મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2163-2182

અપ્રદીપા યથા રાત્રિર્ અનાદિત્યં યથા નભઃ ।
તથાસાંવત્સરો રાજા ભ્રમત્યન્ધ ઇવાધ્વનિ ॥

અપ્રધાનઃ પ્રધાનઃ સ્યાત્ પાર્થિવં યદિ સેવતે ।
પ્રધાનોઽપ્યપ્રધાનઃ સ્યાદ્ યદિ સેવાવિવર્જિતઃ ॥

અપ્રભૂતમતનીયસિ તન્વી કાઞ્ચિધામ્નિ પિહિતૈકતરોરુ ।
ક્ષૌમમાકુલકરા વિચકર્ષ ક્રાન્તપલ્લવમભીષ્ટતમેન ॥

અપ્રમત્તશ્ચ યો રાજા સર્વજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
કૃતજ્ઞો ધર્મશીલશ્ચ સ રાજા તિષ્ઠતે ચિરમ્ ॥

અપ્રમત્તેઽપિ પુરુષે હિતકાર્યાવલમ્બિનિ ।
દૈવમુન્માર્ગરસિકમ્ અન્યથૈવ પ્રમદ્યતે ॥

અપ્રમાદશ્ચ કર્તવ્યસ્ ત્વયા રાજ્ઞઃ સમાશ્રયે ।
ત્વદીયસ્ય શરીરસ્ય વયં ભાગ્યોપજીવિનઃ ॥

અપ્રસન્નમપરાદ્ધરિ પત્યૌ કોપદીપ્તમુરરીકૃતધૈર્યમ્ ।
ક્ષાલિતં નુ શમિતં નુ વધૂનાં દ્રાવિતં નુ હૃદયં મધુવારૈઃ ॥

અપ્રસાદોઽનધિષ્ઠાનં દેયાંશહરણં ચ યત્ ।
કાલયાપોઽપ્રતીકારસ્ તદ્ વૈરાગ્યસ્ય કારણમ્ ॥

અપ્રસ્તાવસ્તુતિભિરનિશં કર્ણશૂલં કરોતિ સ્વં દારિદ્ર્યં વદતિ વસનં દર્શયત્યેવ જીર્ણમ્ ।
છાયાભૂતશ્ચલતિ ન પુરઃ પાર્શ્વયોર્નૈવ પશ્ચાન્ નિઃસ્વઃ ખેદં દિશતિ ધનિનાં વ્યાધિવદ્દુશ્ચિકિત્સ્યઃ ॥

અપ્રાકૃતઃ સ કથમસ્તુ ન વિસ્મયાય યસ્મિન્નુવાસ કરુણા ચ કૃતજ્ઞતા ચ ।
લક્ષ્મીશ્ચ સાત્ત્વિકગુણજ્વલિતં ચ તેજો ધર્મશ્ચ માનવિનયૌ ચ પરાક્રમશ્ચ ॥

અપ્રાકૃતસ્ય ચારિતાતિશયસ્ય ભાવૈર્ અત્યદ્ભુતૈર્મમ હૃતસ્ય તથાપ્યનાસ્થા ।
કોઽપ્યેષ વીરશિશુકાકૃતિરપ્રમેય- સામર્થ્યસારસમુદાયમયઃ પદાર્થઃ ॥

અપ્રાકૃતસ્યાહવદુર્મદસ્ય નિવાર્યમસ્યાસ્ત્રબલેન વીર્યમ્ ।
અલ્પીયસોઽપ્યામયતુલ્યવૃત્તેર્ મહાપકારાય રિપોર્વિવૃદ્ધિઃ ॥

અપ્રાજ્ઞેન ચ કાતરેણ ચ ગુણઃ સ્યાદ્ ભક્તિયુક્તેન કઃ પ્રજ્ઞાવિક્રમશાલિનોઽપિ હિ ભવેત્ કિં ભક્તિહીનાત્ ફલમ્ ।
પ્રજ્ઞાવિક્રમભક્તયઃ સમુદિતા યેષાં ગુણા ભૂતયે તે ભૃત્યા નૃપતેઃ કલત્રમિતરે સંપત્સુ ચાપત્સુ ચ ॥

અપ્રાપ્તકાલં વચનં બૃહસ્પતિરપિ બ્રુવન્ ।
લભતે બુદ્ધ્યવજ્ઞાનમ્ અવમાનં ચ ભારત ॥

અપ્રાપ્તકાલવચનં બૃહસ્પતિરપિ બ્રુવન્ ।
પ્રાપ્નુયાદ્ બુદ્ધિશૈથિલ્યમ્ અપમાનં ચ શાશ્વતમ્ ॥

અપ્રાપ્તકાલો યો મૂર્ખો હસેત્ સ્વેચ્છાનુસારતઃ ।
પ્રાપ્નુયાદ્ બુદ્ધ્યવજ્ઞાનં સભાયાં ચૈવ શાશ્વતમ્ ॥

અપ્રાપ્તકેલિસુખયોરતિમાનરુદ્ધ- સંધાનયો રહસિ જાતરુષોરકસ્માત્ ।
યૂનોર્મિથોઽભિલષતોઃ પ્રથમાનુનીતિં ભાવાઃ પ્રસાદપિશુનાઃ ક્ષપયન્તિ નિદ્રામ્ ॥

અપ્રાપ્તપુષ્પોદ્ગમવિભ્રમૈવ રુદ્ધા ભુજઙ્ગેન તથા યથેયમ્ ।
ન શક્યતે સ્પ્રષ્ટુમપીહમાનૈર્ આમોદિની ચન્દનશાખિકેવ ॥

અપ્રાપ્તપ્રથમાવકર્તનરુષા વ્યાનમ્રમૂકીભવદ્- વક્રેષ્વન્યશિરઃસુ યસ્ય દહને છિન્નં શિરો જુહ્વતઃ ।
ઉચ્ચાર્ય સ્વયમેવ મન્ત્રમકરોન્નાસ્યાહમિત્યાત્મનસ્ ત્યાગં પઙ્ક્તિમુખઃ સ વિક્રમસુહૃદ્વીરઃ કથં વર્ણ્યતે ॥

અપ્રાપ્તયૌવના નારી ન કામાય ન શાન્તયે ।
સંપ્રાપ્તે ષોડશે વર્ષે ગર્દભી ચાપ્સરાયતે ॥