મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 0081-0100

અકુણ્ઠોત્કણ્ઠયા પૂર્ણમ્ અકણ્ઠં કલકણ્ઠિ મામ્ ।
કમ્બુકણ્ઠ્યાઃ ક્ષણં કણ્ઠે કુરુ કણ્ઠાર્તિમુદ્ધર ॥

અકુબેરપુરીવિલોકનં ન ધરાસૂનુકરં કદાચન ।
અથ તત્પ્રતિકારહેતવે- ઽદમયન્તીપતિલોચનં ભજ ॥

અકુર્વન્તોઽપિ પાપાનિ શુચયઃ પાપસંશ્રયાત્ ।
પરપાપૈર્વિનશ્યન્તિ મત્સ્યા નાગહ્રદે યથા ॥

અકુલાનાં કુલે ભાવં કુલીનાનાં કુલક્ષયમ્ ।
સંયોગં વિપ્રયોગં ચ પશ્યન્તિ ચિરજીવિનઃ ॥

અકુલીનઃ કુલીનશ્ચ મર્યાદાં યો ન લઙ્ઘયેત્ ।
ધર્માપેક્ષી મૃદુર્દાન્તઃ સ કુલીનશતૈર્વરઃ ॥

અકુલીનસ્તુ પુરુષઃ પ્રકૃતઃ સાધુસંક્ષયાત્ ।
દુર્લભૈશ્વર્યસંપ્રાપ્તો ગર્વિતઃ શત્રુતાં વ્રજેત્ ॥

અકુલીનોઽપિ મૂર્ખોઽપિ ભૂપાલં યોઽત્ર સેવતે ।
અપિ સંમાનહીનોઽપિ સ સર્વત્ર પ્રપૂજ્યતે ॥

અકુલે પતિતો રાજા મૂર્ખપુત્રો હિ પણ્ડિતઃ ।
નિર્ધનસ્ય ધનપ્રાપ્તિસ્ તૃણવન્મન્યતે જગત્ ॥

અકૂપારાદ્ વારિ પ્રચુરતરમાદાય જલદઃ સ દાનાધ્યક્ષોઽપિ પ્રકિરતિ જલં નાદ્ભુતમિદમ્ ।
સ મેઘો ધન્યો યત્ પરિકિરતિ મુક્તાફલતયા યદીયાસૌ કીર્તિર્નટતિ નૃપનારીકુચતટે ॥

અકૂર્ચારમ્ભોઽપિ પ્રતિચુબુકદેશં કરતલં પ્રતિજ્ઞાયાં કુર્વન્ યુવતિષુ દૃશં સ્નિગ્ધતરલાં ।
કુમારોઽહં કારાત્ પરિષદિ સમાનાનગણયન્ ભુજૌ વક્ષઃ પશ્યન્નવવયસિ કાન્તિં વિતનુતે ॥

અકૃતકવલારમ્ભૈર્વક્ત્રૈર્ભયસ્થગિતેક્ષણાઃ કિમપિ વલિતગ્રીવં સ્થિત્વા મુહુર્મૃગપઙ્ક્તયઃ ।
ગગનમસકૃત્પશ્યન્ત્યેતાસ્તથાશ્રુઘનૈર્મુખૈર્ નિપતતિ યથા શૃઙ્ગાગ્રેભ્યોઽક્રમં નયનોદકમ્ ॥

અકૃતજ્ઞમનાર્યં ચ દીર્ઘરોષમનાર્જવમ્ ।
ચતુરો વિદ્ધિ ચાણ્ડાલાઞ્ જાત્યા જાયેત પઞ્ચમઃ ॥

અકૃતત્યાગમહિમ્નાં મિથ્યા કિં રાજરાજશબ્દેન ।
ગોપ્તારં ન નિધીનાં મહયન્તિ મહેશ્વરં વિબુધાઃ ॥

અકૃતદ્વિષદુન્નતિચ્છિદઃ શ્રિતસંરક્ષણવન્ધ્યકર્મણઃ ।
પુરુષસ્ય નિરર્થકઃ કરઃ કિલ કણ્ડૂયનમાત્રસાર્થકઃ ॥

અકૃતપ્રેમૈવ વરં ન પુનઃ સંજાતવિઘટિતપ્રેમા ।
ઉદ્ધૃતનયનસ્તામ્યતિ યથા હિ ન તથેહ જાતાન્ધઃ ॥

અકૃત વિશદધામ્નો બિમ્બસારં ગૃહીત્વા દયિત યુવતિવક્ત્રં લોકધાત્રેતિ વિદ્મઃ ।
ન હિ ન હિ ભવદીયો મોહ એવૈષ મિત્ર સિતગરલનિધાનં તત્ત્વતો નિશ્ચિનુ ત્વમ્ ॥

અકૃતસ્યાગમો નાસ્તિ કૃતે નાશો ન વિદ્યતે ।
અકસ્માદેવ લોકોઽયં તૃષ્ણે દાસીકૃતસ્ત્વયા ॥

અકૃતાત્માનમાસાદ્ય રાજાનમનયે રતમ્ ।
સમૃદ્ધાનિ વિનશ્યન્તિ રાષ્ટ્રાણિ નગરાણિ ચ ॥

અકૃતેઽપ્યુદ્યમે પુંસામ્ અન્યજન્મકૃતં ફલમ્ ।
શુભાશુભં સમભ્યેતિ વિધિના સંનિયોજિતમ્ ॥

અકૃતેષ્વેવકાર્યેષુ મૃત્યુર્વૈ સંપ્રકર્ષતિ ।
યુવૈવ ધર્મશીલઃ સ્યાદ્ અનિમિત્તં હિ જીવિતમ્ ॥