મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 0481-0500

અણિમા મહિમા ચૈવ લઘિમા ગરિમા તથા ।
પ્રાપ્તિઃ પ્રાકામ્યમીશિત્વં વશિત્વં ચાષ્ટ સિદ્ધયઃ ॥

અણુકં સુરતં નામ દંપત્યોઃ પાર્શ્વસંસ્થયોઃ ।
જાયન્તે નિબિડાશ્લેષાઃ સમીભૂતશરીરયોઃ ॥

અણુનાપિ પ્રવિશ્યારિં છિદ્રેણ બલવત્તરમ્ ।
નિઃશેષં મજ્જયેદ્રાષ્ટ્રં યાનપાત્રમિવોદકમ્ ॥

અણુ ધનમપિ ન ત્યાજ્યં મમ ભવતા જ્ઞાપિતે સત્યમ્ ।
વિત્તં જીવિતમગ્ર્યં જીવિતહાનિર્ધનત્યાગઃ ॥

અણુપૂર્વં બૃહત્ પશ્ચાદ્ ભવત્યાર્યેષુ સંગતમ્ ।
વિપરીતમનાર્યેષુ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥

અણુભ્યશ્ચ મહદ્ભ્યશ્ચ શાસ્ત્રેભ્યઃ કુશલો નરઃ ।
સર્વત્ઃ સારમાદદ્યાત્ પુષ્પેભ્ય ઇવ ષટ્પદઃ ॥

અણુમાત્રં યથા શલ્યં શરીરે દુઃખદાયકમ્ ।
તથાતિસૂ . . સંયુક્તં મનઃ સંસારદાયકમ્ ॥

અણુરપિ નનુ નૈવ ક્રોડભૂષાસ્ય કાચિત્ પરિભજસિ યદેતત્તદ્વિભૂતિસ્તથૈવ ।
ઇહ સરસિ મનોજ્ઞે સંતતં પાતુમમ્ભઃ શ્રમપરિભવમગ્નાઃ કે ન મગ્નાઃ કરીન્દ્રાઃ ॥

અણુરપિ મણિઃ પ્રાણત્રાણક્ષમો વિષભક્ષિણાં શિશુરપિ રુષા સિંહીસૂનુઃ સમાહ્વયતે ગજાન્ ।
તનુરપિ તરુસ્કન્ધોદ્ભૂતો દહત્યનલો વનં પ્રકૃતિમહતાં જાત્યં તેજો ન મૂર્તિમપેક્ષતે ॥

અણુરપ્યસતાં સઙ્ગઃ સદ્ગુણં હન્તિ વિસ્તૃતમ્ ।
ગુણરુપાન્તરં યાતિ તક્રયોગાદ્યથા પયઃ ॥

અણુરપ્યુપહન્તિ વિગ્રહઃ પ્રભુમન્તઃ પ્રકૃતિપ્રકોપજઃ ।
અખિલં હિ હિનસ્તિ ભૂધરં તરુશાખાન્તનિઘર્ષજોઽનલઃ ॥

અણોરણીયાન્ મહતો મહીયાન્ આત્માસ્ય જન્તોર્ નિહિતો ગુહાયામ્ ।
તમક્રતુઃ પશ્યતિ વીતશોકો ધાતુપ્રસાદાન્મહિમાનમાત્મનઃ ॥

અણોરણીયાન્ મહતો મહીયાન્ મધ્યો નિતમ્બશ્ચ મમ પ્રિયાયાઃ ।
યજ્ઞોપવીતં પરમં પવિત્રં કિંચાઙ્ગરાગારુણિતં પ્રિયાયાઃ ॥

અણોરણીયાન્ મહતો મહીયાન્ યોગે વિયોગે દિવસોઽઙ્ગનાયાઃ ।
યજ્ઞોપવીતં પરમં પવિત્રં સ્પૃષ્ટ્વા સખે સત્યમિદં બ્રવીમિ ॥

અણ્ડં કણ્ડૂયમાનેન યત્ સુખં તવ ભૂપતે ।
ખુર્જનાનન્તરં દુઃખં ભૂયાત્તુ તવ વૈરિણામ્ ॥

અણ્ડજાઃ પુણ્ડરીકેષુ સમુદ્રેષુ જનાર્દનાઃ ।
નીલકણ્ઠાશ્ચ શૈલેષુ નિવસન્તુ ન તેન તે ॥

અણ્ડાભ્યાં લોમશાભ્યાં તુ જાતાણ્ડો ન હિતઃ સ્મૃતઃ ।
ભરમાભાવક્ત્રપુચ્છં ચ કૃષ્ણનીલં પરિત્યજેત્ ।
નિન્દ્યઃ કેવલકૃષ્ણસ્તુ સર્વશ્વેતસ્તુ પૂજિતઃ ॥

અણ્વપિ ગુણાય મહતાં મહદપિ દોષાય દોષિણાં સુકૃતમ્ ।
તૃણમપિ દુગ્ધાય ગવાં દુગ્ધમપિ વિષાય સર્પાણામ્ ॥

અતઃ કવિર્નામસુ યાવદર્થઃ સ્યાદપ્રમત્તો વ્યવસાયબુદ્ધિઃ ।
સિદ્ધેઽન્યથાઽર્થે ન યતેત ભૂયઃ પરિશ્રમં તત્ર સમીક્ષમાણઃ ॥

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ખડ્ગલક્ષણમુત્તમમ્ ।
પ્રધાનદેહસંભૂતૈર્ દૈત્યાસ્થિભિરરિંદમ્ ॥