મહાપ્રતિસરામહાવિદ્યારાજ્ઞી · અધ્યાય 6

કાલેન વર્ધતે ગર્ભઃ કાલેન પરિમુચ્યતે ।
[29] કિમ્ ઇતિ મહાબ્રાહ્મણ પૂર્વવચ્ છ્રૂયતામ્ ।
ઇહૈવ મગધવિષયે રાજા પ્રસારિતપાણિર્ નામ્ના । સ ચાપુત્રકો બભૂવ । કિમ્ ઇતિ પ્રસારિતપાણિર્ ઇતિ ખ્યાતવાન્ । તેન રાજ્ઞા જાતમાત્રેણ પાણિં પ્રસાર્ય માતુઃ સ્તનં ગૃહીત્વા યાવદ્ આપ્તં ક્ષીરં પીતમ્ । તૌ ચ સ્તનૌ સહસ્પર્શમાત્રેણ સુવર્ણવર્ણૌ સંવૃત્તૌ । નિત્યકાલં ચ મહાક્ષીરેણ પ્રવર્ધતે । તેન કારણેન રાજ્ઞઃ પ્રસારિતપાણિર્ ઇતિ નામ સ્થાપિતમ્ અભૂત્ । અન્યચ્ ચ તસ્ય રાજ્ઞો યદા યાચનકજના આગચ્છન્તિ તદા સ રાજા દક્ષિણં પાણિં પ્રસારયત્ય્ અન્તરીક્ષે । બોધિસત્ત્વઃ સ રાજા તેન હેતુના તસ્ય બુદ્ધાભિપ્રસન્ના દેવતા દિવ્યૈ રત્નવિશેષૈઃ સુવર્ણમણિભિશ્ ચ પાણિં પરિપૂરયન્તિ । સ રાજા તેભ્યો યાચનકજનપદેભ્યો ઽનુપ્રયચ્છતિ । યથાચિન્તિતમાત્રેણ સર્વયાચનકાનાં સર્વસુખસંપત્તિકામાન્ દદાતિ । દેવાનાં ચ મહાન્તિ મહાપૂજાસત્કારાણિ કરોતિ પુત્રહેતોર્ ન ચ પુત્રં પ્રતિલભતે । સ પૌરાણાં તથાગતચૈત્યાનાં પુનઃ પુનઃ સત્કારં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ । મહાન્તિ પૂજાસત્કારાણિ કરોતિ । દાનાનિ દદાતિ । ઉપવાસમ્ ઉપવસતિ । મહાન્તિ પુણ્યાનિ કરોતિ । અક્ષીણાન્ય્ એવ દાનાનિ દદાતિ । તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
[30] ભૂતપૂર્વં મહાબ્રાહ્મણ અસ્મિન્ન્ એવ મગધવિષયે મલ્લા નામ જનપદે કુશિનગરે મહાપત્તનવરે ભગવતઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય શાસને સમુત્પન્નો ધર્મચિત્તકઃ કશ્ચિન્ મહાસત્ત્વો ધર્મમતિર્ નામ શ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ । સ સર્વસત્ત્વાનામ્ અન્તિકે મહાકરુણાચિત્તમ્ ઉપસ્થાપ્યેમામ્ એવ મહાવિદ્યાં મહાપ્રતિસરામ્ આરભ્ય ધર્મં દેશયતિ । અથ કશ્ચિદ્ એવ દરિદ્રપુરુષસ્ તં ધર્મં શ્રુત્વા તસ્ય મહાશ્રેષ્ઠિન ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ । અહમ્ આર્યસ્ય નિવેશને ભૃતિકર્મ કરિષ્યામિ ધર્મં ચ શ્રોષ્યામિ । યદા મમ કિંચિદ્ ભવિષ્યતિ તદાહં ધર્મં પૂજયિષ્યામિ । તસ્ય ગૃહવ્યાપારં કુર્વતો ધર્મં ચ શૃણ્વતો અપરેણ સમયેન તેન શ્રેષ્ઠિના તસ્યૈકં દીનારં દત્તમ્ । તેન સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાર્થં બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય સર્વસત્ત્વસાધારણં કૃત્વા મહાપ્રતિસરરત્નેતિ નિર્યાતિતમ્ । એવં ચ પ્રણિધાનં કૃતમ્ । અનેન દાનમહાફલેન મમ સર્વસત્ત્વાનાં ચ દારિદ્ર્યસમુચ્છેદઃ સ્યાત્ । તેન કારણેન તદ્ દાનં પરિક્ષયં ન ગચ્છતિ ।
