતઃ પાર્વત્યા પ્રતિપાલ્યતાં ત્રિભુવનં નિઃશલ્યકલ્યં તયા ॥

અપ્રામાણ્યં ચ વેદાનાં શાસ્ત્રાણાં ચાતિલઙ્ઘનમ્ ।
સર્વત્ર ચાનવસ્થાનમ્ એતન્નાશનમાત્મનઃ ॥

અપ્રાર્થનમસંસ્પર્શમ્ અસંદર્શનમેવ ચ ।
પુરુષસ્યેહ નિયમો ભવેદ્રાગપ્રહાણયે ॥

અપ્રાર્થિતં યથા દુઃખં તથા સુખમપિ સ્વયમ્ ।
પ્રાણિનં પ્રતિપદ્યેત સર્વં નિયતિયન્ત્રિતમ્ ॥

અપ્રિયં ન હિ ભાષેત ન વિરુધ્યેત કેનચિત્ ।
કાર્યસિદ્ધિં સમીહેત કાર્યભ્રંશો હિ મૂર્ખતા ॥

અપ્રિયં પુરુષ ચાપિ પરદ્રોહં પરસ્ત્રિયમ્ ।
અધર્મમનૃતં ચૈવ દૂરાત્ પ્રાજ્ઞો વિવર્જયેત્ ॥

અપ્રિયં યસ્ય કુર્વીત ભૂયસ્ તસ્ય પ્રિયં ચરેત્ ।
અચિરેણ પ્રિયઃ સ સ્યાદ્ યોઽપ્રિયઃ પ્રિયમાચરેત્ ॥

અપ્રિયમુક્તાઃ પુરુષાઃ પ્રયતન્તે દ્વિગુણમપ્રિયં વક્તુમ્ ।
તસ્માદવાચ્યમપ્રિયમ્ અપ્રિયમશ્રોતુકામેન ॥

અપ્રિયવચનદરિદ્રૈઃ પ્રિયવચનાઢ્યૈઃ સ્વદારપરિતુષ્ટૈઃ ।
પરપરિવાદનિવૃત્તૈઃ ક્વચિત્ ક્વચિન્ મણ્ડિતા વસુધા ॥

અપ્રિયવચનાઙ્ગારૈર્ દગ્ધોઽપિ ન વિપ્રિયં વદત્યાર્યઃ ।
કિં દહ્યમાનમગરુ સ્વભાવસુરભિં પરિત્યજતિ ॥

અપ્રિયસ્યાપિ વચસઃ પરિણામાવિરોધિનઃ ।
વક્તા શ્રોતા ચ યત્રાસ્તિ રમન્તે તત્ર સંપદઃ ॥

અપ્રિયાણ્યપિ કુર્વન્તઃ સ્વાર્થાયોદ્યત ચેષ્ટિતાઃ ।
પણ્ડિતા નોપલભ્યન્તે વાયસૈરિવ કોકિલાઃ ॥

અપ્રિયાણ્યપિ કુર્વાણો નિષ્ઠુરાણ્યપિ ચ બ્રુવન્ ।
ચેતઃ પ્રહ્લાદયત્યેવ સર્વાવસ્થાસુ વલ્લભઃ ॥

અપ્રિયાણ્યપિ કુર્વાણો યઃ પ્રિયઃ પ્રિય એવ સઃ ।
દગ્ધમન્દિરસારેઽપિ કસ્ય વહ્નાવનાદરઃ ॥

અપ્રિયાણ્યપિ પથ્યાનિ યે વદન્તિ નૃણામિહ ।
ત એવ સુહૃદઃ પ્રોક્તા અન્યે સ્યુર્નામધારકાઃ ॥

અપ્રિયા ન ભવિષ્યન્તિ પ્રિયો મે ન ભવિષ્યતિ ।
અહં ચ ન ભવિષ્યામિ સર્વં ચ ન ભવિષ્યતિ ॥

અપ્રિયૈઃ સહ સંવાસઃ પ્રિયૈશ્ચાપિ વિનાભવઃ ।
અસદ્ભિઃ સંપ્રયોગશ્ચ તદ્દુઃખં ચિરજીવિનામ્ ॥

અપ્રિયૈરપિ નિષ્પિષ્ટૈઃ કિં સ્યાત્ ક્લેશાસહિષ્ણુભિઃ ।
યે તદુન્મૂલને શક્તા જિગીષા તેષુ શોભતે ॥