મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 0741-0760

(શ્રીભગવાનુવાચ) કામ એષ ક્રોધ એષ રજોગુણસમુદ્ભવઃ ।
મહાશનો મહાપાપ્મા વિદ્ધ્યેનમિહ વૈરિણમ્ ॥

ધૂમેનાવ્રિયતે વહ્નિર્ યથાદર્શો મલેન ચ ।
યથોલ્બેનાવૃતો ગર્ભસ્ તથા તેનેદમાવૃતમ્ ॥

અથ કોકિલ કુરુ મૌનં જલધરસમયેઽપિ પિચ્છિલા ભૂમિઃ ।
વિકસતિ કુટજકદમ્બે વક્તરિ ભેકે કુતસ્તવાવસરઃ ॥

અથ ધૂકસ્વરો વામે યાત્રાયાં ગચ્છતઃ શુભઃ ।
દક્ષિણે મૃતયે કિંચિદ્ દુષ્ટં દર્શનમસ્ય હિ ॥

અથ જગદવગાઢં વાસરાન્તાપચારાત્ તિમિરપટલવૃદ્ધાવપ્રતીકારસત્ત્વમ્ ।
શશિભિષગનુપૂર્વં શીતહસ્તો ભિષજ્યન્ન્ અધિકવિશદવક્ત્રઃ સ્વૈરભાવં ચકાર ॥

અથ દીર્ઘતમં તમઃ પ્રવેક્ષ્યન્ સહસા રુગ્ણરયઃ સ સંભ્રમેણ ।
નિપતન્તમિવોષ્ણરશ્મિમુર્વ્યાં વલયીભૂતતરું ધરાં ચ મેને ॥

અથ દેહં સ્થિરીર્ક્તું યોગિનાં સિદ્ધિમિચ્છતામ્ ।
કથ્યન્તે શુદ્ધકર્માણિ યૈઃ સિદ્ધિં પ્રાપુરુત્તમાઃ ॥

અથ નગરધૃતૈરમાત્યરત્નૈઃ પથિ સમિયાય સ જાયયાભિરામઃ ।
મધુરિવ કુસુમશ્રિયા સનાથઃ ક્રમમિલિતૈરલિભિઃ કુતૂહલોત્કૈઃ ॥

અથ નભસિ નિરીક્ષ્ય વ્યાપ્તદિક્ચક્રવાલં સજલજલદજાલં પ્રાપ્તહઋષપ્રકર્ષઃ ।
વિહિતવિપુલબર્હાડમ્બરો નીલકણ્ઠો મદમૃદુકલકણ્ઠો નાટ્યમઙ્ગીચકાર ॥

અથ નયનસમુત્થં જ્યોતિરત્રેરિવ દ્યૌઃ સુરસરિદિવ તેજો વહ્નિનિષ્ઠ્યૂતમૈશમ્ ।
નરપતિકુલભૂત્યૈ ગર્ભમાધત્ત રાજ્ઞી ગુરુભિરભિનિવિષ્ટં લોકપાલાનુભાવૈઃ ॥

અથ નિત્યમનિત્યં વા નેહ શોચન્તિ તદ્વિદઃ ।
નાન્યથા શક્યતે કર્તું સ્વભાવઃ શોચતામિતિ ॥

અથ પઙ્ક્તિમતામુપેયિવદ્ભિઃ સરસૈર્વક્રપથશ્રિતૈર્વચોભિઃ ।
ક્ષિતિભર્તુરુપાયનં ચકાર પ્રથમં તત્પરતસ્તુરઙ્ગમાદ્યૈઃ ॥

અથ પથિકવધૂદહનઃ શનકૈરુદભૂન્નિશાકરાલોકઃ ।
કુમુદપ્રબોધદૂતો વ્યસનગુરુશ્ચક્રવાકીણામ્ ॥

અથ પ્રસન્નેન્દુમુખીન્ સિતામ્બરા સમાયયાવુત્પલપત્રલોચના ।
સપઙ્કજા શ્રીરિવ ગાં નિષેવિતું સહંસબાલવ્યજના શરદ્વધૂઃ ॥

અથબદ્ધજેટે રામે સુમન્ત્રે ગૃહમાગતે ।
ત્યક્તો રાજા સુતત્યાગાદ્ અવિશ્વસ્તૈરિવાસુભિઃ ॥

અથ ભદ્રાણિ ભૂતાણિ હીનશક્તિરહં પરમ્ ।
મુદં તદાપિ કુર્વીત હાનિર્દ્વેષફલં યતઃ ॥

અથ મનસિજદિગ્જ્યાભિશંસી જલધરદુગ્દુભિરાતતાન શબ્દમ્ ।
તદનુ તદનુજીવિભિઃ કદમ્બૈઃ કવચિતમુન્મદષટ્પદચ્છલેન ॥

અથ મન્ત્રમિમં કર્ને જપેદ્દંશં સ્પૃશેત્ તથા ।
એકવિંશતિવારં ચ વૃશ્ચિકક્ષ્વેડશાન્તયે ॥

અથ મન્મથવાહિનીપરાગઃ કિમપિ જ્યોતિરુદસ્ફુરત્ પુરસ્તાત્ ।
તિમિરસ્ય જરા ચકોરકૂરં કુલડાકેલિબનીદવાનલાર્ચિઃ ॥

અથ રતિરભસાદલીકનિદ્રા- મધુરવિઘૂર્ણિતલોચનોત્પલાભિઃ ।
શયનતલમશિશ્રિયન્ વધૂભિઃ સહ મદમન્મથમન્થરા યુવાનઃ ॥