[31] એવં બહુવિધાનેકવિધઃ પુણ્યાભિસંસ્કારઃ કૃતો દેવતાશ્ ચ પૂજિતા યાવન્તો બુદ્ધા ભગવન્તઃ પૂજિતાસ્ તદા શુદ્ધાવાસકાયિકાભિર્ દેવતાભિઃ સ્વપ્ને દર્શનં દત્તમ્ એવં ચાભિહિતમ્ । ભો મહારાજ સમન્તજ્વાલામાલાવિશુદ્ધિસ્ફુરિતચિન્તામણિમુદ્રાહૃદયાપરાજિતા મહાધારણી વિદ્યારાજ્ઞી મહાપ્રતિસરા નામ । યથાવિધિનાલિખ્ય યથાવિધિના કલ્પો ઽભિહિત ઉપવાસોષિતાયા યથાવિધિના અગ્રમહિષ્યા દેવ્યાઃ શરીરે બદ્ધ્વા તતસ્ તે પુત્રપ્રતિલાભો ભવિષ્યતિ । અથ સ રાજા પ્રતિવિબુદ્ધસ્ તસ્યા રાત્ર્યા અત્યયેન સંખ્યાલિપિનક્ષત્રગ્રહવિપઞ્ચકાન્ કુલબ્રાહ્મણાન્ સંનિપાત્ય યથાવિધિના કલ્પોપદિષ્ટે પુષ્યનક્ષત્રરાજે પ્રતિપન્ને સુસ્નાતગાત્રાયા ઉપવાસોષિતાયા અગ્રમહિષ્યા દેવ્યા યથાવિધિનાલિખ્યેમાં મહાપ્રતિસરાં વિદ્યારાજ્ઞીં કણ્ઠે બદ્ધવાન્ । મહતીં મહાબુદ્ધચૈત્યેષુ પૂજામ્ અકાર્ષીત્ । અનેકાનિ ચ રત્નવિશેષાનિ સત્ત્વાનાં દાનાનિ દત્તાનિ । તતો નવાનાં માસાનામ્ અત્યયાત્ પુત્રો જાતઃ । અભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયઃ પરમયા શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ ।
[32] ઇતિ જ્ઞાત્વા મહાબ્રાહ્મણ સર્વકામંગમાપરાજિતા મહાપ્રતિસરરત્નેતિ વિશ્રુતા મહાવિદ્યારાજ્ઞી સર્વતથાગતપૂજિતા । શક્રસ્યાપીયં ચૂડામણિઃ સર્વથા ।
[33] યદા શક્રો દેવેન્દ્રો મહાસંગ્રામમ્ અસુરૈઃ સાર્ધં કર્તુકામસ્ તદા ઇમામ્ એવ કવચં કૃત્વા ચૂડાયામ્ અવસ્થાપ્ય સર્વાસુરાન્ નિર્જિત્ય પરાજિત્ય સુખં સ્વસ્તિના ક્ષેમેન દેવપુરં પ્રવિશતિ । સર્વાસુરૈર્ અધૃષ્યો ભવતિ ।
[34] એવં હિ મહાબ્રાહ્મણ પ્રથમચિત્તોત્પાદમ્ ઉપાદાય બોધિસત્ત્વસ્યેમાં મહાપ્રતિસરાં મહાવિદ્યારાજ્ઞીં ધારયતઃ સર્વમારૈર્ અનવમૃદ્યતા ભવતિ । યસ્યૈષા કાયકણ્ઠગતા ભવિષ્યતિ સ સર્વતથાગતાધિષ્ઠિતો ભવિષ્યતિ । સર્વબોધિસત્ત્વસંરક્ષિતો ભવિષ્યતિ । સર્વદેવમનુષ્યરાજરાજામાત્યબ્રાહ્મણગૃહપતિભિશ્ ચ સતતસમિતં વન્દિતઃ પૂજિતઃ સંમાનિતો ભવિષ્યતિ । સર્વદેવાસુરગરુડકિંનરમહોરગાભ્યર્ચિતઃ પૂજિતો ભવિષ્યતિ । સ મહાસત્ત્વ ઇત્ય્ ઉવાચ ભગવાન્ મારબલપ્રમર્દકઃ । સર્વવ્યાધિવિગતો ભવિષ્યતિ । સર્વેત્યુપદ્રવોપસર્ગાશ્ ચાસ્ય પ્રશામ્યન્તિ । તસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય સર્વશોકવિગમો ભવિષ્યતિ । સર્વદેવતાશ્ ચાસ્ય સતતસમિતં રક્ષાવરણગુપ્તિં સંવિધાસ્યન્તિ ।
