મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1703-1722

અન્નં કિંશુકપુષ્પપુઞ્જસદૃશં પાષાણજાલૈર્યુતં ધૂમ્યં ગન્ધયુતં ચ જાલમખિલં ભગ્નાશ્ચ દન્તાલયઃ ।
આજ્યં દૂરતરં ન ચાપિ લવણં ન શ્રૂયતે તિન્ત્રિણી ભક્ષ્યાણાં વચનં ચ નાસ્તિ હિ સખે તદ્ભોજનં વર્ણયે ॥

અન્નં દદ્યાદતિથયે શ્રદ્ધયા સ્વર્ગદં હિ તત્ ।
સકુટુમ્બો દિશન્નન્નં સક્તુપ્રસ્થો દિવંગતઃ ॥

અન્નં ધાન્યં વસુ વસુમતીત્યુત્તરેણોત્તરેણ વ્યાકૃષ્યન્તે પરમકૃપણાઃ પામરા યદ્વદિત્યમ્ ।
ભૂમિઃ ખં દ્યૌર્દ્રુહિણગૃહમિત્યુત્તરેણોત્તરેણ વ્યામોહ્યન્તે વિમલમતયોઽપ્યસ્થિરેણૈવ ધામ્ના ॥

અન્નં નાસ્ત્યુદકં નાસ્તિ નાસ્તિ તામ્બૂલચર્વણમ્ ।
મન્દિરેષુમહોત્સાહઃ શુષ્કચર્મસ્ય (?) તાડનમ્ ॥

અન્નં મુક્તાસુવર્ણં દ્રવગુણરહિતાઃ સ્વર્ણરૂપાશ્ચ સૂપાઃ સામોદાઃ શાકભેદાઃ ફલગુડમિલિતાઃ પાયસમ્ ... ।
યાવદ્ભોજ્યં તદાજ્યં દધિ કથિનતરં નૈકરૂપાસ્ત્વપૂપાઃ ભુજ્યન્તે ભૂસુરૌધૈર્મહતિ તવ ગૃહે રામચન્દ્રસ્ય તૃપ્ત્યૈ ॥

અન્નં વિધાત્રા વિહિતં મર્ત્યાનાં જીવધારણમ્ ।
તદનાદૃત્ય મતિમાન્ પ્રાર્થયેન્ન તુ કિંચન ॥

અન્નં સંપ્રોક્ષ્ય ગાયત્ર્યા સત્યં ત્વર્તેતિ મન્ત્રતઃ ।
ઋતં ત્વેતિ ચ સાયં તુ પરિષિઞ્ચેત્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

અન્નં હિ પ્રાણિનાં પ્રાણા આર્તાનાં શરણં ત્વહમ્ ।
ધર્મો વિત્તં નૃણાં પ્રેત્ય સન્તોઽર્વાગ્ બિભ્યતોઽરણમ્ ॥

અન્નજા ભુવિ મર્ત્યાનાં શ્રમજા વા કથંચન ।
સૈષા ભવતિ લોકસ્ય નિદ્રા સર્વસ્ય લૌકિકી ॥

અન્નદાતા ભયત્રાતા કન્યાદાતા તથૈવ ચ ।
જનિતા ચોપનેતા ચ પઞ્ચૈતે પિતરઃ સ્મૃતાઃ ॥

અન્નદાનં મહાદાનં વિદ્યાદાનં મહત્તરમ્ ।
અન્નેન ક્ષણિકા તૃપ્તિર્ યાવજ્જીવં તુ વિદ્યયા ॥

અન્નદાનાત્ પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
અન્નેન ધાર્યતે સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્ ॥

અન્નદાહે હરેન્માંસમ્ અમ્બુદાહે ચ શોણિતમ્ ।
કામદાહે હરેન્નેત્રમ્ અનિદ્રા રોગકારિણી ॥

અન્નદો જલદશ્ચૈવ આતુરસ્ય ચિકિત્સકઃ ।
ત્રયસ્તે સ્વર્ગમાયાન્તિ વિના યજ્ઞેન ભારત ॥

અન્નપાનં વિષાદ્રક્ષેદ્ વિશેષેણ મહીપતેઃ ।
યોગક્ષેમૌ તદાયત્તૌ ધર્માદ્યા યન્નિબન્ધનાઃ ॥

અન્નપાનાદિભિશ્ચૈવ વસ્ત્રાલંકારભૂષણૈઃ ।
ગન્ધમાલ્યૈર્વિચિત્રૈશ્ચ ગુરું તત્ર પ્રપૂજયેત્ ॥

અન્નપાનાનિ જીર્યન્તે યત્ર ભક્ષાશ્ચ ભક્ષિતાઃ ।
તસ્મિન્નેવોદરે ગર્ભઃ કિં નામ ન વિજીર્યતે ॥

અન્નપ્રણાશે સીદન્તિ શરીરે પઞ્ચ ધાતવઃ ।
આહારાત્ સર્વભૂતાનિ સંભવન્તિ મહીતલે ॥

અન્નમૂલં બલં પુંસાં બલમૂલં હિ જીવનમ્ ।
તસ્માદ્ યત્નેન સંરક્ષેદ્ બલં ચ કુશલો ભિષક્ ॥

અન્નવસ્ત્રસુવર્ણાનિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નદીતીરે દદાતિ વ્રજ સત્વરમ્ ॥