મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 0541-0560

અતિચિરાદનુષઙ્ગવતઃ કણા- નવનિજાન્ યદિ હેમ જિહાસસિ ।
પટુપુટજ્વલનજ્વરવેદના તવ ભવત્યપયાતિ ચ ગૌરવમ્ ॥

અતિજીર્ણમપક્વં ચ જ્ઞાતિધૃષ્ટં તથૈવ ચ ।
દગ્ધં છિદ્રં ન કર્તવ્યં બાહ્યાભ્યન્તરહસ્તકમ્ ॥

અતિજીવતિ વિત્તેન સુખં જીવતિ વિદ્યયા ।
કિંચિજ્જીવતિ શિલ્પેન ઋતે કર્મ ન જીવતિ ॥

અતિતામસોઽજગન્ધિઃ કાકરવો હ્રસ્વકૂર્ચકઃ પાપઃ ।
ભીરુઃ કુધીઃ પિશાચો રાસભલિઙ્ગસ્તુ વિજ્ઞેયઃ ॥

અતિતૃષ્ણા ન કર્તવ્યા તૃષ્ણાં નૈવ પરિત્યજેત્ ।
અતિતૃષ્ણાભિભૂતસ્ય શિખા ભવતિ મસ્તકે ।

અતિતેજસ્વ્યપિ રાજા પાનાસક્તો ન સાધયત્યર્થાન્ ।
તૃણમપિ દગ્ધું શક્તો ન વાડવાગ્નિઃ પિબન્નનિશમ્ ॥

અતિથિં નામ કાકુત્સ્થાત્ પુત્રં પ્રાપ કુમુદ્વતી ।
પશ્ચિમાદ્યામિનીયામાત્ પ્રસાદમિવ ચેતના ॥

. . . . . .
અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતોઽપિ વિજાનતા ॥

અતિથિઃ દ્વારિ તિષ્ઠેત આપો ગૃહ્ણાતિ યો નરઃ ।
આપોશનં સુરાપાનમ્ અન્નં ગોમાંસભક્ષણમ્ ॥

અતિથિઃ પૂજિતો યસ્ય ગૃહસ્થસ્ય તુ ગચ્છતિ ।
નાન્યસ્તસ્માત્ પરો ધર્મ ઇતિ પ્રાહુર્મનીષિણઃ ॥

અતિથિઃ પૂજિતો યસ્ય ધ્યાયતે મનસા શભમ્ ।
ન તત્ ક્રતુશતેનાપિ તુલ્યમાહુર્મનીષિણઃ ॥

અતિથિત્વેન વર્ણાનાં દેયં શક્યાનુપૂર્વશઃ ।
અપ્રણોદ્યોઽતિથિઃ સાયમ્ અપિ વાગ્ભૂતૃણોદકૈઃ ॥

અતિથિર્બાલકઃ પત્ની જનની જનકસ્તથા ।
પઞ્ચૈતે ગૃહિણઃ પોષ્યા ઇતરે ચ સ્વશક્તિતઃ ॥

અતિથિર્બાલકશ્ચૈવ રાજા ભાર્યા તથૈવ ચ ।
અસ્તિ નાસ્તિ ન જાનન્તિ દેહિ દેહિ પુનઃ પુનઃ ॥

અતિથિર્બાલકશ્ચઈવ સ્ત્રીજનો નૃપતિસ્તથા ।
એતે વિત્તં ન જાનન્તિ જામાતા ચૈવ પઞ્ચમઃ ॥

અતિથિર્યસ્ય ભગ્નાશો ગૃહાત્પ્રતિનિવર્તતે ।
સ દત્ત્વા દુષ્કૃતં તસ્મૈ પુણ્યમાદાય ગચ્છતિ ॥

અતિથિશ્ચાપવાદી ચ દ્વાવેતૌ મમ બાન્ધવૌ ।
અપવાદી હરેત્ પાપમ્ અતિથિઃ સ્વર્ગસંક્રમઃ ॥

અતિથીનાં ચ સર્વેષાં પ્રેષ્યાણાં સ્વજનસ્ય ચ ।
સામાન્યં ભોજનં સદ્ભિર્ ગૃહસ્થસ્ય પ્રશસ્યતે ॥

અતિથીનાં ન સત્કારો ન ચ સજ્જનસંગમઃ ।
ન યત્ર સ્વાત્મવર્ણાસ્થા સા ગૃહાશ્રમવઞ્ચના ॥

અતિદર્પે હતા લઙ્કા અતિમાને ચ કૌરવાઃ ।
અતિદાને બલિર્બદ્ધઃ સર્વમત્યન્તગર્હિતમ્ ॥