[35] ઇમાનિ ચાનેન ચત્વાર્ય્ અપરાજિતામહામન્ત્રહૃદયાનિ સતતસમિતં લિખિત્વા કાયગતાનિ કૃત્વા ધારયિતવ્યાનિ સતતસમિતં મનસિકર્તવ્યાનિ સ્વાધ્યાયિતવ્યાનિ ભાવયિતવ્યાનિ ચાધ્યાશયેન । સર્વદુઃસ્વપ્નદુર્નિમિત્તામઙ્ગલ્યભાવા વિનશ્યન્તિ સર્વસુખસંપત્તયશ્ ચ પ્રાદુર્ભવિષ્યન્તિ ।
અત્ર મન્ત્રપદાઃ સિદ્ધાઃ સર્વકર્મકરાઃ શુભાઃ ।
ઓં અમૃતવરે વર 2 પ્રવરવિશુદ્ધે હૂં 2 ફટ્ 2 સ્વાહા ।
ઓં અમૃતવિલોકિનિ ગર્ભસંરક્ષણિ આકર્ષણિ હૂં 2 ફટ્ 2 સ્વાહા ।
અપરાજિતાહૃદયમ્ ।
ઓં વિમલે જયવરે અમૃતે હૂં 2 ફટ્ 2 સ્વાહા ।
ઓં ભર 2 સંભર ઇન્દ્રિયબલવિશોધનિ હૂં 2 ફટ્ 2 રુરુ ચલે સ્વાહા ।
ઉપહૃદયવિદ્યા ।
[36] અશેષૈઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વૈશ્ ચ એકસંનિપાતે એકસ્વરનિર્ઘોષેણ ઇમાનિ ધારણીમન્ત્રપદાનિ ભાષિતાનિ । મહાપ્રતિસરામહાવિદ્યારાજ્ઞીહૃદયકવચાન્ય્ એતાનિ મન્ત્રપદાનિ સર્વતથાગતમુદ્રયા મુદ્રિતાનિ । અતિદુર્લભમ્ અપ્ય્ એષાં શ્રવણં કિં પુનર્ લિખનપઠનવાચનધારણપરદેશના । બુદ્ધકૃત્યમ્ એતદ્ ઇતિ જ્ઞાતવ્યમ્ । ઇયં હ્ય્ અતીવ સર્વતથાગતૈઃ પ્રશંસિતાનુમોદિતા વ્યાકૃતા । પરમદુર્લભેયં મહાધારણી । અપરાજિતા મહાપ્રતિસરા । નામધેયમ્ અપિ પરમદુર્લભં સર્વપાપક્ષયંકરી મહાબલપરાક્રમા મહાતેજા મહાપ્રભાવા મહાગુણોદ્ભાવની સર્વમારકાયિકદેવતાવિધ્વંસનકરી સર્વવાસનાનુસંધિમારપાશચ્છેદનકરી । પરમન્ત્રમુદ્રાવિષકાખોર્દચૂર્ણકિરણપ્રયોગવિદ્વેષણાભિચારુકાણાં ચ દુષ્ટચિત્તાનાં વિધ્વંસનકરી । બુદ્ધબોધિસત્ત્વાર્યગણવરપૂજાભિરતાનાં પરિપાલનકરી ।
મહાયાનોદ્ગ્રહણલિખનવાચનપઠનસ્વાધ્યાયનશ્રવણધારણાભિયુક્તાનાં પરિપાલિકેયં મહાધારણી । યાવદ્બુદ્ધબોધિપરિપૂરયિત્રીયં મહાબ્રાહ્મણ મહાપ્રતિસરા વિદ્યારાજ્ઞી ન ક્વચિત્ પ્રતિહન્યતે । સર્વત્ર ચ મહાપૂજાં પ્રાપ્નોતિ યથાહં શાસ્તા જિતવિદ્વિષઃ ।
[37] કિમ્ ઇતિ । પૂર્વં પરિજ્ઞાતવતીયં મહાવિદ્યા સર્વવિઘ્નવિનાયકાનાં વિધ્વંસયિત્રી ।

