મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 0321-0340

અઙ્ગુલ્યગ્રેણ યજ્જપ્તં યજ્જપ્તં મેરુલઙ્ઘને ।
વ્યગ્રચિત્તેન યજ્જપ્તં ત્રિવિધં નિષ્ફલં ભવેત્ ॥

અઙ્ગુલ્યા કઃ કવાટં પ્રહરતિ કુટિલે માધવઃ કિં વસન્તો નો ચક્રી કિં કુલાલો ન હિ ધરણિધરઃ કિં દ્વિજિહ્વઃ ફણીન્દ્રઃ ।
નાહં ઘોરાહિમર્દી કિમસિ ખગપતિર્નો હરિઃ કિં કપીન્દ્રઃ ઇત્યેવં ગોપકન્યાપ્રતિવચનજિતઃ પાતુ વશ્ચક્રપાણિઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠતર્જનીભ્યાં ગા ઘ્રાણે સંગૃહ્ય નામયેત્ ।
મન્ત્રેણાનેન વશ્યાઃ સ્યુઃ પશવોઽશ્વાદયસ્તથા ॥

અઙ્ગુષ્ઠનખદમ્ભેન પાદયોઃ પતિતઃ કિમુ ।
વિભાતિ વક્ત્રવિજિતઃ શશી વિગતકલ્મષઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠનખમૂલે તુ તર્જન્યગ્રં સુસંસ્થિતં ।
મત્સરી સા ચ વિજ્ઞેયા ચિત્રલક્ષ્યસ્ય વેધને ॥

અઙ્ગુષ્ઠાક્રમવક્રિતાઙ્ગુલિરધઃ પાદાર્ધનીરુદ્ધભૂઃ પાર્શ્વાદ્વેગકૃતો નિહત્ય કફણિદ્વન્દ્વેન દંશાન્મુહુઃ ।
ન્યગ્જાનુદ્વયયન્ત્રયન્ત્રિતઘટીવક્ત્રાન્તરાલસ્ખલદ્ ધારાધ્વાનમનોહરં સખિ પયો ગાં દોગ્ધિ ગોપાલકઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠાગ્રે તુ તર્જન્યા મુખં યત્ર નિવેશિતં ।
કાકતુણ્ડી ચ વિજ્ઞેયા સૂક્ષ્મલક્ષ્યેષુ યોજિતા ॥

અઙ્ગુષ્ઠે પદગુલ્ફજાનુજઘને નાભૌ ચ વક્ષઃસ્તને કક્ષાકણ્ઠકપોલદન્તવસને નેત્રાલિકે મૂર્ધનિ ।
શુક્લાશુક્લવિભાગતો મૃગદૃશામઙ્ગેષ્વનઙ્ગસ્થિતી- રૂર્ધ્વાધોગમનેન વામપદગાઃ પક્ષદ્વયે લક્ષયેત્ ॥

અઙ્ગુષ્ઠોદરમાત્રં વિશેષવિત્પ્રાપ્ય પદ્મરાગમણિમ્ ।
સુખસંવાહ્યમનુત્તરં અર્થં કિં તેન નાપ્નોતિ ॥

અઙ્ગેન કેનાપિ વિજેતુમસ્યા ગવેષ્યતે કિં ચલપત્રપત્રં ।
ન ચેદ્વિશેષાદિતરચ્છદેભ્યસ્ તસ્યાસ્તુ કમ્પસ્તુ કુતો ભયેન ॥

અઙ્ગેન ગાત્રં નયનેન વક્ત્રં ન્યાયેન રાજ્યં લવણેન ભોજ્યં ।
ધર્મેણ હીનં ખલુ જીવિતં ચ ન રાજતે ચન્દ્રમસા વિના નિશા ॥

અઙ્ગેઽનઙ્ગજ્વરહુતવહશ્ચક્ષુષિ ધ્યાનમુદ્રા કણ્ઠે જીવઃ કરકિસલયે દીર્ઘશાયી કપોલઃ ।
અંસે વીણા કુચપરિસરે ચન્દનં વાચિ મૌનં તસ્યાઃ સર્વં સ્થિતમિતિ ન તુ ત્વાં વિના ક્વાપિ ચેતઃ ॥

અઙ્ગેનાઙ્ગં પ્રતનુ તનુના ગાઢતપ્તેન તપ્તં સાસ્રેપ્યાસ્રદ્રુતમવિરતોત્કણ્ઠમુત્કણ્ઠિતેન ।
અષ્ણોચ્છ્વાસં સમધિકતરોચ્છ્વાસિના દૂરવર્તી સંકલ્પૈસ્તે વિશતિ વિધિના વૈરિણા રુદ્ધમાર્ગઃ ॥

અઙ્ગેનાઙ્ગમનુપ્રવિશ્ય મિલતો હસ્તાવલેપાદિભિઃ કા વાર્તા યુધિ ગન્ધસિન્ધુરપતેર્ગન્ધોઽપિ ચેત્કે દ્વિપાઃ ।
જેતવ્યોઽસ્તિ હરેઃ સ લાઞ્છનમતો વન્દામહે તામભૂદ્ યદ્ગભ શરભઃ સ્વયંજય ઇતિ શ્રુત્વાપિ યો નાઙ્કિતઃ ॥

અઙ્ગેષુ ચતુરશ્રત્વં સમપાદૌ લતાકરૌ ।
પ્રારમ્ભે સર્વનૃત્યાનામ્ એતત્સામાન્યમુચ્યતે ॥

અઙ્ગેષુ મુખ્યા દ્વિજમધ્યસંસ્થા વાણાનુસંધાન પરાસિ નિત્યં ।
અધં સ્થિરપ્રેમરસા રસજ્ઞે નરસ્તુતિં સંત્યજ કર્ણવત્ ત્વં ॥

અઙ્ગેષ્વાભરણં કરોતિ બહુશઃ પત્રેઽપિ સંચારિણિ પ્રાપ્તં ત્વાં પરિશઙ્કતે વિતનુતે શય્યાં ચિરં ધ્યાયતિ ।
ઇત્યાકલ્પવિકલ્પતલ્પરચનાસઙ્કલ્પલીલાશત- વ્યાસક્તાપિ વિના ત્વયા વરતનુર્નૈષા નિશાં નેષ્યતિ ॥

અઙ્ગૈઃ સુકુમારતરૈઃ સા કુસુમાનાં શ્રિયં પ્રહરતિ ।
વિકલયતિ કુસુમબાણો બાણાલીભિર્મમ પ્રાણાન્ ॥

અઙ્ગૈરન્તર્નિહિતવચનૈઃ સૂચિતઃ સમ્યગર્થઃ પાદન્યાસો લયમનુગતસ્તન્મયત્વં રસેષુ ।
શાખાયોનિર્મૃદુરભિનયસ્તદ્વિકલ્પાનુવૃત્તૌ ભાવો ભાવં નુદતિ વિષયાદ્રાગબન્ધઃ સ એવ ॥

અઙ્ઘ્રિદણ્ડો હરેરૂર્ધ્વમ્ ઉત્ક્ષિપ્તો બલિનિગ્રહે ।
વિધિવિષ્ટરપદ્મસ્ય નાલદણ્ડો મુદેઽસ્તુ વઃ ॥