મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2063-2082

અપિ વટતરોઃ સ્પર્ધાં બીજેન સર્ષપ સાંપ્રતં પરિણમસિ યો મુષ્ટિઃ શાકં સતિ સ્થલસૌષ્ઠવે ।
જઠરકુહરક્રીડદ્વિશ્વો યદેકદલોદરે પ્રલયશિશુકો દેવઃ શિશ્યે પુરેતિ હ શુશ્રુમઃ ॥

અપિ વર્ષશતં સ્થિત્વા સદા કૃત્રિમરાગિણી ।
વેશ્યા શુકીવ નિઃશ્વાસા નિઃસઙ્ગેભ્યઃ પલાયતે ॥

અપિ વિધિઃ કુસુમાનિ તવાશુગાન્ સ્મર વિધાય ન નિર્વૃતિમાપ્તવાન્ ।
અદિત પઞ્ચ હિ તે સ નિયમ્ય તાંસ્ તદપિ તૈર્બત જર્જરિતં જગત્ ॥

અપિ વીર્યોત્કટઃ શત્રુર્ યતો ભેદેન સિધ્યતિ ।
તસ્માદ્ ભેદઃ પ્રયોક્તવ્યઃ શત્રૂણાં વિજિગીષુણા ॥

અપિ વેત્તિ ષડક્ષરાણિ ચેદ્ ઉપદેષ્ટું શિતિકણ્ઠમિચ્છતિ ।
વસનાશનમાત્રમસ્તિ ચેદ્ ધનદાદપ્યતિરિચ્યતે ખલઃ ॥

અપિ શારદચન્દ્રિકા યદીયાં તુલનાં ગચ્છતિ દુષ્કરૈસ્તપોભિઃ ।
ન તટુઞ્ઝતિ માનસં મદીયં હસિતં ખઞ્જનમઞ્જુલોચનાયાઃ ॥

અપિ શાસ્ત્રેષુ કુશલા લોકાચારવિવર્જિતાઃ ।
સર્વે તે હાસ્યતાં યાન્તિ યથા તે મૂર્ખપણ્ડિતાઃ ॥

અપિ શિશિરતરોપચારયોગ્યં દ્વિતયમિદં યુગપન્ન સહ્યમેવ ।
જરઠિતરવિદીધિતિશ્ચ કાલો દયિતજનેન સમં ચ વિપ્રયોગઃ ॥

અપિ શ્રોણિભરસ્વૈરાં ધર્તું તામશકન્ન સઃ ।
તદઙ્ગસઙ્ગજસ્તમ્ભો ગજસ્તમ્ભોરુદોરપિ ॥

અપિ સંતાપશમનાઃ શુદ્ધાઃ સુરભિશીતલાઃ ।
ભુજઙ્ગસઙ્ગાજ્જાયન્તે ભીષણાશ્ચન્દનદ્રુમાઃ ॥

અપિ સંપૂર્ણતાયુક્તૈઃ કર્તવ્યાઃ સુહૃદો બુધૈઃ ।
નદીશઃ પરિપૂર્ણોઽપિ ચન્દ્રોદયમપેક્ષતે ॥

અપિ સંભૃતસ્ય સતતં રિક્તત્વં બિભ્રતો વિસર્જનતઃ ।
ઉદરસ્યોદારસ્ય ચ કેવલમાકારતો ભેદઃ ॥

અપિ સત્પથનિષ્ઠાનામ્ આશાઃ પૂરયતામપિ ।
અગસ્ત્યવૃત્તિર્મેઘાનાં હન્ત માલિન્યકારણમ્ ॥

અપિ સ દિવસઃ કિં સ્યાદ્યત્ર પ્રિયામુખપઙ્કજે મધુ મધુકરીવાસ્મદ્દૃષ્ટિર્વિકાસિનિ પાસ્યતિ ।
તદનુ ચ મૃદુસ્નિગ્ધાલાપક્રમાહિતનર્મણઃ સુરતસચિવૈરઙ્ગૈઃ સઙ્ગો મમાપિ ભવિષ્યતિ ॥

અપિ સર્વવિદો ન રાજતે વચનં શ્રોતરિ બોધવર્જિતે ।
અપિ ભર્તરિ નષ્ટલોચને વિફલઃ કિં ન કલત્રવિભ્રમઃ ॥

અપિ સહવસતામસતાં જલરુહજલવદ્ભવત્યસંશ્લેષઃ ।
દૂરેઽપિ સતાં વસતાં પ્રીતિઃ કુમુદેન્દુવદ્ ભવતિ ॥

અપિ સાગરપર્યન્તા વિચેતવ્યા વસુન્ધરા ।
દેશો હ્યરત્નિમાત્રોઽપિ નાસ્તિ દૈવજ્ઞવર્જિતઃ ॥

અપિ સુભગં તવ વદનં પશ્યતિ સુભગે યદા યદા ચન્દ્રઃ ।
ગ્લાયતિ હન્ત પિધત્તે સપદિ મુખં સ્વં પયોદાન્તઃ ॥

અપિ સ્થાનુવદાસીત શુષ્યન્ પરિગતઃ ક્ષુધા ।
ન ત્વેવાનાત્મસંપન્નાદ્ વૃત્તિમીહેત પણ્ડિતઃ ॥

અપિ સ્યાત્ પિતૃહા વૈરી સોઽપિ દાનવિલોભિતઃ ।
ગત્વા વિશ્વાસભાવં સ શત્રોરાત્માનમર્પયેત્ ॥