યદા ચ ભગવાન્ વિપુલપ્રહસિતવદનમણિકનકરત્નોજ્જ્વલરશ્મિપ્રભાસાભ્યુદ્ગતરાજસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પ્રથમાભિસંબુદ્ધો યેન બોધિમણ્ડસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ સર્વબુદ્ધપ્રશસ્તં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિતુકામસ્ તદા તસ્ય ભગવતઃ સર્વમારૈઃ સપરિવારૈર્ અનેકમારકોટીનિયુતશતસહસ્રપરિવૃતૈર્ નાનારૂપવિરૂપભયભૈરવશબ્દાકુલૈર્ બહુવિવિધમારવિષયવિકુર્વણાધિષ્ઠાનૈર્ નાનાપ્રહરણવૃષ્ટિમ્ અભિનિર્માયાગત્ય ચતુર્દિશં પરિવાર્યાનન્તાપર્યન્તમારકોટીનિયુતશતસહસ્રાતિરેકાઃ પાપીયાંસો અન્તરાયં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ । તતઃ સ ભગવાન્ વિપુલપ્રહસિતવદનમણિકનકરત્નોજ્જ્વલરશ્મિપ્રભાસાભ્યુદ્ગતરાજો મુહૂર્તં તૂષ્ણીમ્ આસ્થાય ઇમાં મહાપ્રતિસરાં મહાવિદ્યાં મનસા સપ્તકૃત્વઃ પ્રવર્તયામ્ આસ । સમનન્તરપ્રવર્તિતે ઽસ્મિન્ મહાપ્રતિસરે વિદ્યારાજે તત્ક્ષણાદ્ એવ સર્વે તે મારાઃ પાપીયાંસો દદૃશુર્ ભગવત એકૈકસ્માદ્ રોમવિવરાદ્ અનેકકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ સંનદ્ધબદ્ધકવચાનાં જ્વલિતખડ્ગપરશુપાશમુદ્ગરાસિત્રિશૂલહસ્તાનામ્ એવં વાચં પ્રવ્યાહરમાણાનિ નિર્ગચ્છન્તિ । ગૃહ્નત 2 બન્ધત 2 દુષ્ટમારાં વિધ્વંસયત દુષ્ટચિત્તાનાં વિચૂર્ણયત જીવિતં સર્વદુષ્ટગ્રહવિઘ્નવિનાયકાનાં યે ભગવતો વિહેઠાં કુર્વન્તિ । તતસ્ તે સર્વદુષ્ટમારાન્ મૈત્રીખડ્ગેનાભિનિર્જિતાન્ કૃત્વા કેચિચ્ છિક્ષાપદાનિ ગ્રાહિતાઃ કેચિદ્ યાવદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકૃતાસ્ તત્ર મહાનુભાવાઃ । અન્યે પુનસ્ તાંસ્ તથાગતરોમવિવરવિનિર્ગતાન્ મહાપુરુષાન્ દૃષ્ટ્વા તસ્મિન્ નગરે વિહ્વલીભૂતા ઋદ્ધિપરિહીના પ્રતિભાનબલપરાક્રમપ્રનષ્ટા વિધ્વસ્તાઃ સમસ્તાઃ પ્રપલીના ઇતિ । તતો ભગવતા ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં યથાન્યૈર્ બુદ્ધૈર્ ઇતિ । સર્વવિઘ્નવિનાયકાન્ મારાંશ્ ચ પાપીયાંસો વિધ્વંસયિત્વા ઉત્તીર્ણઃ પારંગતઃ ।
[38] એવં હિ મહાબ્રાહ્મણ મહાબલવેગઋદ્ધિપારમિતાપ્રાપ્તેયં મહાપ્રતિસરા મહાવિદ્યારાજ્ઞી સ્મરણમાત્રેણ સર્વવ્યસનભયભૈરવેભ્યઃ પરિમોચયતિ આશયપરિશુદ્ધાનાં સત્ત્વાનાં નાન્યેષાં દુષ્ટચેતસામ્ । તસ્માત્ તર્હિ મહાબ્રાહ્મણ નિત્યમ્ એવાનુસ્મરણેન મનસિકારેણ મનસિકર્તવ્યા । સર્વકાલં ચ લિખિત્વા કાયગતાં કૃત્વા ધારયિતવ્યા ।
[39] કિમ્ ઇતિ પૂર્વોક્તવતી વાક્ ।
