મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1020-1039

અદ્વૈતં સુખદુઃખયોરનુગુણં સર્વાસ્વવસ્થાસુ યદ્ વિશ્રામો હૃદયસ્ય યત્ર જરસા યસ્મિન્નહાર્યો રસઃ ।
કાલેનાવરણાત્યયાત્ પરિણતે યત્સ્નેહસારે સ્થિતં ભદ્રં તસ્ય સુમાનુષસ્ય કથમપ્યેકં હિ તત્ પ્રાપ્યતે ॥

અદ્વૈતમેકં સુખમુન્નયન્તી વિસ્મારયન્તી જગદેવ તન્વિ ।
મુક્તાશ્રિતામાત્મરુચિં વદન્તી વેદાન્તસિદ્ધાન્તકથેવ ભાસિ ॥

અદ્વૈતોક્તિપટૂન્ વટૂનપિ વયં બાલાન્ નમસ્કુર્મહે યે તુ દ્વન્દ્વવદાસ્તદીયશિરસિ ન્યસ્યામ વામં પદમ્ ।
સિંહઃ સ્વીયશિશૂન્ નિવેશ્ય હૃદયે સાન્દ્રાદરાદામૃશત્ય્ આવેશેન ભિનત્તિ સંભ્રમપદં મત્તેભકુમ્ભસ્થલમ્ ॥

અદ્વૈધમાનસંયુક્તં શૂરં ધીરં વિપશ્ચિતમ્ ।
ન શ્રીઃ સંત્યજતે નિત્યમ્ આદિત્યમિવ રશ્મયઃ ॥

અધઃ કરોતિ યદ્રત્નં મૂર્ધ્ના ધારયતે તૃણમ્ ।
દોષસ્તસ્યૈવ જલધે રત્નં રત્નં તૃણં તૃણમ્ ॥

અધઃ કુર્વન્પ્રજાઃ સર્વા બહુધા મહિમોલ્બણઃ ।
રાજા પર્વણિ કસ્મિંશ્ચિદ્ ભવેદહિભયાકુલઃ ॥

અધઃ ક્ષિપન્તિ કૃપણા વિત્તં તત્ર યિયાસવઃ ।
સન્તસ્તુ ગુરુતીર્થાદૌ તદુચ્ચૈઃપદકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

અધઃ પશ્યન્ પાર્શ્વદ્વયવલિતસાચીકૃતશિરાઃ શનૈઃ પક્ષસ્થૈર્યાદ્દિવિ મસૃણચક્રાકૃતિગતિઃ ।
ચિરાચ્ચિલ્લસ્તિર્યક્ત્વરિતતરમાહારનિપુણો નિપત્યૈવાકસ્માચ્ચલચરણમૂર્ધં પ્રપતતિ ॥

અધઃ પશ્યસિ કિં બાલે પતિતં તવ કિં ભુવિ ।
રે રે મૂર્ખ ન જાનાસિ ગતં તારુણ્યમૌક્તિકમ્ ॥

અધઃપુષ્પી શઙ્ખપુષ્પી લજ્જાલુર્ગિરિકર્ણિકા ।
નીલિની સહદેવા ચ પુત્રમાર્જારિકા તથા ॥

વિષ્ણુક્રાન્તા ચ સર્વાસાં જટા ગ્રાહ્યા રવેર્દિને ।
બદ્ધા ભુજે વિલેપાદ્વા કાયે શસ્ત્રૌઘવારિકા ॥

અધઃ શેતે શમ્ભુસ્તવ ચરણમાધાય હૃદયે બહિર્દ્વારે દૌવારિકપદમુપેતઃ કમલજઃ ।
વિડૌજા વૈફલ્યં ભજતિ નિજવિજ્ઞાપનકૃતે તાવહં દાસઃ સ્યામિતિ મનસિ લજ્જા ભયમપિ ॥

અધઃસ્થા રમતે નારી ઉપરિસ્થશ્ચ કામુકઃ ।
પ્રસિદ્ધં તદ્રતં જ્ઞેયં ગ્રામબાલજનપ્રિયમ્ ॥

અધનં ખલુ જીવધનં ધનમર્ધધનં મહદ્ધનં ધાન્યમ્ ।
અતિધનમેતત્ સુન્દરિ વિદ્યા ચ તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ ॥

અધના અપિ તે ધન્યાઃ સાધવો ગૃહમેધિનઃ ।
યદ્ગૃહા હ્યર્હવર્યામ્બુતૃણભૂમીશ્વરાવરાઃ ॥

અધના ધનમિચ્છન્તિ વાચં ચૈવ ચતુષ્પદાઃ ।
માનવાઃ સ્વર્ગમિચ્છન્તિ મોક્ષમિચ્છન્તિ દેવતાઃ ॥

અધનેનાર્થકામેન નાર્થઃ શક્યો વિવિત્સતા ।
અર્થૈરર્થા નિબધ્યન્તે ગજૈરિવ મહાગજાઃ ॥

અધનો દાતુકામોઽપિ સંપ્રાપ્તો ધનિનાં ગૃહમ્ ।
મન્યતે યાચકોઽયં ધિગ્ દારિદ્ર્યં ખલુ દેહિનામ્ ॥

અધનોઽયં ધનં પ્રાપ્ય માદ્યન્નુચ્ચૈર્ન માં સ્મરેત્ ।
ઇતિ કારુણિકો નૂનં ધનં મે ભૂરિ નાદદત્ ॥

અધમં બાધતે ભૂયો દુઃખવેગો ન તત્તમમ્ ।
પાદદ્વયં વ્રજત્યાશુ શીતસ્પર્શો ન ચક્ષુષી ॥