મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1120-1139

અધીતિબોધાચરણપ્રચારણૈર્ દશાશ્ચતસ્રઃ પ્રણયન્નુપાધિભિઃ ।
ચતુર્દશત્વં કૃતવાન્ કુતઃ સ્વયં ન વેદ્મિ વિદ્યાસુ ચતુર્દશસ્વયમ્ ॥

અધીતે તુ મહાભાષ્યે વ્યર્થા સા પદમઞ્જરી ।
નાધીતે તુ મહાભાષ્યે વ્યર્થા સા પદમઞ્જરી ॥

અધીત્ય ચતુરો વેદાન્ ધર્મશાસ્ત્રાણ્યનેકશઃ ।
પરં તત્ત્વં ન જાનાતિ દર્વી પાકરસાનિવ ॥

અધીત્ય ચતુરો વેદાન્ વ્યાકૃત્યાષ્ટાદશ સ્મૃતીઃ ।
અહો શ્રમસ્ય વૈફલ્યમ્ આત્માપિ કલિતો ન ચેત્ ॥

અધીત્ય નીતિં યસ્માચ્ચ નીતિયુક્તો ન દૃશ્યતે ।
અનભિજ્ઞશ્ચ સાચિવ્યં ગમિતઃ કેન હેતુના ॥

અધીત્ય વેદાન્ પરિસંસ્તીર્ય ચાગ્નીન્ ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈઃ પાલયિત્વા પ્રજાશ્ચ ।
ગોબ્રાહ્મણાર્થે શસ્ત્રપૂતાન્તરાત્મા હતઃ સંગ્રમે ક્ષત્રિયઃ સ્વર્ગમેતિ ॥

અધીત્ય સકલં શ્રુતં ચેરમુપાસ્ય ઘોરં તપો યદિચ્છસિ ફલં તયોરહ હિ લાભપૂજાદિકમ્ ।
છિનત્સિ તરુપલ્લવપ્રસરમેવ શૂન્યાશયઃ કથં સમુપલિપ્સતે સુરસમસ્ય પક્વં ફલમ્ ।

અધીત્યેદં યથાશાસ્ત્રં નરો જાનાતિ સત્તમઃ ।
ધર્મોપદેશવિખ્યાતં કાર્યાકાર્યં શુભાશુભમ્ ॥

અધીયતે વિજાનન્તિ વિરજ્યન્તિ મુહુર્મુહુઃ ।
નાત્યન્તાય નિવર્તન્તે નરા વષમ્યતો વિધેઃ ॥

અધીયીત બ્રાહ્મણોઽથો યજેત દદ્યાદિયાત્ તીર્થમુખ્યાનિ ચૈવ ।
અધ્યાપયેદ્યાજયેચ્ચાપિ યાજ્યાન્ પ્રતિગ્રહાન્ વા વિદિતાન્ પ્રતીચ્છેત્ ॥

તથા રાજન્યો રક્ષણં વૈ પ્રજાનાં કૃત્વા ધર્મેણાપ્રયત્તોઽથ દત્ત્વા ।
યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા સર્વવેદાનધીત્ય દારાન્ કૃત્વા પુણ્યકૃદાવસેદ્ ગૃહાન્ ॥

વૈશ્યોઽધીત્ય કૃષિગોરક્ષપણ્યૈર્ વિત્તં ચિન્વન્ પાલયન્નપ્રમત્તઃ ।
પ્રિયં કુર્વન્ બ્રાહ્મણક્ષત્રિયાણાં ધર્મશીલઃ પુણ્યકૃદાવસેદ્ ગૃહાન્ ॥

પરિચર્યાં વન્દનં બ્રાહ્માણાનાં નાધીયીત પ્રતિષિદ્ધોઽસ્ય યજ્ઞઃ ।
નિત્યોત્થિતો ભૂતયેઽતન્દ્રિતહઃ સ્યાદ્ એષ સ્મૃતઃ શૂદ્રધર્મઃ પુરાણઃ ॥

અધીરઃ કર્કશઃ સ્તબ્ધઃ કુચેલઃ સ્વયમાગતઃ ।
એતે પઞ્ચ ન પૂજ્યન્તે બૃહસ્પતિસમા યદિ ॥

અધીરાક્ષ્યાઃ પીનસ્તનકલશમાસ્કન્દસિ મુહુઃ ક્રમાદૂરુદ્વન્દ્વં કલયસિ ચ લાવણ્યલલિતમ્ ।
ભુજાશ્લિષ્ટો હર્ષાદનુભવસિ હસ્તાહતિકલામ્ ઇદં વીણાદણ્ડં પ્રકટય ફલં કસ્ય તપસઃ ॥

અધુના દધિમન્થનાનુબન્ધં કુરુષે કિં ગુરુવિભ્રમાલસાઙ્ગિ ।
કલશસ્તનિ લાલસીતિ કુઞ્જે મુરલીકોમલકાકલી મુરારેઃ ॥

અધુના મધુકરપતિના ગિલિતોઽપ્યપકારદંપતી યેન ।
ત્રાતઃ સ પાલયેત્ત્વાં વિકારરહિતો વિનાયકો લક્ષ્મ્યાઃ ॥

અધૃતપરિપતન્નિચોલબન્ધં મુષિતનકારમવક્રદૃષ્ટિપાતં ।
પ્રકટહસિતમુન્નતાસ્યબિમ્બં પુરસુદૃશઃસ્મરચેષ્ટિતં સ્મરામિ ॥

અધૃત યદ્વિરહોષ્મણિ સજ્જિતં મનસિજેન તદૂરુયુગં તદા ।
સ્પૃશતિ તત્કદનં કદલીતરુર્ યદિ મરુજ્વલદૂષરદૂષિતઃ ॥

અધોગતિં ચ સમ્પ્રાપ્ય બિસાઃ પઙ્કકલઙ્કિતાઃ ।
ગુણિનો નિર્ગુણૈર્દાશૈઃ કૃષ્ટાઃ સ્વાઙ્કુરદર્શિતાઃ ॥