ઉજ્જયન્યાં મહાનગર્યાં રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય વિજિતે કેનચિત્ પુરુષેણાપરાધઃ કૃતઃ । સ રાજ્ઞા બ્રહ્મદત્તેન વધકપુરુષેભ્ય આજ્ઞપ્તઃ । ભવન્તો ગચ્છતૈનં પુરુષં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયથ । અથ તે વધકપુરુષાસ્ તં રાજ્ઞાજ્ઞપ્તં પુરુષં ગૃહીત્વા પર્વતવિવરં ગત્વાસિં કોશાન્ નિષ્કાસ્ય તં પુરુષં જીવિતાદ્ વ્યવરોપયિતુમ્ આરબ્ધાઃ । તદા સ પુરુષ ઇમાં મહાપ્રતિસરાં મહાવિદ્યારાજ્ઞીં મનસા સ્મૃતવાન્ । લિખિતાં ચ દક્ષિને બાહૌ ધારયતિ સ્મ । તસ્ય મહાસત્ત્વસ્યાસ્યા મહાવિદ્યાયાઃ પ્રભાવેનાસિર્ એકજ્વાલીભૂતા ખણ્ડખણ્ડં યથા પાંસુમયો વિકીર્ણ ઇતિ । તતસ્ તે વધકપુરુષા ઇમમ્ એવ નિશ્ચયં રાજ્ઞો વિસ્તરેણારોચયામ્ આસુઃ । તતો રાજા પ્રકુપિતઃ કથયતિ । ગચ્છથ ભોઃ પુરુષા અન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે યક્ષગુહાસ્તિ । તત્ર બહૂનિ યક્ષશતસહસ્રાણિ પ્રતિવસન્તિ પિશિતાશિનઃ । તત્ર નીત્વા છોરયત । તતઃ સ પુરુષસ્ તૈર્ વધકપુરુષૈસ્ તસ્યાં યક્ષગુહાયાં છોરિતઃ । સમનન્તરછોરિતે તસ્મિન્ યક્ષગુહાયાં તતસ્ તે યક્ષાઃ સર્વે તુષ્ટમનસઃ પ્રધાવિતા માનુષં ભક્ષયિષ્યામ ઇતિ તે પશ્યન્તિ અસ્યા મહાપ્રતિસરાયા અનુભાવેન તં પુરુષમ્ એકજ્વાલામાલાર્ચિષં દેદીપ્યમાનં દૃષ્ટ્વા ચ સર્વ એવ સંત્રસ્તા દહ્યમાનં શરીરં પશ્યન્તિ । અથ તે યક્ષા વિસ્મયમ્ આપન્નાસ્ તં પુરુષં ગૃહીત્વા બહિર્દ્વારે ઽવસ્થાપ્ય પ્રદક્ષિણં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ । યાવત્ તૈર્ વધકપુરુષૈ રાજ્ઞો ઽયં નિશ્ચયો વિસ્તરેણારોચિતઃ । તતો ભૂયો રાજા કુપિતશ્ ચણ્ડીભૂતઃ કથયતિ । યદ્ય્ એવં ભવન્તો ગચ્છથૈનં પુરુષં બદ્ધ્વા નદ્યાં પ્રક્ષિપથ । સ તૈઃ પુરુષૈર્ બદ્ધ્વા નદ્યાં પ્રક્ષિપ્તઃ । સમનન્તરપ્રક્ષિપ્તે ચ તસ્મિન્ મહાપુરુષે સા નદી નિરુદકીભૂતા યથા સ પુરુષઃ સ્થલગત એવ તિષ્ઠતિ । તે ચ બન્ધનાઃ ખણ્ડખણ્ડં વિચૂર્ણિતાઃ । રાજ્ઞા શ્રુતમ્ । તતો રાજા વિસ્મયોત્ફુલ્લિતવદનઃ કથયતિ । અહો વિસ્મયમ્ ઇદં પુરુષસ્ય । કિમ્ અત્ર કારણં સ્યાદ્ ઇતિ મે વિતર્કઃ । અથ સ રાજા તં પુરુષં આહૂયૈવમ્ આહ । કિં ત્વં ભોઃ પુરુષ જાનાસિ । પુરુષ ઉવાચ । નાહં મહારાજ કિંચિદ્ અપિ જાનામિ અન્યત્ર મહાપ્રતિસરાં મહાવિદ્યાં ધારયામિ । તસ્યા એવ દેવ પ્રભાવઃ । રાજા આહ । અહો આશ્ચર્યં મહત્ । મહાવિદ્યા સુભાષિતા ।
મોહની મૃત્યુદણ્ડસ્ય સર્વબુદ્ધૈર્ અધિષ્ઠિતા ।
તારણી સર્વસત્ત્વાનાં રુજાદુઃખપ્રમોચની

મહાવિદ્યા મહાતેજાકાલમૃત્યુપ્રમોચની ।
ભાષિતા કારુણિકૈર્ નાથૈર્ મહારોગનિવારણી