મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2083-2102

અપિ સ્વમસ્વપ્નમસૂષુપન્નમી પરસ્ય દારાનનવૈતુમેવ મામ્ ।
સ્વયં દુરધ્વાર્ણવનાવિકાઃ કથં સ્પૃશન્તુ વિજ્ઞાય હૃદાપિ તાદૃશીમ્ ॥

અપિ સ્વલ્પતરં કાર્યં યદ્ભવેત્ પૃથિવીપતેઃ ।
તન્ન વાચ્યં સભામધ્યે પ્રોવાચેદં બૃહસ્પતિઃ ॥

અપિ સ્વલ્પમસત્યં યઃ પુરો વદતિ ભૂભુજામ્ ।
દેવાનાં ચ વિનાશઃ સ્યાદ્ ધ્રુવં તસ્ય ગુરોરપિ ॥

અપિ સ્વૈઃ સર્વસ્વૈઃ પુનરપધનૈઃ કૈરપિ ધનૈઃ પરિત્રાણૈઃ પ્રાણૈર્યદપિ ચ વિધેયં પરહિતમ્ ।
તદદ્યૈતચ્છબ્દાત્ પરભૃત ભવત્યેવ ભવતસ્ તતઃ શબ્દાલસ્યં કથમપિ નિરસ્યં ક્ષણમપિ ॥

અપીડયન્ બલં શત્રૂઞ્ જિગીષુરભિષેણયેત્ ।
સુખસાધ્યં દ્વિષાં સૈન્યં દીર્ઘપ્રયાણપીડિતમ્ ॥

અપીતક્ષીબકાદમ્બમ્ અસંમૃષ્ટામલામ્બરમ્ ।
અપ્રસાદિતશુદ્ધામ્બુ જગદાસીન્મનોહરમ્ ॥

અપુત્રત્વં ભવચ્છ્રેયો ન તુ સ્યાદ્વિગુણઃ સુતઃ ।
જીવન્નપ્યવિનીતોઽસૌ મૃત એવ ન સંશયઃ ॥

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ ।
તસ્માત્ પુત્રમુખં દૃષ્ટ્વા ભવેત્ પશ્ચાદ્ધિ તાપસઃ ॥

અપુત્રસ્ય ગૃહં શૂન્યં દિશઃ શૂન્યાસ્ત્વબાન્ધવાઃ ।
મૂર્ખસ્ય હૃદયં શૂન્યં સર્વશૂન્યા દરિદ્રતા ॥

અપુત્રસ્ય ગૃહં શોચ્યં શોચ્યં રાજ્યમરાજકમ્ ।
નિરાહારાઃ પ્રજાઃ શોચ્યા શોચ્યં મૈથુનમપ્રજમ્ ॥

અપુનર્દેહિશબ્દાર્થમ્ અપ્રત્યુપકૃતિક્ષમમ્ ।
અર્થિનં કુરુતે કશ્ચિત્ પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્ ॥

અપુષ્યત ઘનાવલી ભુવનજીવનૈર્યત્કરૈર્ અવર્ધ્યત સુધારુચિર્બહુબુધાલિસંતર્પણઃ ।
તમન્ધતમસચ્છિદં રવિમવેક્ષ્ય જાજ્વલ્યસે ત્વમેવ રવિકાન્તતામયસિ હન્ત કિં કુર્મહે ॥

અપૂજિતૈવાસ્તુ ગિરીન્દ્રકન્યા કિં પક્ષપાતેન મનોભવસ્ય ।
યદ્યસ્તિ દૂતી સરસોક્તિદક્ષા દાસઃ પતિઃ પાદતલે વધૂનામ્ ॥

અપૂજિતોઽતિથિર્યસ્ય ગૃહાદ્યાતિ વિનિઃશ્વસન્ ।
ગચ્છન્તિ પિતરસ્તસ્ય વિમુખાઃ સહ દૈવતૈઃ ॥

અપૂજ્યા યત્ર પૂજ્યન્તે પૂજ્યાનાં તુ વિમાનના ।
ત્રીણિ તત્ર પ્રવર્તન્તે દુર્ભિક્ષં મરણં ભયમ્ ॥

અપૂજ્યા યત્ર પૂજ્યન્તે પૂજ્યાનામપ્યમાનના ।
તવ દૈવકૃતો દણ્ડઃ સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ ॥

અપૂર્ણે નૈવ મર્તવ્યં સંપૂર્ણે નૈવ જીવતિ ।
તસ્માદ્ધૈર્યં વિધાતવ્યં હન્તવ્યા પરવાહિની ॥

અપૂર્વં ચૌર્યમભ્યસ્તં ત્વયા ચઞ્ચલલોચને ।
દિવાપિ જાગ્રતાં પુંસાં ચેતો હરસિ દૂરતઃ ॥

અપૂર્વં યદ્વસ્તુ પ્રથયતિ વિના કારણકલાં જગદ્ ગ્રાવપ્રખ્યં નિજરસભરાત્ સારયતિ ચ ।
ક્રમાત્ પ્રખ્યોપાખ્યાપ્રસરસુભગં ભાસયતિ તત્ સરસ્વત્યાસ્તત્ત્વં કવિસહૃદયાખ્યં વિજયતે ॥

અપૂર્વઃ કોઽપિ કોપાગ્નિઃ સજ્જનસ્ય ખલસ્ય ચ ।
એકસ્ય શામ્યતિ સ્નેહાદ્ વર્ધતેઽન્યસ્ય વારિતઃ ॥